एकः मुनिः अग्निहीनः अनिकेतनः, यो बन्धु-वर्जितः देशान्तरं विचरति, तेन केवलं यावद्वस्त्रं यथालाभं यथाशक्ति च गात्रसंवरणाय इच्छेत्। स च यावत्प्राणधारणाय यथालाभं भोजनमपेक्षेत; एवं ग्रामे वसतः तस्य वनवासो त्यक्तः भवति। यः पुनः मुनिः कामान् परित्यज्य, कर्माणि परित्यज्य, इन्द्रियाणि जित्वा, मौनं आचरति, सः अस्मिन्नेव लोके सिद्धिं प्राप्नोति। कः न पूजयेत तं, यस्य दन्ताः शुद्धाः, नखाः छिन्नाः, सदा स्नातः, अलङ्कृतश्च, कृष्णवर्णः अपि शुद्धकर्मसु प्रवृत्तः? यदा मुनिः तपसा कृशः, तनुः, मांस-अस्थि-रुधिर-क्षयः, द्वन्द्वातीतः, मौने स्थितः भवति, तदा सः इमं लोकं परं च विजित्य, गोवत् मुखेन भोजनमाचरन्, सर्वे लोकाः तस्यामृतत्वाय योग्याः भवन्ति। हे राजन्, एषां द्वयोः, सूर्य-चन्द्रयोः इव यत्नशीलयोः, कः पूर्वं देवैः सह संयोगं प्राप्नोति? सः, यो गार्हस्थ्येषु, कामनिष्ठेषु च जन्तुषु वसन्, संयतः ग्रामे भिक्षाचर्यां कुर्वन्, सः पूर्वमेव प्राप्नोति। यदि कश्चित् दीर्घायुषः न भवति, वा विकलः स्यात्, सः तपः कुर्वन्, तदनन्तरं घोरं तपः समाचरेत्। यत् क्रूरं, तत् अयुक्तम् इति निगदितम्; यः धर्मं सेवते, लाभे च मनः न स्थापयति, सः न स्वामी, हे राजन्, अपि तु एषा एव शुद्धिः, एषा स्थैर्यम्, एषा एव महत्त्वम्। केन त्वं, हे राजन्, अद्य प्रेषितः? त्वं युवा, माल्यधारी, सुन्दरः, दीप्तः; कुतः आगतः, केन वा दिशि स्थितः? वा किमिह राज्यमस्ति? यस्य पुण्यं क्षीणं, सः भूमौ निपातितः, दिवः पातितः, अस्मिन्नेव नरके प्रविश्यति। इदं त्वां उक्त्वा पतिष्यामि; ब्रह्मलोकपालाः माम् उपद्रुतवन्तः। सत्पुरुषैः परिवृतः, तव पतनं सर्वैः योग्यैः सह संयोगं प्राप्नोति; अहं इन्द्रात् एतद्वरं प्राप्तवान्, हे राजन्, यत् अहं भूमौ पतिष्यामि। त्वां पातालं पतन्तं पृच्छामि, हे राजन्, किमत्र मे लोकाः सन्ति, किमन्तरिक्षे, किं दिवि प्रतिष्ठिताः? त्वां धर्मक्षेत्रज्ञं मन्ये। यावन्ति गावः, अश्वाः च पृथिव्यां प्रतिष्ठिताः, मृगाः पक्षिणः च, तावन्तः लोकाः दिवि तव प्रतिष्ठिताः, इति विद्धि, हे नरसिंह। तान् लोकान् तुभ्यं ददामि, मा पातालं पतिह; यावन्तः स्वर्गे, वा दिवि, वा दिवि प्रतिष्ठिताः लोकाः, तान् शीघ्रं गृहाण, हे रिपुघातिन्। न हि मया, न अब्राह्मणेन, न ब्रह्मविदा अपि, दानग्रहणं कर्तव्यम्, हे राजन्; यत् द्विजातिभ्यः दातव्यं स्यात्, तत् पूर्वं दत्तम्। हीनब्राह्मणः कदापि न जीवेत्, यदि ब्राह्मण्या वा वीरपत्नी वा तस्य पत्न्यस्ति; यदि अहं अनुष्ठेयम् अननुष्ठितं कुर्याम्, तत्र का धर्मलाभः स्यात्? त्वां पृच्छामि, हे प्रतर्दन सुशोभन! यदि मे लोकाः स्युः, दिवि वा स्वर्गे श्रूयन्ते, त्वां धर्मस्य क्षेत्रज्ञं मन्ये। बहवः लोकास्ते, हे राजन्, सप्तशतान् दिवसान् यावन्तः, मधुघृतपूरिताः, दुःखरहिताः, किन्तु सीमिताः, ते त्वां प्रतीक्षन्ते। तान् लोकान् पतन्तं तुभ्यं ददामि, हे राजन्, मम लोकाः तव भवन्तु; दिवि वा स्वर्गे प्रतिष्ठिताः, शीघ्रं तत्रारोह, मोहं त्यक्त्वा। अहं तव तुल्यं पुण्यं इच्छामि, अन्यराज्ञः रक्षणेन राज्ञः रक्षणं भवति; यदा दैवात् आपद् आगच्छति, तदा बुद्धिमान् राजा कदापि क्रूरं न आचरति। धर्ममार्गं चिन्तयित्वा, कीर्त्यर्थं तपः आचरेत्, धर्मं पश्यन्; मम बुद्ध्या च धर्मदृष्ट्या च राजा कदापि त्वया यथोक्तं दुष्कृत्यं न कुर्यात्। यदि अहं अनुष्ठेयम् अननुष्ठितं कुर्याम्, तत्र का धर्मलाभः स्यात्? इति राजा वसुमान् श्रेष्ठः ययातये उवाच। त्वां पृच्छामि, हे वसुमन्, अश्वदमे! यदि मे स्वर्गे लोकः स्यात्, हे राजन्, वा दिवि प्रसिद्धः, त्वां धर्मज्ञं मन्ये। यथा सूर्यः दिवं, पृथिवीं, दिशः च तेजसा प्रकाशयति, एवं तावन्तः लोकाः स्वर्गे प्रतिष्ठिताः, ते त्वां प्रतीक्षन्ति। तान् लोकान् पतन्तं तुभ्यं ददामि, हे राजन्; मम लोकाः तव भवन्तु; यदि शुद्धया गृह्णासि, तृणमात्रेण अपि तान् क्रयस्व। न स्मरामि कदापि मिथ्याविक्रयं, बाल्ये अपि, हे राजन्; न च कदापि अननुष्ठितं कर्तुं शक्नोमि, हे वसुमन्, धर्मात्। तान् लोकान् गृहाण, हे राजन्, ये मया दत्ताः; यदि क्रेतुं न इच्छसि, न तान् प्रत्याहरिष्यामि; सर्वे ते लोकाः तव भवन्तु। त्वां पृच्छामि, हे शिबे, उशीनरपुत्र! यदि मे अपि लोकाः स्युः, दिवि वा स्वर्गे प्रतिष्ठिताः, त्वां धर्मज्ञं मन्ये। त्वं न वाचा, न मनसा, नापि अवमान्य मां, हे राजन्; अतः अनन्ताः लोकाः स्वर्गे प्रतिष्ठिताः, विशालाः, शब्दायमाना, विद्युत्सदृशाः। तान् लोकान् गृहाण, हे राजन्, ये मया दत्ताः; यदि क्रेतुं न इच्छसि, दत्वा न प्रत्याहरिष्यामि; यत्र गन्तासि, तत्र गच्छ। यथा त्वं, हे राजन्, इन्द्रसमः, अनन्तान् लोकान् धारयसि, तथैव अहं अद्य लोके परदत्ते न रमामि; अतः, हे शिबे, तव वचनं न स्वागतं मे। यदि त्वं, हे राजन्, अस्माकं लोकान् न गृह्णासि, तर्हि सर्वे लोकाः दत्वा, वयं नरके गच्छेम। यथारुचि कुरु, धर्मज्ञ, सत्यद्रष्टा च; किन्तु मया अननुष्ठितं न गृह्यते। मम, यस्य स्पर्शोऽपि न जातः, इदं न प्रवर्तते, हे नरसिंह; यत् युक्तं दानाय, तत् अनन्तं फलदायकम्। केषां पञ्च सुवर्णरथाः, ये उत्तिष्ठन्ति, दीप्ताः, ज्वलनजिह्वासमाः? एते सुवर्णरथाः तव मम च दीप्यन्ते; त्वं तान् आरोह, मया सह गच्छ। रथे उपविश्य, हे राजन्, नभः पथि चर; वयं चापि यदा कालः आगच्छति, तदा अनुसरिष्यामः। सर्वे अद्य सह गन्तव्यं, स्वर्गः विजितः; अयं पन्थाः निर्मलः, स देवायतनं प्रति दृश्यते।