ततः काव्यः तान् असुरान् उवाच—"किञ्चित्कालं तपस्यासक्ताः चित्तैकाग्रतया सेवध्वम्, यावत् कर्मणः कालः सम्पद्यते।" एवमुक्त्वा सः असुरान् उपदिश्य पुनः पितुः आश्रमे तिष्ठन्तु इति ब्रुवन्, महादेवं प्रति जगाम। तत्र सः भगवन्तं महादेवं प्रार्थयामास—"भगवन्, ये मन्त्राः बृहस्पतेः न सन्ति, तान् मन्त्रान् अहं इच्छामि, देवानां पराजयाय असुराणां च विजयाय।" तं तथा याचमानं देवः उवाच—"भर्गव, सहस्रसंवत्सरं व्रतम् आचर, धूमेन एव जीवन्, ऊर्ध्वशिराः स्थित्वा; यदि एतत् सम्पूर्णं करिष्यसि, मन्त्रान् प्राप्स्यसि। शुभमस्तु ते।" इति। शुक्रम्, भृगुपुत्रं, अनुमत्य भगवतः पादौ स्पृशन्, "एवं भवतु, भगवन्, यथाज्ञप्तं व्रतम् अद्यैव आरभे," इति प्रतिजज्ञौ। ततः शुक्ऱः तस्मात् देशात् निर्गम्य, महेश्वरस्य आज्ञया कुंडधारं धूमवाहकं स्वसमीपं प्रेषितम्। तत्र महेश्वरस्थानि ब्रह्मचर्ये स्थित्वा, असुरार्थं मन्त्रलाभाय शुक्रम् उवास। एतेषु एव कालेषु, देवाः ज्ञात्वा असुरैः नीतिसंयुक्तं शासनम् उपेक्षितम्, कोपसमन्विताः बृहस्पतेः नेतृत्वे समस्तायुधधारिणः असुरान् उपाद्रवन्। देवान् समुपसृत्य, शस्त्रगृहीतान् दृष्ट्वा, असुरगणाः भीताः सहसा उत्थाय, देवान् इति ऊचुः—"वयं शस्त्राणि निक्षिप्य, त्राणं लब्ध्वा, आचार्ये व्रतस्थे, त्वया त्राताः स्म इति प्रतिज्ञातम्; अधुना त्वं हन्तुम् इच्छसि।" "वयं आचार्यविहीनाः, शस्त्रत्यागिनः, वल्कलाजिनवासिनः, निष्क्रियाः, अकिञ्चनाः च स्थिता वयम्।" "युद्धेन वा अन्येन केनचिद् उपायेन देवान् न जेष्यामः; अतः युद्धं विना काव्यमातुः शरणं याम।" "यावत् आचार्यः प्रतिनिवर्तते, तावत् एतत् क्लेशं सहिष्यामः; शुक्रम् आगते शस्त्रगृहीत्वा युद्धं करिष्यामः।" एवं निश्चित्य, सर्वे असुराः काव्यमातरं शरणं जग्मुः; सा च तेषां भीतिं दृष्ट्वा त्राणं दत्तवती। "मा भैष्ट, मा भैष्ट," इति सा दानवान् उवाच—"यावत् मम समीपे स्थिता, न ते भीतिः।" किन्तु, तया तेषु स्वीकृतिषु, देवाः बलात् असुरान् आक्रम्य, बलाबलविचारं विना, संख्याय न किञ्चिद् अपि अकुर्वन्। तदा असुरान् देवैः पीड्यमानान् दृष्ट्वा, देवी कोपसमन्विता देवान् उवाच—"अहं सर्वान् इन्द्ररहितान् करिष्यामि।" सर्वशक्तिं संहृत्य, देवी महायोगबलसमन्विता, इन्द्रस्य समीपं गत्वा तम् स्तम्भयामास। तदा इन्द्रं स्तम्भितं दृष्ट्वा, देवाः निर्वाक्याः भयात् पलायितवन्तः। देवगणं पलायितं दृष्ट्वा, विष्णुः शक्रम् उवाच—"माम् आविश, शुभं ते अस्तु; अहं त्वां नेतास्मि, देवश्रेष्ठ।" एवं विष्णुना उक्तः, पुरन्दरः विष्णुम् आविवेश। इन्द्रं विष्णुना संरक्षितं दृष्ट्वा, देवी क्रुद्धा वचनम् इदम् उवाच—"अद्य विष्णुना सह त्वां बलात् दहिष्यामि, मघवन्, सर्वभूतसाक्षिणः समक्षं; मम तपोबलं पश्यतु।" तया परिभूतौ, तौ देवौ—इन्द्रविष्णू—बद्धौ। विष्णुः इन्द्रं प्राह—"कथं तौ मोक्षं प्राप्नुयामः?" इन्द्रः उवाच—"यावत् सा न दहति, तावत् त्वया सा हन्यताम्; मम विशेषबलात् अहं पीडितः अस्मि—शीघ्रं हन, मा विलम्बय।" विष्णुः तदा स्त्रीवधस्य कठिनतां चिन्तयन्, संकटनिवृत्त्यर्थं चक्रं गृहीत्वा, भयात् क्रुद्धः सस्त्रीवधं कृत्वा, देवीशिरः छित्त्वा। तस्याः स्त्रीवधस्य घोरं कर्म दृष्ट्वा, भृगुः, मुनिश्रेष्ठः, कोपितः अभवत्; ततः विष्णुं पत्नीवधदोषात् शप्तवान्। "धर्मं विदित्वा, योषितं यो हन्ति, सः सप्तकृत्वः मनुष्येषु जन्म प्राप्स्यति।" एवं शापात्, धर्मस्य पुनः पुनः हानौ, लोकहिताय विष्णुः मनुष्येषु अवतीर्यते। ततः भृगुः मन्त्रं जपित्वा, शीघ्रं तस्याः शिरः गृहीत्वा, शरीरसंगमे स्थाप्य, "जीवताम् सा," इति उवाच। "यदि अहं धर्मं सम्यक् वेद्मि वा आचरामि वा, तेन सत्येन सा जीवतु; यदि सत्यं वदामि।" ततः शीतलेन जलेन अभिषिञ्चन्, "जीव," इति उक्त्वा, देवी पुनरुत्थिता। सां सुप्तोत्थितामिव दृष्ट्वा, सर्वे प्रजाः "शुभम्, शुभम्," इति सर्वतो व्याहरन्। एवं सा देवी तदा भृगुणा पुनः जीविता, देवदृष्टौ अद्भुतरूपेण प्रकटिता। अविक्षिप्तेन भृगुणा पत्नी जीविता, किंतु तद् दृष्ट्वा इन्द्रः काव्यभीत्या शान्तिं न लेभे; सः जाग्रन्, जयन्तीं इदम् उवाच। देवपतिः विवेकेन चिन्तयन्, स्वकन्यां उवाच—"काव्यः शत्रुषु घोरं व्रतम् आचरति; तेन च भृगुणा अहं व्याकुलः अस्मि।" "गच्छ, तस्य श्रमहरणाय सुखैः कृत्यैः, चित्तहर्षणैः च नानाविधान्युपचारैः च तं सन्तोषय।" "एवं काव्यं पूजय, यथा स द्विजः तुष्टः भवति; गच्छ, त्वं तस्मै दत्ता; मम हेतोः यत्नं कुरु।" एवं पितुर्वचनं गृह्णीय, जयन्ती तं यत्र सः घोरं तपः आचरति, तत्र जगाम।