तारकामये युद्धे, सः स्ववीर्यं प्रदर्श्य स्वयं देवेन्द्रेण हतः, सर्वैः देवैः तेषां दिव्यशक्तिभिः न शक्यः सहनं कर्तुं। त्रिलोकेषु सर्वे दानवाः त्र्यम्बकेन निहताः; असुराः, पिशाचाः, दानवाश्चापि अन्धकयुद्धे विनष्टाः। ते देवानां मनुष्याणां मध्ये, पितृभिः अपि सर्वथा निहताः; तीव्रः वृत्रः दानवैः सहितः हालाहलयुद्धे हतः। ततः विष्णोः सहाय्येन महेन्द्रः तम् अपसार्य, मायया गूढः योगकुशलः विप्रचित्तिः भ्रात्रा सह ध्वजं प्रविष्टः, चिह्ने तस्मिन्ध्वजस्य महेन्द्रेण निहतः। देवैः परिवृतः वृषभः समस्तान् संयतसमागतान् दैत्यान् दानवान् च समरे घोररवे विजित्य स्थितः। यज्ञस्य समाप्तौ, क्लिबः सूर्यश्च देवैः दृष्टौ; एते द्वादश संग्रामाः आसन् देवानां दानवानां च। एतेषां देवादिदैत्ययुद्धानां, उभयस्य नाशकराणां, सर्वभूतहितायैव संप्रवृत्ताः; हिरण्यकशिपुः राजा दशकोटिवर्षाणि समृद्धिम् अगमत्। द्विसप्ततिः च अन्यानि दशकोटिसंख्यानि च, चत्वारिंशदुत्तरशतानि च, त्रैलोक्ये ऐश्वर्यं प्राप्तवन्तः। ततः बलेः पुनरपि लक्षवर्षाणि, षष्टिसहस्राणि च विंशतिः कोट्यः च राज्यं कृतम्। यावत् कालं बलेः राज्यं तावत् कालं प्रह्लादः दैत्यसमाजं त्यक्तवान्। त्रयः शक्तिमन्तः इन्द्राः दैत्येषु विदिताः; एष सर्वः दैत्येषु संस्थितः दशयुगपर्यन्तं स्थितः। त्रैलोक्यं त्रिधा महाबलिना इन्द्रेण निर्व्यग्रं शासितम्; सर्वं दशयुगपर्यन्तं प्रतिद्वन्द्ववर्जितं स्थितम्। यदा प्रह्लादः हतः, त्रिषु लोकेषु काले गच्छति, पाकराज्ये आगते, शुक्रः दानवान् त्यक्त्वा देवेषु गतः। यज्ञकाले शुक्रेण देवेषु गते, दितिपुत्राः तम् आहुः—"किं नः राज्यं त्यक्त्वा, अस्मान् पश्यतः, यज्ञे पुनरागतः?" "न वयं अत्र स्थितुं शक्नुमः; पातालं प्रविशामः।" इति उक्त्वा, शुक्रः शोकाकुलान् दैत्यान् सौम्यवाक्यैः सान्त्वयामास। "मा भैष्ट दानवाः; स्वशक्त्या मन्त्रैः, ओषधिभिः, रसेन, परमैश्वर्येण च वः धारयिष्यामि।" "एते सर्वे मयि स्थिताः, तेषां पादाः देवेषु; सर्वमेतत् भवतः कृते दास्यामि।" ततः शुक्रेण रक्षितान् तान् दानवान् दृष्ट्वा, देवाः समवेत्य चिन्तयामासुः, तान् गृहीतुं कामयन्तः। "एषः शुक्रः स्वशक्त्या सर्वं नः अपसारयति; यावत् सः तान् शिक्षयति, शीघ्रं गच्छामः।" "येषां शेषाः, तान् बलात् हत्वा पातालं प्रेषयामः।" इति कृत्वा, कोपिताः देवाः दानवान् उपाजग्मुः। तेषां ह्यमर्षेण ह्यमर्षिताः, शुक्रं शरणं जग्मुः; तान् शीघ्रं देवैः धाव्यमानान् दृष्ट्वा, शुक्रः त्वरितं कृतवान्। स्वस्यानुग्रहम् उपसंहरन्, देवैः दानवपीडिताः, शुक्रं दृढस्थितं दृष्ट्वा, तान् दानवान् विहाय निर्भयाः अभवन्। ततः काव्यः ब्राह्मणः, पूर्वकृत्यं अनुस्मृत्य, हितानि वचनानि तेषां प्रति उवाच—"त्रैल्योक्यं वामनेन त्रिभिः पदैः हृतम्; बलिः बद्धः, जम्भः हतः, विरोचनः च निहतः।" "द्वादशयुद्धेषु महाअसुराः देवैः निहताः; नानाप्रकारैः भवतः नायकाः बहवः विनष्टाः।" "युष्माकं शेषाः केवलं अल्पाः; न पुनर्युद्धं भवेत्, इति मम मतिः। उपायं वक्ष्यामि—काले प्रतीक्ष्यताम्।" "महादेवं गत्वा, विजयं ददाति ये मन्त्राः, तान् प्राप्य, तैः मन्त्रैः, देवैः सह पुनः युद्धं कृत्वा, निश्चितं जयः लभ्यते।" एवं सम्यक् निश्चित्य, असुराः देवांस् ऊचुः—"वयं सर्वे शस्त्राणि निक्षिप्य, कवचानि अपास्य, रथरहिताः स्थिताः।" "वने वल्कलधारिणः तपः चरिष्यामः," इति प्रह्लादस्य वचः शृण्वन्तः। ततः देवाः, निःशंकाः प्रमुदिताः च, तस्मिन्काले दैत्यैः शस्त्रन्यासे कृतः, तस्मिन् काले देवाः प्रस्थिताः। काव्यः तान् उवाच—"किञ्चित्कालं तपस्यैव स्थित्वा, अविचलिता युष्माभिः कर्तव्यं; यावत् कार्यकालः सिध्यति।" "हे दानवाः, पितुः आश्रमे स्थित्वा मम प्रतीक्षां कुरुत।" इति असुरान् उपदिश्य, काव्यः महादेवं प्रति जगाम। "भगवन्, ये मन्त्राः बृहस्पतेः न सन्ति, तान् इच्छामि—देवानां पराजयाय, असुरविजयाय च।" इति उक्ते, देवः उवाच—"हे भार्गव, सहस्रवर्षं धूमाशनः शिरसान् अधः स्थित्वा व्रतम् आचर; तदा मन्त्राः लप्स्यसे। शुभं ते अस्तु।" शुक्रः भृगुपुत्रः, अनुमतिं लब्ध्वा, देवपादौ स्पृशन् उवाच—"एवमस्तु, प्रभो; अद्यैव व्रतम् आचरिष्यामि।" ततः शुक्रस्य निर्गमने, देवः कुण्डधारं धूमवाहं तं प्रेषयामास। तत्र, असुराणां कृते, शुक्रः मैथुनं त्यक्त्वा, महेश्वरस्य स्थले, मन्त्रप्राप्तये स्थितः। एतद् विदित्वा, असुरैः यथानीतिः राज्यं त्यक्तम् इति दृष्ट्वा, देवाः तं अवसरं कुपिताः, बृहस्पतिप्रधानाः, समस्तशस्त्रधारिणः, असुरान् आक्रमन्। देवान् समुपस्थितान् शस्त्रपाणीन् दृष्ट्वा, असुरगणाः आकस्मात् भयेन उत्थाय, तान् उचुः—"शस्त्रन्यासे कृतः, अभयम् दत्तम्, आचार्ये व्रतरते, अस्माभिः अभयमुपन्यस्तम्, किं पुनः वधाय आगताः?" "वयं आचार्यविहीनाः, शस्त्राणि त्यक्त्वा, वल्कलाजिनधारिणः, अकर्मणः, निर्वस्त्राः च, अत्र स्थिताः।