बृहस्पतिना ममते इत्युक्ता—"शोभनाङ्गि, स्वं शरीरं भूषयित्वा मम समीपं संप्राप्तव्या स्याम्, सहधर्मचारिण्याः समागमः कर्तव्यः"—इति। तदा सा स्वयं बृहस्पतिम् एवमुक्तवती—"एष गर्भो मम पूर्णः, स च ब्रह्मस्वरेण भाषते; तव बीजम् अव्यभिचारि, परं तु एष कृत्यं धर्म्यं न भवति।" तदाकर्ण्य बृहस्पतिः स्वयम् प्रत्युवाच—"सुन्दरी, मां धर्मोपदेशं कर्तुं त्वं न अर्हसि।" एवमुक्त्वा बलात् तां निगृह्य सहवासं कर्तुं आरब्धवान्। तदा तस्मिन् समये गर्भः बृहस्पतिम् उक्तवान्—"बृहस्पते, अहम् अत्रैव अस्मि; तव बीजम् अपि अव्यभिचारि; द्वयोर् अत्र स्थानं न अस्ति।" गर्भेण एवमुक्तः स बृहस्पतिः क्रुद्धः प्रत्युवाच—"यः त्वं सर्वेषां भूतानां जन्मेच्छायाम् एवमवरोधं करोति, तस्मात् त्वं चिरकालं तमसि निपतिष्यसि।" ततः तस्याः अनानन्देन बृहस्पतेः बीजं पृथिव्यां पतितम्। तत् वीर्यं बालरूपेण रूपान्तरेण स्थितम्। तम् अद्य बालकं दृष्ट्वा ममता उवाच—"अहम् आत्मनः गृहम् गमिष्यामि; त्वं, बृहस्पते, एनं पालय।" इत्युक्त्वा सा तत्रैव निर्गता। तस्याः गच्छन्त्याः अनन्तरं बृहस्पतिरपि तम् बालकम् उत्ससर्ज। मातृपितृभ्यां परित्यक्तं तम् बालकम् दीनदया मारुताः समादाय भारद्वाजं चकारुः। तस्मिन्नेव काले प्रसिद्धः भरतः पुत्रार्थं नानाविधानि यज्ञान्यकरोत्। तस्य पुत्रं न लब्ध्वा, स मारुतसोमयज्ञं चकार। तेन यज्ञेन मारुताः तुष्टाः, ते च भारद्वाजं भरताय पुत्रार्थं न्यवेदयन्। एवम्, बृहस्पतेः आत्मजः, अङ्गिरसवंशसम्भवः भारद्वाजः, मारुतैः भरताय समर्पितः। भरतः भारद्वाजं पुत्ररूपेण प्राप्य हर्षितः उवाच—"पूर्वं स्वार्थाय त्वं मया लब्धः, अधुना त्वया अहम् पूर्णः।" पूर्वं पुत्रस्य जन्मं व्यर्थमिति विख्यातः स भरद्वाजः 'वितथ' इति नाम्ना प्रसिद्धः। तस्मात् भरद्वाजात् द्वौ वंशौ, ब्राह्मणक्षत्रियाः, पृथिव्याम् उत्पन्नाः—द्व्यामुष्यायणाः इति कीर्तिताः। वितथस्य जन्मानन्तरं भरतः स्वर्गं गतः; भारद्वाजः अपि स्वपुत्रम् अभिषिच्य स्वर्गं गतः। वितथस्य उत्तराधिकारी भूवमन्युः, महायशाः, अभवत्। तस्य चत्वारः पुत्राः भूवमन्यवः, महात्मानः इव, अभवन्—बृहत्क्षत्रः, नरः, गर्गः, स च नरेण सम्प्रसूतः संकृतिर्भवत्। संकृतेः गुरुधीः, रन्तिदेवः, गर्गस्य सुतः शिबिः महात्मा, तस्य उत्तराधिकारीः। तेषां वंशात् शैब्याः, गर्गाः, द्विजातयः क्षत्रधर्मयुक्ताः, उत्पन्नाः। आहार्यस्य पुत्रः उरुक्षवः, प्राज्ञः, अपि अभवत्। तस्य भार्या विशालायां त्रयः पुत्राः उत्पन्नाः—त्र्युषणः, पुष्करी, कवी च विश्रुतः। सर्वे उरुक्षवाः ब्राह्मणत्वम् आप्ताः; तेषां मध्ये काव्याः त्रयः ऋषयः श्रेष्ठाः। गर्गाः, संकृतयः, काव्याश्च द्विजातयः क्षत्रधर्मयुक्ताः; अङ्गिरसाः, दक्षाः, बृहत्क्षत्रस्य च देशः प्रसिद्धः। बृहत्क्षत्रस्य उत्तराधिकारीः हस्तिनामकः अभवत्; तेनैव गजसाह्वयाख्या नगरी प्रथमं निर्मिता। हस्तिनः त्रीन् पुत्रान् अभवत्—अजमीढः, द्विमीढः, पुरुमीढश्च। अजमीढस्य त्रयः पत्न्यः कुरुवंश्या, कीर्तिमत्यः—नीलिनी, धूमिनी, केशिनी च। ताभ्यः स देवगुणैः युक्तान् पुत्रान् उत्पादितवान्; तपसः अन्ते वृद्धो धर्मात्मा अजमीढः अभवत्। भरद्वाजस्य प्रसादेन तेषां वंशवृत्तान्तं शृणु। केशिन्यां अजमीढस्य पुत्रः कण्वः अभवत्। कण्वस्य पुत्रः मेधातिथिः; तस्मात् काण्वायनब्राह्मणाः उत्पन्नाः। अजमीढस्य पुत्रः बृहदन् भू्मिन्यां जातः। बृहदतः बृहन्तः, बृहन्तात् बृहन्मनाः, तस्य पुत्रः बृहद्धनुः। बृहद्धनुः पुत्रः बृहदिषुः, तस्य पुत्रः जयद्रथः; जयद्रथस्य पुत्रः अश्वजित्, अश्वजितः सेनजित्। सेनजितः चत्वारः पुत्रान् अलभत—रुचिराश्वः, काव्यः, राजा दृढरथः, वत्सः (अवर्तकः)। वत्सराजः परिवत्सकानां पूर्वजः। रुचिराश्वस्य पुत्रः प्रसिद्धः पृथुसेनः। पृथुसेनस्य पुत्रः पौरुः, तस्मात् नीपः जातः। नीपस्य शतं पुत्राः, सर्वे महाबलिनः। ते सर्वे निपराजानः कीर्तिमन्तः; तेषां मध्ये कीर्तिवर्धनः कुलस्य प्रवर्तकः। काव्यस्य पुत्रः समरः, तेन सह सडेष्टः, समरश्च। समरस्य द्वौ पुत्रौ—पारसम्पः, सदश्वः; तस्मात् त्रयः अभवन्। सर्वे तस्य पुत्राः सर्वगुणसम्पन्नाः, पृथिव्यां प्रसिद्धाः। पारस्य पुत्रः पृथुः, पृथोः पुत्रः सुकृत्। सुकृतः पुत्रः विभ्राजः, सर्वगुणसम्पन्नः। विभ्राजस्य उत्तराधिकारीः अणुहः, महाबलः। स शुकस्य जामाता, कृत्वीपतिश्च अभवत्। अणुहस्य पुत्रः राजा ब्रह्मदत्तः अभवत्। एवं बृहस्पतेः बीजं, ममतेः गर्भः, भारद्वाजस्य जन्म, भरतस्य पुत्रप्राप्तिः, तस्य वंशप्रसारः, नानाविधाः वंशजाः, सर्वे च पृथिव्यां कीर्तिमन्तः अभवन्—एषा कथा श्रुतपूर्वा, पुण्या, धर्म्या च।