तस्य बुद्धिमतः इच्छया सहस्रबाहवः उत्पन्नाः, रथः पताकाचापि तस्यैव प्रकटिताः—एवं श्रुतम्। स तु राजा बुद्धिमान् द्वीपेषु दशसहस्रयज्ञान् अनवच्छिन्नान् अकुरुत। तस्य सर्वे यज्ञाः दानैः समृद्धाः, सर्वे सुवर्णयूपैः सुवर्णवेद्यः च आसीत्। देवैः विमानैः आगतम् सहिताः, गन्धर्वाप्सरसः च शोभिताः, तस्य यज्ञाः सर्वे समलङ्कृताः। तत्र गन्धर्वः नारदः तस्य राजर्षेः कार्तवीर्यस्य महत्त्वं दृष्ट्वा गीतं गायन् आसीत्। नूनं क्षत्रियाः न कार्तवीर्यस्य मार्गं यज्ञैः दानैः तपसा वीर्येण विद्यया वा प्राप्नुयुः। स खड्गचक्रधनुष्शरैः रथमारूढः सप्तद्वीपान् योगिनिवृत्त्या चौरान् पालयन् विचचार। स नरपतिः पञ्चाशीतिसहस्रवर्षाणि राज्यं कृत्वा सर्वरत्नसम्पन्नः सार्वभौमः अभवत्। स स्वयम् गोपालः, क्षेत्ररक्षकः च अभवत्, योगबलात् अर्जुनः वर्षदः अभवत्। स सहस्रबाहुः धनुर्ज्यया कठिनीकृतः शरदादित्यवत् सहस्रकिरणः दीप्तिमान् आसीत्। स प्रसिद्धः कार्कोटकस्य नागस्य पुत्रं मानुषेषु महिष्मत्यां विजित्य तत्र स्थापयामास। स राजा वर्षकाले समुद्रस्य प्रवाहं विहाय क्रीडया तीरं लङ्घयन् प्रमोदितः आसीत्। तीरस्थः पुष्पविरुद्धमालया शोभितः, तस्य तरङ्गाणां भ्रुकुट्या भीता नर्मदा शनैः समीपमागच्छत्। स एकः सहस्रबाहुः महानदीं वर्षेण स्फीतां बलात् प्रवर्तयन् समुद्रं प्रविशति। यदा तस्य सहस्रबाहवः समुद्रं कम्पयन्ति, तदा अधोभूमौ स्थिताः महादैत्याः निःस्पन्दाः भवन्ति। स सहस्रबाहुभिः समुद्रं मथन् महातरङ्गान् विक्षिपन्, मत्स्यमहामीनान् निमज्जयन्, वातेन उत्पन्नं फेनपुञ्जं विक्षिपन्, समुद्रं दुर्गमं करोति। स समुद्रं मथन् देवाः मन्दरमथनवत् अमृतोत्पत्तिं शङ्कमानाः कम्पिताः भवन्ति। ततः महाः सर्पाः गतशिरसः सायंकाले कदलीस्तम्भवत् निःस्पन्दाः भवन्ति। एवं धनुः संविधाय पञ्चशरान् समारोप्य, स लङ्कायां बलात् रावणं सेनां च मोहितवान्। तं जित्वा बद्ध्वा महिष्मतीं नीत्वा तत्र राक्षसं कारागारे स्थापयामास। ततः पुलस्त्यः अर्जुनं शमयन् तं विमोचयामास। तस्य सहस्रबाहवः धनुर्ज्याशब्दः उत्पन्नः आसीत्। स युगान्ते सहस्रमेघनिनादवत्, वज्रनिर्घोषवत् आसीत्; अहो, भाग्यबलात् भर्गवः तं हत्वा पतितवान्। तस्य सहस्रबाहवः सुवर्णतालवृक्षवत् दीप्तिमन्तः तत्र छिन्नाः; क्रुद्धः प्रभुः अर्जुनं शप्तवान्। "हे हैहय, यत् त्वं मम विश्रुतवनं दग्धवान्, तस्मात् अन्यः कठिनं कर्म कृत्वा तत्ते हरिष्यति।" "प्रथमं ते सहस्रबाहून् बलात् छित्वा, भर्गवगोत्रीयः शक्तिमान् तपस्वी ब्राह्मणः तव वधं करिष्यति।" तदा रामः तस्य मृत्युः अभवत्, बुद्धिमतां शापात्; अयं वरः पूर्वं राजर्षेः चितः आसीत्। तस्य शतं पुत्राः आसीत्, पञ्च च महारथाः, आयुधकुशलाः, बलिनः, वीर्यवन्तः, धर्मिष्ठाः, महाबलाः। शूरसेनः, शूरः, धृष्टः, क्रोष्ट्रिः, जयध्वजः, वैकर्तः, अवन्तिः च तेषु आसीत्। जयध्वजस्य पुत्रः बलवान् तलजङ्घः; तस्य पुत्राः तलजङ्घाः शतसंख्या आसीत्। तेषु महाहैहयेषु पञ्च कुलानि प्रसिद्धानि—वितिहोत्राः, शर्याताः, भोजाः, अवन्त्यः, वृतिहोत्राः। कुण्डिकेराः, तलजङ्घाः च वीर्यवन्तः; वितिहोत्रस्य पुत्रः अनर्तः, बलवान्, अजेयः; तस्य पुत्रः मित्रकर्षणः। सहस्रबाहुः कार्तवीर्यार्जुनः सत्यबुद्ध्या प्रजाः धर्मेण पालयामास। येन भूमिः समुद्रपर्यन्ता धनुषा जिताः; यस्य नाम स्मृत्वा प्रातरुत्थाय, स भाग्यवान् भवति। स धनहानिं न प्राप्नोति, यत् हृतं तत् पुनः लभते; यः कार्तवीर्यस्य जन्म कथयति, शुद्धभक्त्या, स स्वर्गे पूज्यते। किं कारणं कार्तवीर्यः स्वबलं दर्शयित्वा महात्मनः आपवस्य वनं दग्धवान्? कथय सत्यं, हे सूत। श्रुतं हि स राजा प्रजापालकः आसीत्; कथं पालकः सन् तद् पवित्रवनं दग्धवान्? सूर्यः द्विजरूपं धृत्वा कार्तवीर्यं समुपेत्य उक्तवान्—"एकं तुष्टिं मे देहि; अहं सूर्यः, हे नराधिप।" राजा उक्तवान्—"हे भगवन्, केन त्वं तुष्टिं प्राप्नोषि? किं भोजनं ददामि? तत् दत्त्वा तव तुष्टिं करिष्यामि।" सूर्यः उक्तवान्—"सर्वं स्थावरं भोजनं मे देहि; तेन अहं तुष्टः स्याम्; एष मे तुष्टिः, हे नृप।" राजा उक्तवान्—"सर्वं स्थावरं तव तेजसा शक्त्या च न दग्धुं शक्यते, हे श्रेष्ठदग्धक; तस्मात् नमः ते।" एवं कार्तवीर्यार्जुनस्य अद्भुतं चरितं, वीर्यं, धर्मनिष्ठां, यशः च निवेदितम्।