सुनाथा नाम पितृकन्या अङ्गस्य पत्नी अभवत्। तया वैनः पुत्रः उत्पन्नः, स तु धर्महीनः आसीत्। तस्य बाहुं मुनिभिः मथितम्, तस्मात् महाबलः पृथुः अभवत्, यः द्वौ पुत्रौ उत्पादितवान्। अन्तरधानः शिखण्डिन्याः पुत्रं मारिचं ससर्ज। हविर्धानायाः, अग्नेः कन्यायाः, धिषणा षट् पुत्रान् अभ्यसूत्—प्राचीनबरिषः, सांगः, यमः, शुक्रः, बलः, शुभः च। प्राचीनबरिषः महाप्रजापतिः आसीत्; तेन बहवः हविर्धानाः नाम सन्ततिः उत्पादिता। स सवर्णायां, समुद्रकन्यायां, दश पुत्रान् उत्पादितवान्, ये प्रचेतसः नाम्ना अभवन्, धनुर्वेदे पारंगताः। तेषां तपसा रक्षिताः सर्वत्र वृक्षाः समृद्धाः अभवन्; किन्तु देवाज्ञया अग्निः तान् दग्धवान्। तस्य पत्नी सोमकन्या मारिषा नाम्ना ख्यात्या अभवत्; तया श्रेष्ठः पुत्रः दक्षः अभवत्। दक्षस्य अनन्तरं सोमकन्या सर्वान् वृक्षान्, ओषधीन्, चन्द्रवतीं नदीं च अभ्यसूत्। तस्मात् दक्षात्, सोमांशपुत्रात्, अशीतिकोटयः सन्ततयः अभवन्; तेषां विस्तारं अहं वर्णयिष्यामि, ये लोके सुप्रतिष्ठिताः। केचन द्विपादाः, केचन बहुपादाः, केचन जर्जरमुखाः, केचन शङ्खकर्णाः, केचन कर्णपुटयुक्ताः। केचन अश्वमुखाः, वृक्षमुखाः, सिंहमुखाः, श्वानवराहमुखाः, उष्ट्रमुखाः च। धर्मात्मा दक्षः विविधरूपान् म्लेच्छान् उत्पादितवान्; तान् मनसा सृज्य, ततः स्त्रियः अपि ससर्ज। स धर्माय दश, कश्यपाय त्रयोदश, सोमाय सप्तविंशति, ये नक्षत्रनाम्नः, स्त्रियः अदात्; ताभ्यः सर्वे देवाः, असुराः, मनुष्याः, अन्ये च उत्पन्नाः—एवं सर्वं जगत् अभवत्। अथ सूतं प्रष्टुम् आरभते—हे सूत, देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, सर्पाः, राक्षसाः च उत्पत्तिं विस्तारतः सत्यं कथय। पूर्वसृष्टिः संकल्पदृष्टिस्पर्शैः अभवत्; दक्षप्रचेतसः अनन्तरं सृष्टिः मैथुनात् अभवत्। दक्षः पूर्वं स्वयम्भुवेन जीवसृष्ट्यर्थं उपदिष्टः; तस्य प्रथमसृष्टिं शृणु। स यदा देवऋषिसर्पसृष्टिं अकरोत्, लोकः न वर्धितः; ततः मैथुनात् पाञ्चजन्यां सह सहस्रं पुत्रान् उत्पादितवान्। तान् दृष्ट्वा, नारदः, विविधसृष्ट्यर्थं, हर्ष्यश्वान्, दक्षपुत्रान्, उपदिष्टवान्—भूमेः सर्वत्र मापनं ज्ञात्वा, ऊर्ध्वं अधः च, ततः विस्तृतं सृष्टिं कुरुत। तद्वाक्यं श्रुत्वा, ते सर्वदिक् गताः, नद्यः इव समुद्रं, अद्यापि न प्रत्यागताः। हर्ष्यश्वेषु नष्टेषु, दक्षः वैरिण्यां पुनः सहस्रं पुत्रान् उत्पादितवान्। तान् ब्राह्मणान्, शबलान्, सृष्टिहेतून्, नारदः पुनः पूर्ववत् उपदिष्टवान्—भूमेः सर्वत्र मापनं ज्ञात्वा, भ्रातृभिः पुनः आगत्य, सृष्टिं विशेषतः कुरुत। ते अपि भ्रातृपथं गताः; तदनन्तरं, कनिष्ठः भ्रातृपथं न इच्छति—तं मार्गं अन्विष्य दुःखं प्राप्नोति, तस्मात् तं त्यजेत्। तदनन्तरं, तेषु नष्टेषु, दक्षः प्रचेतसुतः वैरिण्यां षष्टिं कन्याः उत्पादितवान्। ताः दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशति सोमाय, चत्वारि अरिष्टनेमये अदात्। द्वे भृगुपुत्राय, द्वे कृष्णाश्वाय, द्वे अङ्गिरसे अपि अदात्; तासां नामानि विस्तारतः उक्तानि। आदौ दिव्यमातॄणां सन्ततेः विस्तारं शृणु—मरुत्वती, वसू, यामी, लम्बा, भानु, अरुन्धती। संकल्पा, मुहूर्ता, साध्या, विश्वा, भामिनी धर्मपत्न्यः अभवन्; तासां पुत्रान् शृणु। विश्वदेवाः विश्वायाः, साध्याः साध्यायाः, मरुत्वन्तः मरुत्वत्याः, वसवः वस्याः अभवन्। भानुना भानवः, मुहूर्तया मुहूर्तकाः, लम्बया घोषः, याम्या नागवीथिः अभवत्। अरुन्धत्या भूमिसम्भवः एकः, संकल्पायाः संकल्पः अभवत्; वसूनां सृष्टिं शृणु। ये देवाः दीप्तिमन्तः सर्वदिक् व्याप्य स्थिताः, वसवः नाम्ना प्रसिद्धाः; तेषां उत्पत्तिं शृणु। आपः, ध्रुवः, सोमः, धरः, अनिलः, अनलः, प्रत्युषः, प्रभासः—एते अष्टौ वसवः। आपः चत्वारः पुत्रान् अभ्यसूत्—शान्तः, दण्डः, शाम्बः, मणिवक्त्रः, ये यज्ञरक्षणे प्रमुखाः। ध्रुवस्य पुत्रः कालः; सोमात् वर्चाः; धरस्य द्रविणः, हव्यवाहः च। कल्याणिन्याः प्राणः, रमणः, शिशिरः अभवन्; मनोहरायां धरस्य पुत्राः, हरिसन्ततिः, अभवन्। शिवायाः मनोजवः, यस्य गमनं अगम्यं; अनलात् द्वौ पुत्रौ, अग्निसदृशगुणयुक्तौ, अभवन्। कुमारः अग्नेः पुत्रः, सरिद्गच्छेषु जातः; तस्य अनुचराः शाखः, विशाखः, नैगमेयः, पृष्ठतः जाताः। कार्त्तिकेयः कृतिकानां पुत्रः स्मृतः; प्रत्युषस्य ऋषिपुत्रौ—विभुः, देवलः; प्रभासस्य प्रजापतेः पुत्रः विश्वकर्मा, शिल्पी। स सर्वत्र दिव्यशिल्पज्ञः—प्रासादेषु, गृहेषु, उद्यानेषु, प्रतिमासु, भूषणेषु, तडागेषु, विहारेषु, कूपेषु च प्रसिद्धः।