कुण्डिकेराः तले जाङ्घाश्च वीर्यवन्तः सञ्जज्ञिरे। वितिहोत्रस्य पुत्रोऽनर्तो महाबलः दुर्जयश्चासीत्, तस्य च पुत्रो मित्रकर्षणः। तेषां मध्ये, महाबाहुः सहस्रबाहुः कार्तवीर्यः अर्जुनः सत्यसंकल्पेन धर्मेण प्रजाः पालयामास। स धनुषा भूमिमुदधिपर्यन्तां विजित्य, यस्य नाम प्रातरुत्थाय पठति, स भाग्यवान् भवति। तस्य वित्तनाशो न भवति, नष्टं च पुनः लभ्यते। ये च कार्तवीर्यस्य जन्म पवित्रचित्तेन श्रद्धया कथयन्ति, तेषां स्वर्गे महत् मानं लभन्ते। अथ राजन्, किमर्थं कार्तवीर्यः स्वबलं दर्शयित्वा महर्षेः आपवस्य वनं दग्धवानिति श्रोतुमिच्छामः। स हि राजर्षिः प्रजापालकः श्रुतः, तथापि कथं स प्रजापालकः सन् तद् पुण्यवनं दग्धवान् इति पृच्छामः। तदा सूर्यः द्विजरूपं कृत्वा कार्तवीर्यस्य समीपमागत्य तं प्रार्थयामास—'एकं मे प्रीत्यर्थं ददस्व; अहं सूर्यः, नृपते।' तं राजा प्राह—'भगवन्, केन त्वं तुष्यसि? किं ते भोज्यं ददामि? यत् दत्वा तृप्तिं प्रयच्छामि?' सूर्यः प्राह—'यदस्ति स्थावरं तद् सर्वं भोज्यं मे देहि; तेन तुष्ये, नृपते।' राजा उवाच—'सर्वाणि स्थावराणि तव तेजसा शक्त्या च दग्धुं न शक्यन्ते, तस्मात् त्वां नमामि, ज्वलनां श्रेष्ठ।' तदा तुष्टः सूर्यः तमुवाच—'यत् तव प्रीतिः, तस्माद् सर्वदिक्प्रतिपक्षिणः अक्षय्यबाणान् तुभ्यं ददामि। येषां विसर्गे मम तेजसा ज्वलिष्यन्ति। मम तेजसा सिक्ताः ते स्थावराणि शोषयन्ति, शुष्काणि च भस्मीकुर्युः। एतेन त्वं तुष्यसि, नृपते।' एवं सूर्येण ताः बाणाः अर्जुनाय दत्ताः, तैः स सर्वाणि स्थावराणि यानि तस्य पुरतः स्थितानि दग्धवान्। ग्रामान्, आश्रमान्, गोष्ठान्, नगराणि, रम्याणि पुण्यवनानि, अरण्यानि, उद्यानानि च सर्वाणि दग्धानि। पूर्वदिकं ततः दक्षिणां दिशं च स दग्धवान्; भूमिः वृक्षतृणहीना अभवत् तेन भयंकरतेजसा। तस्मिन्नेव काले महर्षिः अपवः जलाश्रयणं कृत्वा दशसहस्रवर्षाणि तत्र स्थितवान्। तस्य व्रतसमाप्तौ महातपाः, तेजस्वी स ऋषिः, स्वमाश्रमं अर्जुनेन दग्धं दृष्ट्वा कोपाविष्टः तं राजर्षिं शप्तवान्। एतदाख्यातं मया; शृणु क्रोष्टोः वंशस्य राजर्षेः कीर्तिं। तस्य वंशे विष्णुः जातः, वृष्णीनां श्रेष्ठः। क्रोष्टोः पुत्रः वृजिनीवान् महाबलधन्वा आसीत्। तस्मात् स्वाहा नाम पुत्रः अभवत्, स च महाबलः। स्वाहायाः पुत्रः रुशङ्गुः, स च वाक्पतिः। रुशङ्गोः सौम्यात्मा पुत्रः चित्रः, तस्य च पुत्रः चित्ररथः कर्मकुशलः। ततो वीर्यवान् चित्ररथिर्जातः, स च दानशीलः कीर्तिमान् च, शशबिन्दुरिति ख्यातः सार्वभौमः अभवत्। तस्य वंशपरम्परायां पुराकाले गीतं श्लोकमस्ति—'शशबिन्दोः शतं पुत्राः, प्रत्येकस्य शते शते पुत्राः।' ते सर्वे बुद्धिमन्तः, सुन्दराः, महाधनबलसम्पन्नाश्च। तेषां शतपतिनां मध्ये पृथुसाह्वः प्रबलः आसीत्। पृथुश्रवा, पृथुयशा, पृथुधर्मा, पृथुंजय, पृथुकीर्ति, पृथुमना, शशबिन्दवः इति राजानः स्मृताः। एषां मध्ये पृथुश्रवाः, सुयज्ञस्य पुत्रः, सुयज्ञस्य राज्यविभागमध्यकाले जातः इति पुराविदः वदन्ति। सुयज्ञस्य पुत्रः उशना, धर्मात्मा, भूमिं पालयामास, स च शतं अश्वमेधयज्ञान् अकरोत्। तस्य पुत्रः तितिक्षुः शत्रुतापन इति ख्यातः। तस्मात् मरुत्तः पुत्रः, स राजर्षिषु श्रेष्ठः। मरुत्तस्य पुत्रः कंबलबरिषः वीर्यवान्, तस्य च पुत्रः कंबलबरिषः सुवर्णकवचः आसीत्। रुक्मकवचः अन्यान् कवचिनः धनुर्धरान् विविधैः बाणैः हत्वा पृथिवीं प्राप्तवान्। अश्वमेधयज्ञे स ब्राह्मणेभ्यः दानानि दत्तवान्; यज्ञकाले शत्रुयोधांश्च कदाचित् हत्वा। तस्य पञ्च पुत्राः जाताः—रुक्मेषुः, पृथुरुक्मः, ज्यामघः, परिघः, हरिश्च। पितृभिः परिघः हरिश्च विदेहे स्थापितौ; रुक्मेषुः राजा अभवत्, पृथुरुक्मः तस्य साहाय्यमकरोत्। ज्यामघः राज्यं त्यक्त्वा तेषां आश्रमे निवसन्, शान्तचित्तः ब्राह्मणोपदिष्टः आसीत्। स राजा धनुष्कृत्य एकाकी जीविकां अन्विष्य अन्यदेशं गतः, पताकाधारी रथारूढः नर्मदाम् अगच्छत्। ऋक्षवन्तं पर्वतं प्राप्त्वा, अन्यैः भुक्तस्थानं आसाद्य, ज्यामघस्य धर्मपत्नी चित्रा, वृद्धा पतिव्रता च तत्रासीत्। राजा पुत्राभावात् अन्यां पत्नीं न प्राप्नोत्, तत्र युद्धे विजयं लब्ध्वा कन्यां प्राप्तवान्। भीतया स पत्न्यै उक्तवान्—'एषा शुभस्मिता कन्या ते स्नुषा भवतु।' सा पृष्टवती—'कस्य स्नुषा?' स उवाच—'या पुत्रः तव भविष्यति, तस्य पत्नी एषा।' तस्मात् सा स्त्री तपसा कन्यायै पुत्रीं जनयामास। ततः सौभाग्यवती चित्रा वृद्धा पतिव्रता च पुत्रं विदर्भं जनयामास। राजा विदुषां मध्ये, राजकन्यायां द्वौ पुत्रौ उत्पादितवान्—क्रथकैशिकं च लोमपादं च, तृतीयः धर्मात्मा पुत्रोऽपि जातः।