ययातिः तदा शार्मिष्ठया सह सङ्गम्य स्वमनोरथं पूर्णीकृतवान्। परस्परं सत्कारं कृत्वा तौ यथागतं यथागतम् अपक्रमितौ। तस्मिन्सङ्गमे वृषपर्वणः कन्या सुश्रोणि शार्मिष्ठा तस्माद् धर्मात्मनः नृपतेः प्रथमं गर्भं धारयामास। कालेन च सा पद्मलोचना राज्ञः तेजसा सूर्यसमप्रभं देवकल्पं कुमारं प्रसूतवती। तस्मिन् समये कुमारस्य जन्मश्रवणात् शुद्धस्मिता देवयानी शार्मिष्ठां प्रति शोकसन्तप्तचित्ता अभवत्। ततः सा शार्मिष्ठां समीपमुपेत्य प्राह— "किं त्वया, सुश्रोणि, कामात् पापमाचरितम्?" इति। शार्मिष्ठा प्रत्युवाच— "कश्चिद् धर्मात्मा वेदवित् ऋषिः मम समीपमागतः। तस्मात् मया धर्मेण वरः प्रार्थितः। नाहं कामात् अधर्मेण कर्म करोमि, हे शुद्धस्मिते। तस्मात् मम पुत्रः तस्माद् ऋषेः जातः, सत्यं ते वदामि।" देवयानी तदा प्राह— "एवं भवतु, शार्मिष्ठे; मम कोपः नास्ति। यदि त्वया द्विजश्रेष्ठात् वरिष्ठात् अपत्यं प्राप्तं, तर्हि उत्तमम्। यदि एषः सत्यम् उत्तमं च, कथं स द्विजः ज्ञायेत? तस्य वंशं नाम च इच्छामि श्रोतुम्।" शार्मिष्ठा उवाच— "स तेजसा सूर्यसङ्काशः वीर्येण च दीप्तिमान्। दृष्ट्वा तं, हे शुद्धस्मिते, पृच्छितुं मम शक्तिः नाभूत्।" एवं परस्परं संवाद्य हास्यं कृत्वा, भर्गवी देवयानी तत्त्वं विज्ञाय स्वगृहं जगाम। ततो ययातिः देवयानीयां द्वौ पुत्रौ उत्पादयामास— यदुं च तुर्वसुम्, ये इन्द्रविष्णुसमानौ बभूवतुः। वृषपर्वणः कन्या शार्मिष्ठा तस्मात् राजर्षेः त्रीनपि पुत्रान् अजायत— द्रुह्युमनुपूरून्। कालेन काञ्चन देवयानी दीप्तस्मिता ययातिना सह हरे वनं जगाम। तत्र सा दिव्यरूपान् बालकान् क्रीडतः दृष्ट्वा विस्मिता इदं वचनमुवाच— "कस्येमे कुमाराः, राजन्, ये देवपुत्रसमानाः रूपेण तेजसा च त्वद्वदन्योन्यदर्शनाः?" इति। राजानं पृच्छित्वा, सा तान् बालकानपि पप्रच्छ— "के भवन्तः? किं वा ब्राह्मणस्य पुत्राः? नाम गोत्रं च वदत।" सत्यं वदत, इति सा पुनः पप्रच्छ। तदा तस्याः परिचारिकायाः निर्देशेन तैः बालकैः स राजा प्रदर्शितः। "शार्मिष्ठा जननी अस्माकम्," इति तैः उक्त्वा, ते राजानं समुपेत्य तस्थुः। राजा देवयानीयाः सन्निधौ तान् न प्रत्यग्रहीत्। तदनन्तरं बालकाः रुदन्तः शार्मिष्ठां जग्मुः। राज्ञि प्रतिप्रेमदर्शनं दृष्ट्वा, तत्त्वं विज्ञाय, शार्मिष्ठा रानी इदं वचनमब्रवीत्— "मयि वर्तमाने त्वया यत् अप्रियमाचरितं, किं दानवाचार्यं नु त्वया कृतम्? नु त्वं न भीषसि?" इति। देवयानी प्रत्युवाच— "ऋषिवाक्यं सत्यम्, हे सुश्रोणि। धर्मेण समाचरन्ती नाहं त्वां भीषये। त्वया यदा राजा वृत्तः, मयापि स एव वृत्तः; सखीपतेः पतिः धर्मतः स्वपतिरपि भवति। त्वं ब्राह्मणीनां ज्येष्ठा पूज्या च मया, किन्तु राजर्षिः मम अधिकपूज्यः— नु त्वं न जानासि?" एवं श्रुत्वा, देवयानी उवाच— "राजन्, अद्याहं न स्थास्यामि; त्वया मयि अपराधः कृतः।" इति। सा तदा कृष्णवर्णा अश्रुपूर्णलोचना, किंचिदपि न उक्त्वा, शीघ्रं पितुः समीपं ययौ। राजा व्याकुलः तां प्रसादयितुं पृष्ठतोऽन्वगच्छत्; सा कोपात् रक्तलोचना न निवर्तिता। सा अश्रुपूर्णलोचना किंचिदपि न उक्त्वा शीघ्रं काव्य उशनसः समीपं प्राप। पितरं दृष्ट्वा प्रणम्य तस्थौ; ततः ययातिः भर्गवं सत्कृत्य सत्कृतवान्। "धर्मोऽधर्मेण आक्रमितः, पापं ववृधे; वृषपर्वणः कन्या शार्मिष्ठा तपस्विनीव व्यवहर्तवती। तस्याः त्रीन् पुत्रान् ययातिना जातान्; मम दुःखितायाः द्वौ पुत्रौ वक्ष्यामि।" "एष धर्मज्ञ इति ख्यातः राजा, भृगुवर, सीमां लङ्घितवान्; काव्य, एतद्वदामि। धर्मज्ञः सन्, राजन्, त्वया कामतः अधर्म्यं कृतम्; तस्मात् त्वां जरानिवर्तनीं शीघ्रं गृहीष्यति। यो नारीं ऋतुकाले याचमाने न ददाति, स भ्रूणघ्नः इति ब्राह्मणवक्ता वदन्ति। यदि च नारीं रहसि समुपेत्य ऋतुकामां धर्मेण न उपगच्छति, स ब्रह्मघ्नः इति विद्वांसः वदन्ति।" "एतान् हेतून् विज्ञाय, भृगुश्रेष्ठ, अधर्मभयात् अहं शार्मिष्ठामुपेत्य। न त्वदर्थमेव अकरवं; त्वं मम वशे नास्ति, राजन्। मिथ्याचार्ये चौर्यं न भवति, नहुषात्मज।" एवमुक्ते, उशनाः कोपात् ययातिं शशाप— तत्क्षणाद् यौवनं त्यक्त्वा जरया पीडितः अभवत्। तदा ययातिः उशनसं देवयानीयां प्रति उवाच— "यौवनेन तृप्तो नास्मि, भृगुश्रेष्ठ, देवयानीयां, ब्राह्मण, वरं मे प्रयच्छ, यथा एषा जरा माम् न प्रविशेत्।