मानवानां मध्ये धर्मव्यवस्थापनार्थं स भगवान् अवतरति। तदा भृगुशापात् देवासुराः तादृशं कृतवन्तः। किमर्थं स एव स्वयम् देवासुरकार्ये प्रवृत्तः? कथं देवासुरवृत्तान्तः अभवत्? इत्येतत् पृच्छन्ति, तस्मात् देवासुराणां कार्यस्य वृत्तान्तं कथयामि। तेषां भागविभागहेतोः युद्धानि अतीव भीष्णानि अभवन्। तानि दश, वराहादिभिः आरभ्य, द्वे च अन्ये, शण्डामर्कयोः मध्ये विख्यातानि स्मृतानि। तेषां नामानि संक्षेपेण शृणु। प्रथमः नरसिंहः, द्वितीयः वामनः, तृतीयः वराहः, चतुर्थं अमृतमथनयुद्धम्, पञ्चमं तारकामयसंज्ञकं युद्धम्। षष्ठं आडीबकाख्यं, सप्तमं त्रिपुरम्, अष्टमं अन्धकाख्यं, नवमं वृत्रवधः, दशमं धात्राख्यं, ततः हालाहलम्, द्वादशमं कोलाहलम् इति विख्यातम्। दैत्यः हिरण्यकशिपुः नरसिंहेण निहतः। बलेः त्रीँल्लोकान् जितुमिच्छतः वामनः तम् बद्धवान्। हिरण्याक्षः देवैः समरे हतः, वराहस्य दन्तेन सागरः द्विधा कृतः। प्रह्लादः अमृतमथने इन्द्रेण समरे पराजितः, तस्य पुत्रः विरोचनः सदा इन्द्रवधकाङ्क्षी आसीत्। तारकामये युद्धे विरोचनः स्ववीर्यं दर्शयन् इन्द्रेण हतः, स देवैः दिव्यशक्तिभिः अपि न सहितुं शक्तः। त्र्यम्बकेण त्रिषु लोकेषु सर्वे दानवाः निहताः। अन्धकयुद्धे असुराः, पिशाचाः, दानवाः च अपि नष्टाः। ते देवमनुष्येषु, पितृभिः च, सर्वथा हताः। हालाहलयुद्धे वृत्रः दानवैः सहितः निहतः। ततः विष्णोः सहाय्येन महेन्द्रः तम् प्रतिनिवर्तितवान्। मायया युक्तः योगकुशलः विप्रचित्तिः भ्रात्रा सह ध्वजं प्रविश्य, ध्वजचिह्ने महेन्द्रेण हतः। देवैः परिवृतः वृषभः समरे संयताञ् समागतान् दैत्यदानवान् विजितवान्। यज्ञान्ते क्लिबः सूर्यः च देवैः दृष्टौ। एतानि द्वादश देवासुरयुद्धानि अभवन्। देवासुरयुद्धानि उभयोरपि नाशकानि, तानि सर्वभूतहितायैव। हिरण्यकशिपुः राजा दशलक्षवर्षाणि समृद्धिम् उपलभ्य स्थितः। द्विसप्ततिः च अन्यानि दशलक्षाणि, तथा अशीतिसहस्राणि, त्रिलोकाधिपत्यं प्राप्तवन्तः। अनुक्रमेण बली राजा पुनः लक्षवर्षाणि शतं, षष्टिसहस्राणि च, विंशतिलक्षाणि च राज्यं कृतवान्। यावत् बलेः राज्यं तावत् प्रह्लादः असुरेभ्यः निवृत्तः। त्रयः बलिनः इन्द्राः दैत्येषु अभवन्। एषः सम्प्रदायः दैत्येषु दशयुगपर्यन्तं स्थितः। बलवान् इन्द्रः त्रैलोक्यं निर्विघ्नं शासितवान्, प्रतिद्वन्द्वशून्यं दशयुगपर्यन्तं स्थितम्। यदा प्रह्लादः निहतः, त्रिषु लोकेषु युगपर्यन्तं, तथा पाकराज्ये काले, शुक्रः असुरान् परित्यज्य देवान् गतः। यज्ञकाले शुक्रेण देवगमनसमये, दितिपुत्राः तम् अपृच्छन्—"किमर्थं अस्माकं राज्यं परित्यज्य, अस्माकं पश्यतां, यज्ञे प्रत्यागतः?" "वयं अत्र स्थातुं न शक्नुमः, अधःपातालं यामः" इति उक्ते, शुक्रः दुःखितान् दैत्यान् सान्त्वयन् मधुरैः वाक्यैः अवोचत्—"मा भैष्ट, असुराः। अहं स्वबलात् मन्त्रैः, ओषधिभिः, सारैः, श्रेष्ठधनेन च, युष्मान् पालयिष्यामि। एतानि सर्वाणि मम सन्निधौ, तेषां पादाः देवेषु; सर्वं युष्मभ्यं दास्यामि, युष्मत्कृते मया धार्यते।" तदा शुक्रेण रक्षितान् दैत्यान् दृष्ट्वा, देवाः मन्त्रयन्तः तान् गृहीतुं चिकीर्षन्तः। "अयं शुक्रः स्वशक्त्या सर्वं नः अपकर्षति; शीघ्रं गच्छामः, यावत् स तान् नोपदिशति।" "अवशिष्टान् बलात् हत्वा पातालं प्रेषयामः।" इति कृत्वा, कोपिताः देवाः दानवान् उपजग्मुः।