राज्ञः प्रति बालानां स्नेहं दृष्ट्वा, तत्त्वं च विज्ञाय, शर्विष्ठा रानी तान्युवाच वचांसि। सा प्राह—“मयि वशवर्तिन्यपि त्वं मम अप्रियमकुर्वथाः? दानवधर्ममनुसृत्य किमन्यथा न भीषसि?” तदा देवयानी सस्मितमुखी प्रत्युवाच—“यत्सम्यक् मुनिना उक्तं, तत्सत्यं, धर्ममेव आचरन्ती अहं त्वां न भीषे। यदा त्वया राजा वृत्तः, तदा मया अपि स एव वृत्तः; सखीपतिः धर्मेण स्वपतिरिव भवति, सुन्दरी। त्वं ब्राह्मणीनां ज्येष्ठा अग्र्या च मया पूज्या मान्या च, किन्तु राजर्षिः मम त्वत्तोऽपि अधिकं पूज्यः—एतत् त्वं न जानासि?” एवं श्रुत्वा देवयानी उवाच—“राजन्, अहं अद्यात्र न स्थास्ये; त्वया मम अन्यायः कृतः।” सा श्यामवर्णा अश्रुपूर्णलोचना, त्वरितं उत्थाय, पितुः निकेतनं प्रति व्यथिता जगाम। राजा तस्याः पृष्ठतः शान्तिं कर्तुं प्रयत्नं कुर्वन् अन्वगच्छत्, किन्तु सा कोपारुणलोचना न निवृत्ता। सा किंचिदपि न वदन्ती, अश्रुपूर्णलोचना शीघ्रं काव्य उशनसोः समीपं प्राप्तवती। पितरं दृष्ट्वा, प्रणम्य तस्य पुरतः स्थितवती; ततः ययातिः अपि भर्गवं पूजयामास। तदा काव्यः उवाच—“धर्मः अधर्मेण अभिभूतः, दुष्कृत्यं वर्धितम्; वृषपर्वणः कन्या शर्विष्ठा तपस्विन्येव आचरत्। तस्याः त्रीन् पुत्रान् राजा ययातिः उत्पादितवान्; मम दुःखभागिन्याः दुहितुः द्वौ पुत्रौ ते वक्ष्यामि। एष धर्मज्ञः राजा, भृगुष्रेष्ठ, सीमां अतिक्रान्तवान्; काव्य, एतत् तुभ्यं वदामि। त्वं धर्मज्ञः ख्यातः, महाबाहो, तथापि त्वया प्रियं कृतं, अधर्म्यम्; तस्मात्, त्वाम् अपराजितं जराः शीघ्रं गृहीत्वा धारयिष्यति। “यो हि स्त्रियै ऋतुकालं याच्यमानो न प्रयच्छति, स गर्भघातकः इति ब्राह्मणवादिनः वदन्ति। यः पुनः रहसि स्त्रिया कामयमाना ऋतुकाले न धर्मेण गच्छति, तं प्राज्ञा ब्रह्मघ्नम् आहुः। एतानि कारणानि चिन्तयित्वा, भृगुष्रेष्ठ, अधर्मभीतः अहं शर्विष्ठां उपागमम्। मया तव कृते न किञ्चित् कृतम्; त्वं मम वशे नास्ति, राजन्। मिथ्याचारस्य विषये चौर्यं न भवति, नहुषात्मज।” एवमुक्ते, नहुषपुत्रः ययातिः उशनसा कोपात् शप्तः; तदा स युवान् देहं त्यक्त्वा जरया अभिभूतः। तदा ययातिः उवाच—“असन्तुष्टः युवावस्थया, भृगुष्रेष्ठ, देवयानीयां, ब्राह्मण, त्वया अनुग्रहो दातव्यः, यथा एषा जरा मां न प्रविशेत्।” काव्यः प्रत्युवाच—“न मिथ्यं वदामि, त्वया जरा प्राप्ता, राजन्; इच्छसि चेत्, अन्यस्मै एषां जरां दातुम् अर्हसि।” ययातिः उवाच—“यः पुत्रः मे यौवनं दास्यति, ब्राह्मण, स राज्यं पुण्यं कीर्तिं च भोक्ष्यते; स पुत्रः त्वया अनुमोदितव्यः।” काव्यः पुनरुवाच—“यथा इच्छसि, नहुषात्मन्, जरां परिगृह्य स्थापय; सत्येन कुरु, न पापं लप्स्यसे। यः पुत्रस्ते यौवनं दास्यति, स राजा दीर्घायुर्वान् कीर्तिमान् पुत्रवान् च भविष्यति।” एवं जरां प्राप्य, ययातिः स्वनगरं प्रतिनिवृत्तः, ज्येष्ठं श्रेष्ठं च पुत्रं यदुं ब्राह्मणाय प्रोवाच। स उवाच—“पुत्र, जरां शिरसि, वलिनं, पलितं च मम प्राप्तं, काव्य उशनसः शापात्; न चापि अहं युवावस्थया तृप्तः। हे यदु, त्वं जरां पापेन सह गृहाण; तव यौवनेन अहं विषयान् भोक्ष्ये। सहस्रवर्षे पूर्णे, तव यौवनं प्रत्यर्पयिष्यामि, पुनः च जरां पापेन सह गृह्णीयाम्। “यः श्वेतकेशः श्वेतदंष्ट्रः दुःखितः जरया क्षीणः, वलिभिः चिह्निताङ्गः, दुरुपेक्ष्यः दुर्बलः कृशः च—सः कर्तव्यं कर्तुं असमर्थः, स्वजनैः अपि तिरस्कृतः, स एवम् जरां न इच्छामि। त्वया बहवः पुत्राः, राजन्, मत्तः प्रियतराः; अन्यं पुत्रं वृत्स्व, धर्मज्ञ, जरां गृह्णातु।” ययातिः पुनरुवाच—“यदि हृदयान्मम जातः त्वं यौवनं न दास्यसि, तर्हि मातृसंबन्धात् तव संततिः दुष्टा भविष्यति।” ततः स यदुं परित्यज्य, तुर्वसुम् उवाच—“तुर्वसुः, त्वं जरां पापेन सह गृहाण; तव यौवनेन विषयान् भोक्ष्ये।” स च पुनरुवाच—“सहस्रवर्षे पूर्णे, तव यौवनं प्रत्यर्पयिष्यामि, तथा पुनः जरां पापेन सह गृह्णीयाम्।” तुर्वसुः प्रत्युवाच—“न अहं जरां इच्छामि, पितः, या भोगनाशिनी, बलरूपविनाशिनी, बुद्धिक्षयकारिणी। यदि हृदयान्मम जातः त्वं यौवनं न दास्यसि, तर्हि तुर्वसुः, तव वंशः नष्टः भविष्यति। त्वं नूनं राजा भविष्यसि, येषां मिश्राचारः, अधर्मवृत्तयः, मांसभक्षिणः च। त्वं तेषां गुरु-पत्नीसक्तानां, पशुजन्येषु प्रवृत्तानां, पापेषु चाण्डालेषु च, राज्यं करिष्यसि।” एवं तुर्वसुम् अपि शप्त्वा, ययातिः शर्विष्ठायाः ज्येष्ठपुत्रं द्रुह्युम् उवाच—“द्रुह्युः, त्वं जरां वर्णरूपविनाशिनीं सहस्रवर्षाणि गृहाण; तव यौवनं मे ददातु।