सर्वे मम यज्ञभूमेः वृत्तान्तं निवेदयन्ति स्म। तत्र यज्ञस्य गन्धेन, हविसां गन्धेन, धूमस्योर्ध्वगमनेन च तं यज्ञभूमिं प्रत्यभिज्ञाय अहं आगतः। ततः, कृतयुगे श्रेष्ठः त्वं नन्दनवनमध्ये शतसहस्रवर्षाणि यथेष्टवपुर्धारणे स्थित्वा, किं कारणं तस्माद् वासात् भूमौ अवतरितवान् इति पृष्टम्। यथा इह मनुष्येषु धनक्षये बान्धवाः, मित्राणि, स्वजनाः च त्यजन्ति, तथा स्वर्गे पुण्यक्षये दिव्याः गणाः तं जनं त्वरितं परित्यजन्ति। कथं तत्र पुण्यं क्षीयते इति मम मनः अत्यन्तं मोहितम्। को विशिष्टः, कस्य गृहे गच्छन्ति, इति सर्वं त्वं क्षेत्रज्ञः इति मत्वा पृच्छामि। भूमौ पतिताः ते नराः दुःखेन विलपन्ति, पश्चात् श्वानानां, शृगालानां, काकानां च कृते विविधं दुःखं भूमौ अनुभवन्ति। अतः, राजन्, अस्मिन्संसारे दुष्टानि निन्दनीयानि कर्माणि त्याज्यानि। एतद् सर्वं तव निगदितम्; यदि अधिकं श्रोतुमिच्छसि, यत् वक्तुम् इच्छसि, तद् वद। पक्षिणः, गृध्राः, उलूकाः, कीटाः च यदा तान् उपद्रवन्ति, तदा कथं भवति? कथं तद् रूपं लभन्ते? तव वचनात् भूमौ नरकस्य वृत्तान्तं शृणोमि। शरीरात् बहिः, कर्मफलानां प्रसरणे, ते भूमौ दृश्यं विचरन्ति, भूमौ पतित्वा अनन्तवर्षाणां गमनं न अवगच्छन्ति। षष्टिसहस्राणि वर्षाणि आकाशे पतन्ति, तथैव अशीतिसहस्राणि; पतन्तः, गच्छन्तः, भयंकरैः भूमिस्थैः तीक्ष्णदंष्ट्रैः राक्षसैः प्रेरिताः। यदा ते भीषणाः भूमिस्थाः तीक्ष्णदंष्ट्राः राक्षसाः पतन्तं जनं उपद्रवन्ति, तदा कथं भवति? तद् रूपं कथं लभन्ते? तेषां स्थितिः का? कथं गर्भं लभन्ते? रक्तं, शुक्रं, पुष्पं च संयुत्य, यद् पुरुषस्य निष्पन्नं तत् रागबलात् गर्भे प्रविशति। ततः गर्भरूपं समुपैति। ते वृक्षेषु, ओषधिषु, जलासु, वायौ, भूमौ, आकाशे, चतुष्पदेषु, द्विपदेषु च प्रविशन्ति; सर्वे एवम् गर्भरूपं लभन्ते। इह गर्भः अन्यं शरीरं प्राप्नोति वा, स्वेच्छया प्रविशति वा? यदा मनुष्ययोनिं प्रवेशयितुम् इच्छति, तदा वद, मम संशयात् पृच्छामि। कथं शरीरस्य, इन्द्रियाणां च उत्पत्तिः? कथं दृष्टिः, श्रवणं, चेतना च लभ्यते? सर्वं वद, पितः, यथा पृच्छितम्; सर्वे त्वां क्षेत्रज्ञं मन्यन्ते। वायुः गर्भं यथाकालं शुक्रपुष्पसहितं योनौ वहति; तत्र सूक्ष्मभूतानि तस्य अधिकारं स्थापयन्ति, शनैः गर्भं पोषयन्ति। यदा जातः, गृहीतः, चेतनां लभते; तदा जनः कर्णाभ्यां शब्दं, नेत्राभ्यां रूपं पश्यति। नासिकया गन्धं, जिह्वया रसं, त्वचा स्पर्शं, मनसा दिव्यज्ञानं लभते। एते अष्टौ गुणाः महात्मनः जीववन्तः शरीरमध्ये संगृहीताः। यदा तस्य स्थितिः, दग्धः, भूमौ निहितः, वा त्यक्तः, नष्टः, तदा कथं स्वं अनुभवति? प्राणान् त्यक्त्वा, सुप्तवत्, शुभाशुभकर्म विचार्य, शरीरं त्यजति, पुण्यपापानुसारं अन्यं गर्भं प्राप्नोति, राजसिंह। शुभकर्मकृतः शुभगर्भं, पापकर्मकृतः पापगर्भं प्राप्नोति। कृमयः, कीटाः पापात् जायन्ते; अधिकं वक्तुम् न इच्छामि, महात्मन्। चतुष्पदाः, द्विपदाः, पक्षिणः च सर्वे गर्भे उत्पद्यन्ते; एतद् सर्वं निगदितम्। किं पुनः पृच्छसि, राजसिंह? कर्मणा, तपसा वा, ज्ञानेन वा, कः मोक्षं लभते? सर्वं वद यथा पृच्छितम्, यथा शुभलोकान् क्रमशः प्राप्नुयात्। तपः, दानं, शमा, दमः, लज्जा, सरलता, सर्वभूतदया—एते सप्त स्वर्गस्य द्वाराणि मनीषिभिः मनुष्यानां उद्घाटितानि। सर्वे एते तपसि स्थिताः; यदि गर्वदूषिताः, तदा नश्यन्ति, तमसा आक्रान्ताः; इति मनीषिणः सदा वदन्ति। यो विद्वान् स्वं जानीत्वा अन्यस्य कीर्तिं नाशयति, तस्य लोकाः सीमिताः, ब्रह्मफलं न लभते। चत्वारि कर्माणि यदि गर्वदूषितानि, तदा भयम् आवहन्ति—यज्ञः, मौनम्, अध्ययनम्, दानम् च। मानितः न प्रमाद्येत्, अपमानितः न शोकम् कुर्यात्; साधवः साधून् पूजयन्ति, दुष्टाः साधूनां मनः न प्राप्नुवन्ति। "ददाति", "यजति", "अध्ययति", "शृणोति"—एतानि अभयानि, नित्यं आचरितव्यानि। यत् प्राचीना आश्रयः मनीषिभिः मानसि अनुभूयते, सम्मानसहितः, तं परमं शुभं संयोगेन, अत्र तत्र च, परमशान्तिं लभन्ति। कथं गार्हस्थ्यः देवत्वं प्राप्नोति? कथं भिक्षुः? कथं आचार्यकर्मनिष्ठः, वा वनवासिनः सम्यक्पथस्थः? एतेषु अनेके जिज्ञासन्ति। यः शिष्यः आह्वानात् पठति, गुरुसेवायाम् प्रयत्नशीलः, प्रातः उत्तिष्ठति, अन्ते शय्यां गच्छति, सौम्यः, दम्यः, दृढः, जागरूकः, स्वाध्यायनिष्ठः—एष ब्रह्मचारी सफलः। धर्मतः सम्पादितं धनं यज्ञाय, दानाय, अतिथिपूर्तये योजयेत्; अन्यैः दत्तं न स्वीकरोतु। एष प्राचीना गार्हस्थ्यस्य धर्मः। स्वबलात् जीवन्, दुष्कर्म त्यजन्, दानं कुर्वन्, अहिंसा पालनं कुर्वन्—एष मुनिः वनवासिनः नियताहारवृत्तिः परमसिद्धिं प्राप्नोति। यः शिल्पेन न जीवति, नित्यं विवादरहितः, इन्द्रियजयः, सर्वविरक्तः, अनिश्चितशय्यः, अल्पेच्छः, बहु देशान् विचरन्—स भिक्षुः। या रात्रिः कामात् जनाः सुखं अनुभवन्ति, तस्मिन्नेव रात्रौ, वनवासिनः, आत्मसंयमेन, स्थितः, प्रयत्नं कुर्यात्। वनवासिनः दश पूर्वपितरः, दश परपितरः, आत्मानं च एकविंशं, समर्प्य, वनमध्ये पंचभूतत्यागेन पुण्यं लभते। देवर्षिषु मौनव्रतानि कति? कति तु विद्यन्ते? एतद् वद, श्रोतुम् इच्छामः। यः वनवासिनः ग्रामं पृष्ठे स्थापयति, वा ग्रामवासिनः वनं पृष्ठे स्थापयति, स मुनिः नराणां स्वामी। कथं वनवासिनः ग्रामं पृष्ठे स्थापयति? वा ग्रामवासिनः वनं पृष्ठे स्थापयति? लोकेषु कर्म न आचरितव्यम्; वनवासिनः तु एतद् आचरति। तस्य वनवासिनः ग्रामः पृष्ठे स्थितः। एवं, यथाक्रमं, पुण्यपापानुसारं, जीवः योन्यन्तरं प्राप्नोति, शुभकर्मणा उत्तमं, पापकर्मणा अधमं जन्म लभते। तपः, दानं, शमः, दमः, लज्जा, सरलता, सर्वभूतदया—एते स्वर्गस्य द्वाराणि; गर्वदूषितानि तु नश्यन्ति। साधवः साधून् पूजयन्ति; दुष्टाः तु साधूनां मनः न प्राप्नुवन्ति। "ददाति", "यजति", "अध्ययति", "शृणोति"—एतानि अभयानि, नित्यं आचरितव्यानि। एतद् प्राचीना आश्रयः, मनीषिभिः मानसि अनुभूयते, तं परमं शुभं संयोगेन परमशान्तिं लभन्ति। एतद् सर्वं, श्रद्धया, यथाक्रमं, मुनिभिः उपदिष्टम्।