धर्मात्मा दक्षः मनसा विविधरूपाणि म्लेच्छान् ससर्ज; ततो मनसैव तान् निर्माय, स्त्रियः अपि ससर्ज। सः दश स्त्रियः धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशतिं सोमाय नक्षत्रनाम्नीः अदात्; ताभ्यः सर्वे देवाः, असुराः, मनुष्याः, अन्ये च जाताः, एवं जगत्सर्वं प्रववृते। ततः सूतम् उवाच—"हे सूत! देवदानवगन्धर्वसर्पराक्षसानां यथावत् सत्येन च उत्पत्तिं विस्तारतः कथय।" प्राचीनस्मिन्सृष्टौ संकल्पदृग्स्पर्शैः सृष्टिः अभवत्; दक्षस्य तु, प्रचेतसः पुत्रस्य, सृष्टिः मैथुनसंयोगेन जाताऽभूत्। पूर्वं हि दक्षः स्वयंभुवाऽनुशिष्टः प्रजासृष्टये, कथं सः प्रथमतः सृष्टिं चकार, शृणु द्विजोत्तम। सः यदा देवान्, ऋषीन्, सर्पांश्च ससर्ज, तदा लोको न ववृधे; तदा मैथुनसंयोगेन पाञ्चजन्यां सहस्राणि पुत्राणि जनयामास। तान् दृष्ट्वा, श्रीनारदः, विविधप्रजासृष्टिकामः, समवेतान् हर्यश्वान् दक्षपुत्रान् इदं वचनम् उवाच—"भूमेः सर्वत्रोपरि अधः च विस्तारं ज्ञात्वा, ततः विस्तरेण जगत् सृजत।" तद्वाक्यं श्रुत्वा ते सर्वदिशो जग्मुः, नद्यः इव सागरम्, ते च अद्यापि न प्रत्यागताः। हर्यश्वेषु नष्टेषु, प्रजापतिर्दक्षः वैरिण्यां पुनः सहस्रं पुत्रान् अजनि। ते ब्राह्मणाः शबलाख्याः, सृष्टिहेतवः, पुनः नारदेन पूर्ववदुक्ताः—"भूमेः विस्तारं ज्ञात्वा, भ्रातरः, पुनरागत्य विशेषेण सृष्टिं कुरुत।" ते अपि तद्गतिं गताः, भ्रातॄणां मार्गमवलम्ब्य, तस्मात् प्रभृति कश्चनानुजः ज्येष्ठपथं न वाञ्छति; यः तं मार्गं वाञ्छति, दुःखमेव आप्नोति, तस्मात् स एव वर्जनीयः। तेषु अपि नष्टेषु, प्रजापतिर्दक्षः प्रचेतसः वैरिण्यां षष्टिं कन्याः अजनि। ताः दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशतिं सोमाय, चतस्रः अरिष्टनेमये अदात्। द्वे द्वे भृगुपुत्राय, क्रिशाश्वाय, तथा अङ्गिरसे अपि अदात्। तासां नामानि विस्तारतः श्रूयन्ताम्—मरुत्वती, वसू, यामी, लम्बा, भानुः, अरुन्धती, संकल्पा, मुहूर्ता, साध्या, विश्वा, भामिनी च धर्मपत्नीः अभवन्; तेषां पुत्रोत्पत्तिं शृणु। विश्वायाः विश्वे देवाः, साध्यायाः साध्याः, मरुत्वत्याः मरुत्वन्तः, वसोर् वसवः, भान्व्याः भानवः, मुहूर्तायाः मुहूर्तकाः, लम्बायाः घोषः, याम्याः नागवीथिः। अरुन्धत्याः भूमिसंभूतः एकः, संकल्पायाः संकल्पः जातः। वसूनां सृष्टिं शृणु। ये देवाः प्रकाशमाना दिशः व्याप्नुवन्ति, ते वसवः उच्यन्ते; तेषां जन्म शृणु। आपः, ध्रुवः, सोमः, धरः, अनिलः, अनलः, प्रत्युषः, प्रभासः—एते अष्टौ वसवः। आपसः चत्वारः पुत्राः—शान्तः, दण्डः, शाम्बः, मणिवक्त्रः—यज्ञरक्षायै मुख्याः। ध्रुवस्य पुत्रः कालः; सोमस्य वर्चाः; धरस्य द्वौ पुत्रौ—द्रविणः, हव्यवादः। कल्याणिन्याः प्राणः, रमणः, शिशिरः; मनोहरायां धरपुत्राः, हरिसुताः। शिवायाः मनोजवः, यः गतिम् अज्ञातवान्; अनलस्य द्वौ अग्निसमानगुणौ पुत्रौ। कुमारः अग्न्याः पुत्रः शरवेषु जातः; तस्य अनुचराः शाखः, विशाखः, नैगमेयः पृष्ठतः जाताः। कार्त्तिकेयः कृतिकासु जातः स्मृतः; प्रत्युषस्य ऋषिः—विभुः, देवलः; विश्वकर्मा, तु शिल्पी, प्रभासस्य प्रजापतेः पुत्रः। सः दिव्यशिल्पी राजमहिषु, प्रासादेषु, उपवनेषु, प्रतिमासु, भूषणे, तडागेषु, उद्यानकूपेषु प्रसिद्धः। अजयैकपादः, अहिर्बुध्न्यः, विरूपाक्षः, रैवतः, हरः, बहुरूपः, त्र्यम्बकः देवेश्वरः—एते रुद्राः। सावतिर्यः, जयन्तः, पिनाकी, अपराजितः—एते च रुद्राः, एकादश गणनायकाः उच्यन्ते। एतेषां त्रिशूलधारिणां मानसजातानां पुत्राः अनन्ताः, चत्वारिंशदष्टकोटिसंख्यकाः, अविनाशिनः स्मृताः। ते गणनायकाः, तेषां पुत्राः, पौत्राः, अपत्यानि च, सुरभेः गर्भात् जाताः, सर्वदिग्भ्यः रक्षां कुर्वन्ति। अथ कश्यपपत्नीभ्यः अदितेः, दितेः, दनुः, अरिष्टायाः, सुरसायाः, सुरभ्याः, विनतायाः, ताम्रायाः, क्रोधवश्याः, इरायाः, कद्र्वः, विश्वायाश्च, पुत्रपौत्रोत्पत्तिं कथयामि। तेषां पुत्राः शृणु। तुषिताख्याः देवाः चाक्षुषमण्वन्तरान्तरे स्थिताः, वैवस्वतमन्वन्तरान्तरे द्वादश आदित्याः कथ्यन्ते। इन्द्रः, धाता, भगः, त्वष्टा, मित्रः, वरुणः, यमः, विवस्वान्, सविता, पूषा, अंशुमान्, विष्णुः च। एते द्वादश आदित्याः सहस्रकिरणप्रभाः, मारीचकश्यपसम्भवाः, अदित्याः सुता इति कीर्त्यन्ते। भृशाश्वस्य ऋषेः पुत्राः दिव्यायुधधारिणः देवगणाः स्मृताः; एते प्रजाः, मुनयः, प्रत्येकमण्वन्तरे सन्ति। एवं दक्षकृतसृष्टेः, देवदानवगन्धर्वसर्पराक्षसोत्पत्तेः, कश्यपपत्नीपुत्रपौत्राणां च विस्तृतकथनं सम्पूर्णम्।