यदुवंशमध्ये विष्णुः प्रमुखोऽस्ति, तस्य आज्ञया सर्वे यदवाः स्थिताः सन्ति। सप्तर्षयः, कुबेरः, यक्षः मणिचरः, शलाकः, नारदः, सिद्धः, धन्वन्तरिश्च तत्र उपस्थिताः। आदिपुरुषः विष्णुः एतेषां देवतानां सह तत्र स्थितः। एते समूहतः कथं स्मृताः, कति तेषां उत्पत्तयः इति प्रश्नः जातः। भविष्ये च अन्येषु च विष्णोः महात्मनः रूपाणि कति स्युः? ब्राह्मणक्षत्रिययोः शान्तौ, सः किमर्थं इह जन्म गृह्णाति? वृश्ण्यन्धकानां मध्ये विष्णुः पुनः पुनः मानुषेषु किमर्थं अवतरति? इति जिज्ञासायाम्। यदा दिव्यरूपं त्यक्त्वा विष्णुः इह मानुषेषु जन्म गृह्णाति, युगपरिवर्तने, कालस्य क्षये, हे प्रभो। देवाद्यसुरयोर्युद्धेषु हरिः प्रभुः अवतरति; दैत्यः हिरण्यकशिपुः त्रिलोक्यां एकदा अधिपतिः अभवत्। यदा बलेः पूर्वे त्रिलोक्यां अधिपत्यं अभवत्, तदा देवाद्यसुरयोः परममित्रता आसीत्। युगाख्यैः असुरैः लोकः अत्यन्तं क्षुभितः अभवत्; तेषां अधीनत्वे देवाद्यसुरा समानाः अभवन्। बलेः बलार्थं घोरं महद् युद्धं अभवत्, यस्मिन् देवाद्यसुरयोः विनाशः जातः। धर्मस्य स्थापनार्थं विष्णुः इह अवतरति; भृगुशापात् देवाद्यसुरा एवं अचरन्। सः स्वयम् कथं देवाद्यसुरकार्ये प्रवृत्तः अभवत्? देवाद्यसुरकार्यस्य यथार्थं वद, इति प्रश्नः। भागविभागार्थं युद्धानि अत्यन्तं भीषाणि अभवन्; दश, वराहादि प्रारम्भ्य, द्वे च अन्ये, शण्डामर्कयोः मध्ये स्मृतानि। तत्र नामानि शृणु, यथाऽहं संक्षेपेण कथयामि—प्रथमः नरसिंहः, द्वितीयः वामनः। तृतीयः वराहः, चतुर्थः अमृतमथनयुद्धम्, पञ्चमः तारकामयः संग्रामः। षष्ठः आडीबकः, सप्तमः त्रिपुरः, अष्टमः अन्धकः, नवमः वृत्रवधः। दशमः धात्रः, ततः हालाहलः स्मृतः; द्वादशः कोलाहलः भीषणः प्रसिद्धः। दैत्यः हिरण्यकशिपुः नरसिंहेन हतः; बलेः वामनेन बद्धः, यदा त्रिलोक्यं जयितुम् इच्छन्। हिरण्याक्षः देवैः एकाकी युद्धे हतः; वराहस्य दंष्ट्रया समुद्रः द्विधा कृतः। प्रह्लादः अमृतमथने इन्द्रेण युद्धे विजितः; विरोचनः प्रह्लादपुत्रः सदा इन्द्रवधाय प्रवृत्तः। तारकामययुद्धे सः इन्द्रेण स्वयम् हतः, वीर्यं दर्शयन्, सर्वदेवानां दिव्यशक्तिं न सहन्। त्रिलोक्यां सर्वे दानवाः त्र्यम्बकेन हताः; अन्धकयुद्धे असुराः, पिशाचाः, दानवाः च हताः। ते देवमानुषेषु, पितृभिः अपि, सर्वतः हताः; वृत्रः भीषणः दानवैः सह हालाहले हतः। तदा विष्णोः सहाय्येन महेन्द्रः तं प्रत्यावर्तयत्; मायया गुह्यः योगविशारदः विप्रचित्तिः भ्रात्रा सह ध्वजं प्रविश्य, ध्वजचिह्ने महेन्द्रेण हतः। देवैः परिवृतः वृषभः सर्वान् संयतदानवदैत्याः युद्धकोलाहले विजितवान्। यज्ञावसाने शण्डः सूर्यः च देवैः दृष्टौ; एतानि द्वादश युद्धानि देवाद्यसुरयोः अभवन्। देवाद्यसुरयुद्धानि, उभयोः विनाशाय, प्राणिनां हिताय जातानि; हिरण्यकशिपुः दशलक्षवर्षाणि अभवत्। द्विसप्ततिः च, दशलक्षाणि च, अशीतिसहस्राणि त्रिलोक्यां अधिपत्यं प्राप्तानि। तदनन्तरं बलेः शतसहस्रवर्षाणि, षष्टिसहस्राणि, द्विंशलक्षाणि च राज्यम् अकरोत्। यावत् बलेः राज्यम् अकरोत्, तावत् प्रह्लादः दैत्येभ्यः निवृत्तः अभवत्। त्रयः शक्तिमन्तः इन्द्राः दैत्येषु विद्यमानाः; एतत् सर्वं दैत्येषु स्थापितं, दशयुगानि पुनः अभवत्। त्रिलोक्यं त्रिविधं शक्तिमता इन्द्रेण निर्विघ्नं पालितम्; सर्वं दशयुगानि पुनः अभवत्। यदा प्रह्लादः त्रिलोक्यां हतः, कालस्य प्रवाहे, यदा पाका (इन्द्र) राज्यं प्राप्तवान्, तदा शुक्रः दैत्यान् त्यक्त्वा देवेषु गतः। यज्ञे शुक्रः देवेषु गतः, तदा दितिपुत्राः तम् उद्दिश्य ऊचुः—'किमर्थं राज्यम् त्यक्त्वा यज्ञे पुनः आगतः, अस्माकं पश्यताम्?' 'अत्र स्थातुं न शक्नुमः; अधो लोकं प्रविशामः।' इति दुःखितान् दैत्यान् शुक्रः सान्त्वनं कृत्वा अवदत्। 'मा शुचः, हे दैत्याः; अहं स्वबलात् यूयं धारयिष्यामि—मन्त्रैः, औषधैः, रसेभ्यः, श्रेष्ठधनैः।' 'एतानि सर्वाणि मम वशे सन्ति, तेषां पादाः देवेषु; सर्वं युष्माकं दास्यामि, मया धारितम्।' तदनन्तरं शुक्रेण रक्षितान् दैत्यान् दृष्ट्वा, देवाः एकत्र समागत्य, तान् गृहीतुं इच्छन्तः विचिन्तयामासुः। 'शुक्रः सर्वं स्वबलात् अस्मात् दूरं करोति। शीघ्रं गच्छामः, यावत् सः तान् शिक्षां न ददाति।' 'अवशिष्टान् बलात् हत्वा पातालं प्रेषयामः।' इति क्रुद्धाः देवाः दानवान् समीपं अगच्छन्।