एकदा ययातिः नहुषपुत्रः धर्मशीलः पुत्रः, सः यो मातरं पितरं च सदा हितं करोति, सर्वमङ्गलानां पात्रं भवति; सः यदि कनिष्ठः अपि, स्वामी एव स्यात्। तस्य ज्येष्ठः योग्यः, यो भवतः प्रियः, यः च भवतः प्रियं कर्म करोति, तस्मै एष राज्यं दत्तव्यम्। शुक्राय वरं दत्त्वा अन्यथा वक्तुं न शक्यते। ततः नगरवासिभिः प्रजाभिश्च तुष्टैः सम्बोधितः नहुषः स्वं पुत्रं पूरुम् अभिषिञ्चत्। राज्यं पूरवे दत्त्वा, राजा वनवासव्रतम् उपगृह्य, ब्राह्मणैः तपस्विभिः सह नगरात् निर्गतः। यदुजातात् यादवाः, तुर्वसोर्यवनाः, द्रुह्योर्भोजाः, अनुजन्मनः म्लेच्छगणाः अभवन्। पूरवेः पौरववंशः, यस्मिन्त्वं जातः, राजन्; सहस्रवर्षेभ्यः अनन्तरं राज्यं कुरुकुलाय प्राप्तम्। एवं राजा नहुषात्मा ययातिः आत्मनः अभिलषितं पुत्रं राज्ये स्थाप्य, वनवासं गतः। सः ब्राह्मणैः सह फलमूलाशनः, जितेन्द्रियः, स्वर्गं प्राप्तवान्। स्वर्गे सः हृष्टः सुखी च वसन्, शीघ्रमेव शक्रेण पुनः पतितः। सः अकिञ्चनः स्वर्गात् पतन्, भूमिं न प्राप्य, मध्ये एव स्थितः, इति श्रुतम्। ततः पुनः सः वसुमता राज्ञा, अष्टकेन, प्रतर्दनेन महाबलेन, शिबिना च सह, सभायां मिलित्वा स्वर्गं गतः इति कथ्यते। कथं तेन राज्ञा पुनः स्वर्गः प्राप्तः? कथं च सः इन्द्रेण भूमौ पतितः? एतत् सर्वं श्रोतुमिच्छामि, भगवन्, ऋषिसभायाम् अस्मात् त्वत्तः। ययातिः, पृथिव्याः राजा, देवाधिपसमः, कुरुवंशस्य पोषकः, अग्निवत् तेजस्वी आसीत्। यस्य कीर्तिः विस्तीर्णा, सत्यवाक्यः, महात्मा, तस्य स्वर्गे च इह च सर्वं श्रोतुमिच्छामि, देवेश। अहं ते ययातेश्च स्वर्गस्थस्य च इहस्थस्य च उत्तमां कथां पुण्यां, सर्वपापप्रणाशिनीं, कथयिष्यामि। ययातिः नहुषात्मा, हर्षेण पूरुं कनिष्ठं पुत्रं राज्ये स्थाप्य, वनं गतः। सः पुत्रान्, यदुं प्रमुखीकृत्य, स्वस्वभाग्ये स्थाप्य, फलमूलभुज् दीर्घकालं वने वसन्। सः जितात्मा, जितक्रोधः, पितृदेवताभ्यः तर्पणं कृत्वा, अग्निभ्यः विधिवत् वने हविर्दत्तवान्। सः अतिथीन् वन्योपहारैः सदा पूजयन्, महात्मा, शीलं चोद्गृह्य, शेषभोजनमेव अश्नात्, न स्वार्थं किञ्चन। सहस्रवर्षपर्यन्तं एवं चरितवान्, राजन्; जलाशनः, त्रिवर्षं वाक्चित्तनिग्रही स्थितः। ततः संवत्सरं वायुभुज् अभवत्, न श्रान्तः, पञ्चाग्निमध्ये तपः कृतवान्। षण्मासान् एकपादस्थितः वायुभुज् जीवन्, पुण्यकीर्तिः, लोकान् गच्छन् स्वर्गं प्राप्तवान्। स्वर्गे सः राजा देवालये वसन्, त्रिंशद्भिः देवैः, साध्यैः, मरुद्भिः, वसुभिः च पूजितः। देवलोकात् ब्रह्मलोकं गतः, धर्मात्मा, जितेन्द्रियः राजा, तत्र दीर्घकालं वसन्, इति श्रूयते। कदाचित् सः श्रेष्ठः राजा ययातिः शक्रस्य समीपं गतः; तदा कथा-समाप्तौ शक्रः तं पृथिवीपतिं पप्रच्छ। "यदा पूरुः, तव रूपेण, राजन्, जरां गृहित्वा जनमध्ये विचरन्, तदा तस्मै राज्यं दत्त्वा किं वदितवान्?" इति शक्रः पप्रच्छ। सः उवाच—"जनानां अनुमत्यैः पूरुं राज्ये स्थापयित्वा, 'गङ्गायमुनयोर्मध्ये एष देशः तव; पृथिव्याः मध्ये त्वं राजा, भ्रातरः सीमासु अधिपाः' इति उक्तवान्।" "अक्रोधः क्रोधिनः श्रेष्ठः, क्षमावान् अक्षमात् श्रेष्ठः; अमानुषेषु मानवः श्रेष्ठः, अज्ञेषु विद्वान् श्रेष्ठः। यः निन्दितः सन् प्रतिनिन्दां न करोति, अपराधं सहते, सः निन्दकं दहति, सौभाग्यं प्राप्नोति। निन्दनं न कर्तव्यम्, न कठोरं वचनं वक्तव्यम्; अधमात् किञ्चित् न ग्राह्यम्; भयहेतुकं वाक्यं न वदेत्, न च लोभात् कठोरं भाषेत। यः निन्दकः, कठोरवाग्मी, शूलवत् वाक्यैः परान् पीडयति, सः नराणां मध्ये अत्यन्तदुःखभाग्, वधबन्धनं मुखे धारयन्। सः सत्पुरुषैः पुरतः पूज्यः, पृष्ठतः रक्षितव्यः, सदा साधूनां कठोरवाक्यानि सहते, सदाचारं धारयति, सुस्वभावः भवति। वाण्याः इव बाणाः मुखात् निष्पतन्ति; तैः ताडिताः त्र्यहं शोचन्ति, परन्तु ते परस्य प्राणं न हन्ति; बुद्धिमान् तादृशं वाक्यं न विसृजेत्। त्रिषु लोकेषु न तादृशी संगतिः, यथा नराणां सख्यम्, दानं, मधुरवचनं च। अतः सदा मधुरं वदेत्, न कठोरं; पूज्यं पूजयेत्, दद्यात्, शापं न वदेत्।" एवं सर्वकृत्यं कृत्वा, राजन्, गृहम् उत्सृज्य वनं गतः। तव पृच्छामि, नहुषात्मन्, कस्य तपसा ययातिः समः? "देवेषु, मनुष्येषु, गन्धर्वेषु, महर्षिषु वा, वासव, मया तुल्यं तपसा न कश्चन दृश्यते।" "यदा त्वं समाः श्रेयान् च, नीचान् च, न विज्ञाय, तेषां शक्तिं न जानन्, तदा ते लोकाः समाप्ताः; पुण्यं क्षीणम्, त्वं अद्य पतितः, राजन्।" "देवान्, ऋषीन्, गन्धर्वान्, मनुष्यांश्च अवमान्य मया, स्वर्गलोकः क्षीणः; देवलोकात् वञ्चितः, देवेश, साधुषु पतितुम् इच्छामि।" एवं धर्मनिष्ठः, सत्यप्रतिज्ञः, महात्मा ययातिः, स्वकर्मफलात्, स्वर्गे च, पृथिव्यां च, पुण्यकथां लोकाय दर्शयन्, धर्ममार्गे प्रतिष्ठितः आसीत्।