वासून् साध्यान् रुद्रांश्च आदित्यान् असुरांश्च विषं मरुतश्च, यः देवस्वरूपः स भगवान्, तस्मै नमः। अग्निसोमविधिं वेद, पशूनां वनस्पतीनां चेश्वरः, स्वयम्भूः अजातः, अनादिराद्यः, प्रजापतिः, ब्रह्मस्वरूपः, तस्मै नमः। आत्मन्येश्वरः, आत्मन्येव नियतः, सर्वाधिपतिज्येष्ठः, सर्वभूताङ्गरूपः, सर्वभूतात्मा, तस्मै नमः। निरगुणः सन् गुणज्ञः, व्यक्तः अमृतः, अनिर्वचनीयः, सखा, सांख्यात्मा, तस्मै नमः। पृथिव्यादिलोकात्मा, भूर्लोकाद्याः स्वर्लोकपर्यन्ताः, महर्लोकजनलोकतपःसत्यलोकात्मा, तस्मै नमः। अव्यक्तमहान्, भूतानां इन्द्रियाणां च कारणम्, स्वयंज्ञः, पृथक् स्थितः, सर्वात्मा, तस्मै नमः। नित्यः, आत्मचिह्नितः, सूक्ष्मः, अन्यः, विज्ञानशक्तिस्वरूपः, मोक्षात्मा, तस्मै नमः। त्रिषु लोकेषु तुभ्यं नमः, त्रींश्चातीताय नमः, सत्यस्य अन्ते, महत्सु, चतुर्षु च, नमोऽस्तु ते। स्तोत्राय नमः; यदि किञ्चिदत्र मया न प्रोक्तं, भक्तजनाश्रय, हे ब्रह्मन्, तत्सर्वं क्षन्तव्यं त्वया। एवं भगवन्तं देवेश्वरं नीलरक्तवर्णं सा स्त्री प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा, निगूढवाक्, तस्य पुरतः स्थितवती। तदा भगवान् काव्याङ्गं हस्तेन स्पृष्ट्वा तुष्टः सन्, तां सम्पूर्णदर्शनं दत्त्वा तत्रैव अन्तर्धानं चकार। तस्मिन्नन्तर्धाने देवेशे, समीपे स्थितां जयन्तीं सः अपश्यत्, तां प्रति इदं वचनमुवाच— "काऽसि शुभे? कस्यासि? मम दुःखकाले त्वं किं दुःखिता? तपसा समन्विता, किं कारणं मामुपाससि?" ततोऽसौ तुष्टः सन् तां प्रहृष्टया वाचा उवाच— "एतया स्तुत्या, भक्त्या, विनयेन, दमेन, स्नेहेन च, सुश्रोणि, शुक्लवर्णे, त्वयि तुष्टोऽस्मि। किं वाञ्छसि सुललिते? किं ते मनसि? तदद्य दास्यामि, यद्यपि दुःसाध्यम्।" एवं उक्ता सा ब्रह्माणं प्रत्युवाच— "तपसा मे मनोऽभिप्रायः ज्ञेयः, त्वमेव तत्त्वतः तं जानासि।" सः पुनः दिव्यदृष्ट्या तस्याः कामं ज्ञात्वा उवाच— "मया सह त्वं दशवर्षाणि वत्स्यसि, शुभे। सर्वैः अगम्या, अत्रैव साङ्गमं वाञ्छसि, देवी, नीलोत्पलसन्निभे, वरदा, सुनेत्रे, ममेतत् वाञ्छितं त्वया।" "एवमस्तु! गच्छ गृहं मम, मदालसाक्षि," इति उक्त्वा, स्वगृहं गत्वा जयन्त्याः करं गृहीत्वा, तया सह भगवान् भर्गवः, स्वमायया आच्छादितः, दशवर्षाणि, सर्वैः अदृश्यः, तत्र वासं चकार। काव्यः कार्यसिद्धिं कृत्वा आगतः इति ज्ञाय, दितेः सर्वे पुत्राः, हृष्टमनसः, तं द्रष्टुं तस्य गृहम् उपजग्मुः। आगत्य, तं न दृष्ट्वा, मायया तिरस्कृतं विज्ञाय, ते स्वमार्गे प्रत्यगच्छन्। बृहस्पतिः, काव्यः वरबन्धनं ज्ञात्वा, जयन्त्या हर्षाय, तस्याः सुखकामः, दशवर्षाणि स्थितवान्। तस्मिन्नन्तरे, इन्द्रप्रेरितः बृहस्पतिः, काव्यरूपं धारयित्वा, असुरान् आह्वयत्। ते आगत्य, बृहस्पतिः उवाच— "स्वागतं मे शिष्याः, अहम् आगतः भवतां हिताय।" "मया यद्विज्ञानं प्राप्तं, तद्वोऽधिष्यामि," इति उक्त्वा, हृष्टचित्ताः ते तं शिष्यत्वाय उपजग्मुः। दशवर्षपर्यन्ते, काव्याद् देवयानी जाता, इति श्रुतिर्भवति। ततः सः शिष्यदर्शनाय मनः चकार। "देवि, अहं शिष्यदर्शनाय गच्छामि, सुमुखि, सद्व्रते, विचलद्विलोचने, विस्तीर्णत्रिनेत्रे," इति उक्त्वा, सा प्रत्युवाच— "भक्तानां परिपालनं कुरु, महाव्रत, एष धर्मः साधूनाम्, ब्राह्मण। अहं तव धर्मं न निरोद्धुम्।" ततः काव्यः गत्वा, असुरान् दृष्ट्वा, ये मायया देवगुरुणा काव्यरूपेण मूढाः, तान् सम्बोध्य उवाच— "मां काव्यं विद्धि; गिरिशः तुष्टः। अहो, यूयं सर्वे मूढाः! शृणुत दानवाः।" एवं तस्य वचनं शृण्वन्तः, ते विस्मिताः, द्वौ तत्र स्थितौ पश्यन्तः, सशङ्काः अभवन्। ततः सर्वे तत्र मोहग्रस्ताः, किंचिदपि न बुबुधिरे। तेषु मुह्यमानेषु, काव्यः असुरान् उवाच— "अहं वः काव्यः गुरु; अयं अंगिराः, देवानां गुरु। मां अनुगच्छत, दैत्याः; एनं बृहस्पतिं त्यजत।" एवं तेन उक्ताः, असुराः उभौ पश्यन्तः, कोऽपि भेदं न विवेचुः। बृहस्पतिः, धैर्ययुक्तः, तपस्वी, तान् उवाच— "अहं काव्यः, वः गुरु, दैत्याः; अयं बृहस्पतिः मम रूपे।" "अयं वः मोहयति असुराः, मम रूपं धारयित्वा।" इति शृण्वन्, ते समेता ऊचुः— "सः प्रभुः दशवर्षाणि नः शिक्षां दत्तवान्; स एव नः गुरु। अयं द्विजः अस्माकं मध्ये प्रविशितुम् इच्छति।" ततः सर्वे दानवाः, प्रणम्य, तस्य वचः स्वीकृत्य, दीर्घाभ्यासेन न मोहिताः। ते सर्वे असुराः, कोपात् रक्तलोचनाः, ऊचुः— "एषः अस्माकं गुरु, हितकर्ता; त्वं गच्छ, नास्माकं गुरु।