ततः पुनः कथ्यते — स राजा ययातिः वसुमत्-राज्ञा सह, अष्टकेन, महाबलिना प्रतर्दनेन, शिबिना च, दिव्ये सभायाम् मिलित्वा स्वर्गं गतवान्। तस्य पुनः स्वर्गप्राप्तिः केन कर्मणा जाताऽभवत्? तथा, भगवन्, केन प्रकारेण स इन्द्रेण भूमौ पतितः? एतत् सर्वं यथावत् श्रुतुम् इच्छामि, दिव्यऋषिसभायां त्वया कथितम्। ययातिः, पृथिव्याः राजा, देवेशस्य तुल्यः, कुरुवंशस्य पोषकः, अग्निसमप्रभः आसीत्। तस्य, यस्य कीर्ति विस्तीर्णा, सत्यनिष्ठा प्रसिद्धा, महत्त्वं च अतुलं, तस्य स्वर्गस्थस्य, भूमिस्थस्य च, सर्वं त्वत्तः श्रोतुम् इच्छामि, देवेश। नूनं तवोक्त्या अहं ययातेर् उत्तमं चरित्रं स्वर्गे च, भूमौ च, पुण्यहेतुं, सर्वपापनाशनं, कथयिष्यामि। ययातिः, नहुषस्य पुत्रः, हर्षेण पूरुं कनिष्ठं पुत्रं राज्ये स्थाप्य, वनं गतवान्। यदुं अग्रतः कृत्वा अन्यान् पुत्रान् तेषां तेषां कार्येषु नियोज्य, स राजा फलमूलानि भक्षयन् दीर्घकालं वने स्थितवान्। स्वात्मनिग्रहः, क्रोधजयः, पितृदेवतार्पणं, यथाशास्त्रं अग्निषु हविर्दानं च वानप्रस्थविधिना कृतवान्। अतिथीन् वन्योपहारैः सततं सत्कृत्य, महात्मा, शिलान्नवृत्तिं स्वीकृत्य, अवशिष्टं भोजनं केवलं भक्षयन्, स्वयम् कृतं न भक्षयन्। सर्वं सहस्रवर्षाणि एवं वृत्तिं आचरन्, जलमात्रं भक्षयन्, त्रिवर्षं वाक्-चित्तनिग्रहं कृत्वा स्थितवान्। ततः एकवर्षं वायुभोजनं कृत्वा, अन्यम् वर्षं पंचाग्न्यां तपः आचरन्। एकपादस्थितः, षण्मासान् वायुभोजनं कृत्वा, धर्मप्रतिष्ठितः, लोकान् अतिक्रम्य स्वर्गं गतः। स्वर्गे देवस्थानं प्राप्तवान्, त्रिंशद्भिः देवैः, साध्यैः, मरुतः, वसुभिः सम्मानितः। ततः देवलोकात् ब्रह्मलोकं गतः, धर्मात्मा, आत्मनिग्रहवान्, तत्र दीर्घकालं स्थितवान्। एकदा ययातिः, श्रेष्ठः राजा, शक्रं उपसंगम्य, कथा-अन्ते शक्रः तं पृथिव्याधिपं पप्रच्छ। "यदा पूरुः, तव रूपं धारयित्वा, वृद्धत्वं स्वीकृत्य जनमध्ये विचरन्, तस्य राज्यं दत्त्वा, किं तं उक्तवान्? सत्यम् इह कथय।" ययातिः उक्तवान् — "जनानां अनुमत्या पूरुं राज्ये स्थाप्य, 'गङ्गायामुनयोः मध्ये सर्वं क्षेत्रं तव। पृथिव्याः मध्ये त्वं राजा; भ्रातृणः सीमासु राज्यं कुर्युः।'" "अक्रोधी क्रोधिनः श्रेष्ठः; क्षमावान् अक्षमिणः श्रेष्ठः; अप्राणिनः मध्ये प्राणिनः श्रेष्ठः; अज्ञेषु ज्ञानी श्रेष्ठः।" "यदा कश्चित् तिरस्कृतः, प्रत्युत्तरं न ददाति, तिरस्कारं सहते, तिरस्कर्तारं दहति, शुभं प्राप्तवान्।" "न कदापि निन्दकः भवेत्, न क्रूरवाक्यं वदेत्, न अधमाद् किञ्चित् गृह्णीयात्; न भयजनकं वाक्यं वदेत्, न क्रूरं लोभयुक्तं भाषेत।" "निन्दकः, क्रूरवाक्यः, शूलवत् वचनैः अन्यान् विदारयन्, जनानाम् मध्ये अत्यन्तदुःखी, मुखे विनाशं धारयन् ज्ञेयः।" "साधुभिः अग्रतः पूज्यः, पृष्ठतः रक्षितः, सतां कटुवाक्यं सहन्, सदाचारं आचरन्, सुस्वभावः भवेत्।" "शरवत् वचनानि मुखात् निर्गच्छन्ति; येन ताडिताः त्रिदिनं शोकं अनुभवन्ति, परन्तु तानि परेषां प्राणं न ताडयन्ति। पण्डितः तादृशं वाक्यं परेषु न प्रयुञ्जीत।" "त्रिषु लोकेषु नैव तादृशी संयोगः यथा जनानां मित्रता, दानं, मधुरवाक्यं।" "तस्मात् सदा मधुरवाक्यं वदेत्, न कदापि कटुवाक्यं; योग्यं पूजयेत्, दद्यात्, न कदापि शापं वदेत्।" शक्रः पुनः पप्रच्छ — "सर्वं कृत्यं सम्पूर्णं कृत्वा, गृहं त्यक्त्वा वनं गतः। नहुषपुत्र, कस्य तपसा ययातिः समः?" ययातिः उक्तवान् — "देवेषु, मनुषेषु, गन्धर्वेषु, महर्षिषु वा, हे वासव, मम तपसा तुल्यं न पश्यामि।" "यदा त्वं समेषु, श्रेष्ठेषु, अधमेषु च, तेषां शक्तिं न जानन्, अवमानं कृतवान्, तस्मात् तव लोकाः समाप्ताः; पुण्यं क्षीणं, अद्य पतितः असि, राजन्।" "देवेषु, ऋषिषु, गन्धर्वेषु, मनुषेषु च, अवमानं कृत्वा, स्वर्गलोकः क्षीणः। देवलोकात् वञ्चितः, हे देवेश, सत्सु पतितुम् इच्छामि।" शक्रः उक्तवान् — "सत्सु पतितः असि, राजन्, स्थानं हृतम्, परन्तु अत्र पुनः प्राप्तुं शक्यं। एतद् ज्ञात्वा, हे ययाति, समेषु, श्रेष्ठेषु च, न अवमानं कुर्यात्।" ततः ययातिः स्वर्गात् अमृताधिपस्य भुक्तं लोकं त्यक्त्वा पतितः। तं पतन्तं दृष्ट्वा, श्रेष्ठः राजर्षिः अष्टकः, धर्मरक्षकः, तं उवाच। "कोऽसि त्वं, युवकः, यस्य रूपं वासवस्य तुल्यं, स्वप्रभया अग्निवत् दीप्तः, मेघवत् पतन्, दिविस्थानां मध्ये सूर्यवत् श्रेष्ठः?" "त्वां सूर्यपथात् पतन्तं दृष्ट्वा, अग्निसूर्यवत् अपरिमितप्रभं, किम् एतद् पतति इति सर्वे विस्मिताः, तव चर्चा कुर्वन्ति।" "त्वां दिव्यपथे स्थितं दृष्ट्वा, इन्द्र-सूर्य-विष्णुतुल्यं तेजः युक्तं, सर्वे आगताः, पतनहेतुं ज्ञातुम् इच्छन्ति।" "न कश्चित् त्वां साक्षात् पृच्छितुम् साहसति, न त्वं नः पृच्छसि। अहं पृच्छामि, रम्यरूप — कोऽसि त्वं, किमर्थं आगतः?" "भयं त्यज, शोकम् भ्रमं च विहाय, इन्द्रतुल्यरूप। इन्द्रः अपि, बलवान्, सत्सु त्वां सहनं न शशाक।" "सत्पुरुषाः सदा सुखहीनानाम् आश्रयः; सत्सु त्वं अमृताधिपतुल्यः। सर्वे प्राणिनः, स्थावरजङ्गमाः, अत्र समागताः; त्वं समेषु स्थितः।" "दाहे अग्निः श्रेष्ठः, ग्रहणे भूमिः, प्रकाशे सूर्यः, सत्सु आगतः श्रेष्ठः।" ययातिः उवाच — "अहं ययातिः, नहुषपुत्रः, पूरुपिता। सर्वेभ्यः प्राणिषु अवमानं कृत्वा, पुण्यं क्षीणं, देवसिद्धलोकात् पतितः अस्मि।