काव्यः स्वकार्यं सम्पाद्य आगतः इति दृष्ट्वा, दितेः पुत्राः सर्वे हर्षपूर्णाः तस्य गृहं अभिगच्छन्ति, काव्यं द्रष्टुम् उत्सुकाः। तत्र आगत्य, गुरुम् अदृश्यं मायया गूढम् अपश्यन्तः, तद् लक्षणं ज्ञात्वा पुनः स्वमार्गं प्रतिपेदिरे। तस्मिन्नेव समये, बृहस्पतिः काव्यः वरबद्धः इति जानन्, जयन्त्याः तुष्ट्यर्थं दशवर्षाणि तस्य समीपे सन्निहितः आसीत्, तस्य शुभं इच्छन्। ततः, इन्द्रस्य प्रेरणया, बृहस्पतिः काव्यस्य रूपं धृत्वा असुरान् आह्वयत्। तेषु आगतेषु, बृहस्पतिः तान् उवाच— "स्वागतम्, यजमानाः; अहम् अत्र भवतः श्रेयसे आगतः अस्मि।" "मया प्राप्तं ज्ञानं शिक्षयिष्यामि," इति च उक्त्वा, तान् हर्षपूर्णान् शिक्षायै समीपं आगमयत्। दशवर्षपर्यन्ते, काव्यतः देवयानी जाताऽभूत्, इति श्रूयते। तदा काव्यः शिष्यान् द्रष्टुं मनः निनाय। "देवि, अहम् यजमानान् द्रष्टुं गच्छामि, शुद्धस्मिते, गुणवति, विचित्रदृष्टे, विशालत्रिनेत्रे," इति तया उक्तः। सा तं प्रत्युवाच— "भक्तान् पालय, महाव्रत; धर्मः एषः, ब्राह्मण; अहम् तव धर्मं न वारयामि।" ततः काव्यः असुरान् द्रष्टुं गत्वा, तान् मायया काव्यरूपधारिणा देवगुरुणा मोहितान् दृष्ट्वा, तान् सम्बोधयामास। "माम् काव्यं जानध्वम्; गिरिशः प्रसन्नः। हन्त, यूयं सर्वे मोहिताः। शृणुत, दानवाः।" तस्य वचनं श्रुत्वा, ते विस्मयेन द्वयोः समीपस्थयोः अपश्यन्तः व्याकुलाः अभवन्। सर्वे मोहग्रस्ताः, किमपि न बुबुधुः। तेषु भ्रमितेषु, काव्यः असुरान् पुनः उवाच— "अहम् भवतः गुरु: काव्यः; अयं अङ्गिराः, देवगुरुः। मम अनुगच्छत, दैत्याः; एतं बृहस्पतिं त्यजत।" एवं तेन उक्ते, असुराः उभयोः अपश्यन्तः, भेदं न बुबुधुः। बृहस्पतिः, तपसा सम्पन्नः, अविचलितः, तान् उवाच— "अहम् काव्यः, भवतः गुरु: दैत्याः; अयं बृहस्पतिः, मम रूपधारी।" "एषः असुरान् मोहितवान्, मम रूपं धृत्वा।" इति श्रुत्वा, ते समागताः, ऊचुः— "एषः प्रभुः दशवर्षाणि सततं शिक्षयन्, नूनम् अस्माकं गुरु:। द्विजः अत्र प्रवेशं इच्छति।" ततः सर्वे दानवाः प्रणम्य, तस्य वचनं स्वीकृतवन्तः; दीर्घाभ्यासेन मोहिताः न अभवन्। सर्वे असुराः, क्रोधविस्फारितनयनाः, ऊचुः— "एषः अस्माकं गुरु: हितकरः; त्वम् गच्छ, न अस्माकं गुरु:।" "भर्गवः वा वाङ्गिराः वा, एषः पूज्यः अस्माकं गुरु:। वयं तस्य आज्ञायाः अधीनाः। त्वम् गच्छ, विलम्बं मा कुरु।" एवं उक्त्वा, असुराः बृहस्पतिं समीपं आगच्छन्; काव्यस्य हितं न स्वीकृतवन्तः। तदा भर्गवः तेषां गर्वात् कुपितः अभवत्; "मया शिक्षिताः, दानवाः माम् न पूजयन्ति।" "अतः, यूयं ज्ञानं ह्रासं प्राप्त्वा पराजयं प्राप्स्यथ," इति उक्त्वा, काव्यः यथागतं निर्गतः। काव्यः असुरान् शप्तवान् इति ज्ञात्वा, बृहस्पतिः कार्यं सम्पाद्य, हर्षपूर्णः स्वं रूपं पुनः धारयामास। असुराः ज्ञानपराजयेन विजिताः इति बृहस्पतिः बुबुधे; तदा सः स्वं कार्यं सम्पाद्य, अदृश्यः अभवत्; तस्य अदृश्ये, दानवाः भ्रमिताः अभवन्। "हन्त, वयं मोहिताः," इति परस्परं ऊचुः, पृष्ठतो मुखं परावर्त्य, आङ्गिरसस्य आघातेन। मायया प्रत्येकः स्वविषये मोहितः, असन्तुष्टः, शीघ्रं काव्यं प्रति प्रह्लादेन अग्रतः गत्वा, काव्यं अनुययुः। तत्र काव्यं समीपं आगत्य, लज्जितमुखाः तस्थुः; तान् पुनः संगतान् दृष्ट्वा, काव्यः यजमानान् उवाच— "यूयं मया शिक्षिताः, मां न पूजयन्तः, तस्मात् तस्य अवमानस्य कारणात् पराजयम् आप्नुत।" एवं शुक्रे उक्ते, प्रह्लादः अश्रुकण्ठः उवाच— "मा त्यज, भर्गव।" "भर्गव, स्वशरणार्थिनः भक्तान् पूजय; तव अदृश्ये, दिव्यगुरुणा मोहिताः स्मः। दीर्घतपसा तव भक्तान् चिन्तयितव्यम्।" "यदि त्वम् न अनुग्रहम् दर्शयसि, भृगुपुत्र, तव शापेन अद्य अधःलोकम् प्रवेश्यामः।" काव्यः तत्त्वं ज्ञात्वा, करुणया दयया च, तीव्रं विनयं दृष्ट्वा, क्रोधं निगृह्य, उवाच— "मा बिभीत, मा अधःलोकं गच्छत।" "यथाक्रमं कार्याणि जाग्रतः मम सन्निधौ घटिष्यन्ति; अन्यथा न सम्भवति, भाग्यं बलिष्ठम्।" "यः ज्ञानह्रासः अद्य प्राप्तः, तं पुनः प्राप्स्यथ; देवाः एकवारं जित्वा, अधःलोकं गमिष्यथ।" यदा निश्चितकालः प्राप्तः, ब्रह्मा उवाच— "मम अनुग्रहात्, त्रिलोक्यं महाबलात् उपभुक्तम्।" "दश पूर्णानि युगानि गतानि, देवाः अतिक्रम्य, ब्रह्मा एतत् कालं सर्वं शासनं कृतवान्।" "सावर्णिके युगे, पुनः राज्यं भवतः भविष्यति; तव पौत्रः बलिः पुनः लोकनाथः भविष्यति।" "एवं, तव पौत्रः विष्णुना स्वयं संबोधितः; लोकान् गृहीत्वा, तस्य वराः प्राप्ताः।" एवं कथा सम्पूर्णा।