अथ सन्दर्भे महापुराणस्य, सृष्टिक्रमस्य विस्तृतं वर्णनं प्रवृत्तम्। अरुन्धत्याः पुत्रः भूम्याः उत्पन्नः अभवत्; संकल्पायाः संकल्पः जातः। तत्र वसूनां सृष्टिं श्रोतुम् इच्छसि चेत्, तेषां प्रवृत्तिः श्रूयताम्। ये देवाः दीप्तिमन्तः सर्वदिशः व्याप्य स्थिताः, वसवः इति प्रसिद्धाः। तेषां उत्पत्तिः एवं वर्ण्यते—आपः, ध्रुवः, सोमः, धरः, अनिलः, अनलः, प्रत्युषः, प्रभासः—एते अष्टौ वसवः सञ्ज्ञायन्ते। आपस्य पुत्राः चत्वारः—शान्तः, दण्डः, शाम्बः, मणिवक्त्रः—यज्ञरक्षणे मुख्याः। ध्रुवस्य पुत्रः कालः; सोमात् वर्चाः जातः; धरस्य द्वौ पुत्रौ—द्रविणः हव्यवाहः च। कल्याणिन्याः प्राणः, रमणः, शिशिरः उत्पन्नाः; मनोहरायाः हरिसुतौ, धरपुत्रौ प्राप्ताः। शिवायाः मनोजवः जातः, यस्य गतिर्ग्राह्या नास्ति; अनलात् द्वौ पुत्रौ अग्निसमानगुणौ अभवताम्। अग्नेः पुत्रः कुमारः शमीषु जातः; तस्य अनुचराः शाखः, विशाखः, नैगमेयः, पृष्ठतः उत्पन्नाः। कर्त्तिकेयः कृतिका-सुतः स्मृतः; प्रत्युषस्य ऋषिपुत्रौ विभुः देवलः च; प्रभासस्य प्रजापतेः पुत्रः विश्वकर्मा, शिल्पिनां श्रेष्ठः। सः दिव्यशिल्पी, राजमहलानां, उद्यानानां, मूर्तीनां, भूषणानां, तडागानां, विहाराणां, कूपानां च रचनायाम् प्रसिद्धः। अथ अजैकपादः, अहिर्बुध्न्यः, विरूपाक्षः, रैवतः, हरः, बहुरूपः, त्र्यम्बकः देवेश्वरः इत्यादयः रुद्राः नाम्ना कीर्तिताः। सावित्रः, जयन्तः, पिनाकी, अपराजितः—एते रुद्राः, गणपतयः, एकादश संख्यायाः। एते त्रिशूलधारिणः मनसः उत्पन्नाः, तेषां पुत्राः अनन्ताः, चौरासी कोटिः गणिताः, अविनाशी च। गणपतयः, तेषां पुत्राः, पौत्राः, अपत्यानि च, सुरभ्याः गर्भात् उत्पन्नाः, सर्वदिशः रक्षन्ति। इदानीं कश्यपस्य पत्नीनां—अदिति, दिति, दनु, अरिष्टा, सुरसा—तथा सुरभिः, विनता, ताम्रा, क्रोधवशा, इरा, कद्रू, विश्वा ऋषिः—एतेषां पुत्रपौत्राणां वर्णनं प्रवर्तते। चाक्षुषमन्वन्तरान्तरे तुषिताः देवाः स्थिताः; वैवस्वतमन्वन्तरान्तरे द्वादश आदित्या विख्याताः। इन्द्रः, धाता, भगः, त्वष्टा, मित्रः, वरुणः, यमः, विवस्वान्, सविता, पूषा, अंशुमान्, विष्णुः—एते द्वादश आदित्या, सहस्रकिरणसम्पन्नाः, अदित्याः पुत्राः, मारीचकश्यपयोः गर्भात् उत्पन्नाः। भृशाश्वस्य पुत्राः दिव्यायुधधारिणः देवाः स्मृताः; एते देवगणाः प्रत्येकं मन्वन्तरे सन्ति। प्रत्येकं सृष्टिप्रलययोः उत्पद्यन्ते, लीयन्ते च। दित्याः कश्यपात् द्वौ पुत्रौ—हिरण्यकशिपुः, हिरण्याक्षः—श्रुतम्। हिरण्यकशिपोः चत्वारः पुत्राः—प्रह्लादः, अनुह्लादः, संह्लादः, ह्लादः। प्रह्लादस्य पुत्रः आयुष्मान्, शिबिः, बाष्कलः च। चतुर्थः विरेचनः, तस्य पुत्रः बलीः; बलिः शतं पुत्रान् अलभत, बाणः ज्येष्ठः। धृतराष्ट्रः, सूर्यः, चन्द्रः, चन्द्रांशुतापनः, निकुम्भनाभः, गुरवक्षा, कुक्शीभीमः, विभीषणः—एते बलिपुत्राः। बाणस्य ज्येष्ठभ्रातृभ्यः अन्ये गुणश्रेष्ठाः उत्पन्नाः; बाणः सहस्रबाहुः, सर्वायुधसम्पन्नः। तस्य तपसा त्रिशूलधारिणः प्रसन्नः अभवत्; सः महाकालपदं प्राप्तः, पिनाकिनः तुल्यः। हिरण्याक्षस्य पुत्राः—उलूकः, शकुनिः, भूतसंतापनः, महानाभः च। तेषां सप्तकोटिः वंशजाः—पुत्राः, पौत्राः—बलिष्ठाः, महाकायाः, विविधरूपाः, महाशक्तिमन्तः। दनुः कश्यपात् शतं पुत्रान् अलभत, बलस्य गर्विताः; तेषु विप्रचित्तिः श्रेष्ठः, अतिबलवान्। द्विमूर्धा, शकुनिः, शंकुशिरोधरः, अयोमुखः, शाम्बरः, कपिशः। मारीचिः, मेघवान्, इरा, गर्भशिराः, विद्रावनः, केतु, केतुवीर्यः, शतह्रदः। इन्द्रजित्, सप्तजित्, वज्रनाभः, एकचक्रः, महाबाहुः, वज्राक्षः, तारकः। असिलोमा, पुलोमा, बिन्दुर्बाणः महा-असुरः, स्वर्भानुः, वृषपर्वन्—एते दनुपुत्राः प्रमुखाः। स्वर्भानु-पुत्री प्रभा; पुलोमानः पुत्री शची; उपदानवी, मन्दोदरी, कुहू—मायायाः पत्न्यः। शर्मिष्ठा, सुन्दरी, चन्द्रा—वृषपर्वणः पुत्र्यः; पुलोमा, कालका—वैश्वानरस्य पुत्र्यः। तासां मिलने मारीचात् षष्टि सहस्राणि दानवा उत्पन्नाः, बहुप्रजा, महाबलाः। मारीचः पूर्वं पौलोमाः, कालकेयाः च उत्पादितवान्, देवैरदृश्याः, हिरण्यपुरे स्थिताः। चतुर्मुखात् वरप्राप्ताः, संग्रामे हताः; विप्रचित्तिः सैम्भिकेयाः सिम्हिकायां उत्पादितवान्। हिरण्यकशिपोः त्रयोदश भ्रातृपुत्राः—व्यंसः, कल्पः, नलः, वातापिः च, राजन्। एवं सृष्टिक्रमः, देवदानववृत्तान्तः, वंशानुक्रमेण, पुराणे सप्रेमं, श्रद्धया वर्णितः।