पुनरपि स शिशुः करुणस्वरेण सहस्रांशुतनयम् उवाच—“रक्ष मां, रक्ष मां! त्वं मम शरणं प्राप्तोऽस्मि।” ततः स सूर्यवंशसम्भवः तं मीनं कूपे स्थापयामास; तत्रापि तस्य न सम्यक् स्थानं जातम्, तस्मात् तं सरसि न्यवेशयत्। सरसि क्षिप्तः स मत्स्यः योजनेन तुल्यः सञ्जातः; punarapi स दुःखितः राजानम् उवाच—“रक्ष मां, रक्ष मां, नरश्रेष्ठ!” ततः मनुना गङ्गायां क्षिप्तः स मत्स्यः तत्रापि ववृधे; तदा भूमिपालः तं सागरं प्रति न्यवेशयत्। यदा स मत्स्यः समुद्रं व्याप्य तत्र विराजते स्म, मनुः सन्त्रस्तः तम् उवाच—“कः त्वं, असुरेश्वर?” अथवा त्वं वासुदेवः, अन्यः कः एषः? कस्य रूपं द्वि-सहस्र-योजनायामसमं स्यात्? जानामि त्वां, केशव; मां मत्स्यरूपेण विघ्नयसी। हृषीकेश, जगन्नाथ, विश्वाधार, नमोऽस्तु ते। एवं संबोधितः भगवाँस्स जनार्दनः मत्स्यरूपधारी उवाच—“साधु, साधु! त्वं मामेव यथार्थं विज्ञायसि, निष्पाप!” शीघ्रं भूमिपते, भूमिः पर्वतवनगुल्मयुतास्सर्वा जलौघेन प्लाविष्यते। एषा नौः सर्वैर्देवैः सह निर्मिता, महाजनसमूहस्य रक्षार्थं। स्वेदजाण्डजाण्डजश्चैवोद्भिज्जश्चैव यः प्रजाः, सर्वाः ताः अनाथाः अस्यां स्थापयित्वा रक्षस्व, धर्मनिष्ठ। यदा कालान्ते वातैः नौः कम्प्यते, तदा मम अस्य शृङ्गस्य बन्धनं कर्तव्यम्, राजेन्द्र। तदा चराचरस्य महाप्रलये समाप्ते, त्वं भूमिपते, सृष्टेः प्रजापतिः भविष्यसि। कृतयुगादौ त्वं सर्वज्ञः स्थिरचित्तश्च, मन्वन्तराधिपः देवैः पूज्यश्च भविष्यसि। एवं श्रुत्वा मनुः मधुसूदनं पप्रच्छ—“भगवन्, कियद्वर्षेऽन्ते विनाशः भविष्यति?” “कथं वा, भगवन्, प्रजाः रक्षिष्यामि? कथं च त्वया सह पुनः संयोगः स्यात्?” इत्येवमुक्तः भगवान् उवाच—“अद्यप्रभृति शतवर्षाधिकं वर्षा न भविष्यति; महाअनावृष्टिः दुःखाय स्यात्। तदा प्राणिनां न्यूनत्वे विनाशे च सप्त सूर्यस्य भयानकाः किरणाः ज्वलन्तमुष्माणं वृष्ट्वा पतिष्यन्ति। युगान्ते और्वाग्निः प्रज्वलिष्यति; पाताले संकर्षणमुखेन निष्क्रान्तं विषाग्निश्च, भवस्य ललाटत्रितीयनेत्रजः अग्निश्च प्रकटिष्यते। त्रिलोकं दग्ध्वा सः विक्षोभं करिष्यति; यदा भूमिः सर्वथा भस्मसाद्भविष्यति—तदा व्योमापि तीव्रतप्तरूपं भविष्यति, महाबाहो; ततः देवतार्कतारकयुतं जगत् विनश्यति। संवर्त, भीमनाद, द्रोण, चण्ड, बलाहक, विद्युत्पताक, शोन—एते सप्त प्रलयमेघाः। अग्निस्वेदसमुत्पन्नाः, ते पृथ्वीं प्लावयिष्यन्ति; समुद्राः च सञ्चलिताः एकत्र मिलिताः स्युः। त्रिलोकं एकस्मिन्नेव सागरे कृत्वा, वेदनावं सर्वप्रजाबीजानि च गृह्णीयुः। मया दत्तेन रज्ज्वा नौः, धर्मनिष्ठ, मम शृङ्गे बध्नीयाः, मत्स्यरूपेण मया रक्षितः। त्वं एव देवेषु शेषस्यसि, दग्धेष्वपि, ब्रह्मणा सोमसूर्यधारिणा चतुर्लोकैः सह। नर्मदा पुण्या, महर्षिः मार्कण्डेयः, भवः, वेदाः, पुराणानि, सर्वविद्याश्च, सर्वतः परिवृताः— त्वया सह इदं विश्वं मध्यप्रलयकाले स्थितं भविष्यति; एवं चाक्षुषप्रलये समुद्रैक्ये समुपस्थिते—सृष्ट्यादौ, राजन्, वेदान् प्रवर्तयिष्यामि। इत्युक्त्वा, भगवान् तत्रैव अन्तर्धानमगात्। मनुः अपि वासुदेवकृपया जातयोगेन युक्तः, यावत् प्रोक्तः महाप्रलयः समुपस्थितः तावत् योगं चकार। यदा निश्चिते काले, वासुदेवमुखात् शृङ्गधारी प्रकटः अभवत्—जनार्दनः मत्स्यरूपधारी। अहिरपि रज्जुरूपेण मनोः पार्श्वे समुपस्थितः; सर्वप्रजाः धर्मवित् योगेन नावे स्थापयामास। नागरज्ज्वा नौः मत्स्यशृङ्गे बद्ध्वा, तस्योपरि स्थित्वा जनार्दनं प्रणनाम। यदा महाप्रलयः व्यतीतः, मनुः मत्स्यरूपिणं योगनिद्रायां स्थितं भगवन्तं पप्रच्छ—“पुरातनं धर्मं कथय” इत्युक्त्वा, अहं तद्वृत्तान्तं वक्ष्यामि, शृणु द्विजश्रेष्ठ। यद् पूर्वं त्वया मया च पृष्टं सृष्ट्यादिकं, तदेव मनुः प्रलयसमये केशवं पप्रच्छ। सृष्टिप्रलयवंशमनूनां कर्मतान्वयान्, लोकव्याप्तिं च पप्रच्छ। दानधर्मविधानं, नित्यश्राद्धकर्माणि, वर्णाश्रमविभागं, यज्ञदानाख्यं च पप्रच्छ। देवप्रतिष्ठां च, यदिदं पृथिव्यां अस्ति, सर्वं धर्मं विस्तारतः वक्तव्यं। महाप्रलयान्ते सर्वमिदं तमसावृतम्, अगम्यमन्यथाभूतम्, अनिर्वचनीयम्, सुप्तवत् अदृश्यम्। चराचरं जगत् अज्ञेयम्, अज्ञातं चासीत्; तदा स्वयम्भूः, अव्यक्तः, पुण्यकर्मणां कारणम्, समुत्थितः।