सम्यग्काल आगते, देवयानीयाः सा सुन्दरी प्रथमतः गर्भं दधार, ततोऽस्याः पुत्रः जातः। ततः सहस्रवर्षेण व्यतीते, वृषपर्वणः कन्या शार्मिष्ठा, पद्मलोचना, यौवनमुपगता, ऋतुकाले सम्प्राप्ता। सा धर्मात्मना शार्मिष्ठा चिन्तयामास—"मम ऋतुः प्राप्तः, पतिर् नास्ति। किमिदं जातम्? किं कर्तव्यम्? कथं सुखमवाप्नुयाम्? देवयानी पुत्रं जातवती, अहं तु वृथा यौवनमुपगता।" पुनः सा मनसि निश्चितवती—"यथा सा स्वयम् पतिं वृणोति, तथा अहमपि वरं वृणोमि। राजा मम पुत्रस्य फलं ददातु—एषा मम दृढा मतिः। स धर्मात्मा किल कदाचिद् रहसि मम समीपं आगमिष्यति।" एवमवधार्य, राजा तस्मिन्काले निर्गच्छन्, अशोकवनान्तिके शार्मिष्ठाम् अदृश्यत्, विस्मयं च जगाम। तं राजानं एकाकिनं दृष्ट्वा, शार्मिष्ठा सस्मिता समीपमुपेत्य, कृताञ्जलिः प्रणम्य, इदं वाक्यमुवाच—"नहुषस्य पुत्र, भवतः गृहे केन—सोमेन वा, इन्द्रेण वा, वायुन वा, यमेन वा, वरुणेन वा—स्त्री द्रष्टव्या?" पुनः उवाच—"राजन्, त्वया मम रूपं, कुलं, आचारश्च सदा ज्ञातम्। अतः त्वां याचामि, अनुग्रहीत्वा मयि संयोगं कुरु, नृपते।" तदा राजा प्रत्युवाच—"त्वां अहं दैत्यकन्यां धर्मचारिणीं वेद्मि, न त्वयि रूपे दोषः कणमात्रोऽपि दृश्यते। शुक्रेणापि मम देवयानीयाः विवाहकाले उक्तम्—'वृषपर्वणः एषा कन्या त्वया शय्यायाम् न आह्वेया।'" शार्मिष्ठा पुनरुवाच—"हास्ये उक्तं वाक्यं न हन्ति, राजन्, न च स्त्रीषु, न विवाहे, न मरणे, न सर्वधननाशे; एतेषु पञ्चसु मिथ्यावाक्यानि दोषरहितानि। साक्ष्ये पृष्टाः अन्यथा वदन्ति, तेषां वाक्यं मिथ्या भवति, राजन्। एकचित्ताः सन्तः मिथ्यावादी सत्यं हिंसति।" पुनरुवाच—"राजा प्राणिनां प्रमाणम्; स चेद् अनृतं वदेत्, स विनश्यति। धनाय क्लेशेऽपि, स न कदापि मिथ्याचरणं कुर्यात्। द्वे मतये इह, राजन्—पतिर्मित्रं च प्रभुः च। विवाहे समता इति; त्वं मम मित्रं, यतः त्वं पतिः। दातव्यम् इच्छति यः, तस्मै ददामि; त्वं सुखाय माम् इच्छसि। तत् किं कर्तव्यम्?" शार्मिष्ठा निवेदयामास—"माम् अधर्मात् त्रातुम्, धर्मं स्थापय; त्वया सुतं प्राप्य, लोके परमं धर्मं चरामि। त्रयः धनहीनाः—भार्या, दासः, पुत्रः; यद् यद् ते प्राप्नुवन्ति, तत् तस्यैव धनम्। अहम् उपभोग्या त्वया, भार्गव, तव वशे स्थिता; देवयानी च अहम् च त्वया पोष्ये, राजन्, मां गृहाण।" एवं शार्मिष्ठया उक्तः, राजा सत्यम् अवगम्य, धर्मं स्थापयन्, शार्मिष्ठाम् आदरयामास। ततः तया सह संयोगं कृत्वा, परस्परं पूजयित्वा, यथागतं तौ निर्जग्मतुः। तस्मिन् संयोगे, वृषपर्वणः कन्या शार्मिष्ठा, सुकेश्या, तस्मात् नृपश्रेष्ठात् प्रथमं गर्भं दधार। समये सम्प्राप्ते, सा पद्मलोचना शार्मिष्ठा, तेजसा आदित्यसमः, देवकल्पं पुत्रं प्रसूता। इति श्रुत्वा, देवयानी शुद्धस्मिता, शार्मिष्ठां प्रति दुःखिता, चिन्तया शोकसमन्विता बभूव। ततोऽभ्येत्य शार्मिष्ठाम् अपृच्छत्—"किं त्वया, सुकेशि, कामात् किमपि दुष्कृत्यं कृतम्?" शार्मिष्ठा प्रत्युवाच—"कश्चित् धर्मात्मा, वेदवित्, मुनिः मम समीपम् आगतः। तम् अहम् धर्मेण वरं याचितवती। कामात् अधर्मतः न करोमि, शुद्धस्मिते; अतः मम पुत्रः मुनिसंभूतः; सत्यम् वदामि।" देवयानी उवाच—"तथास्तु, शार्मिष्ठे; न मयि रोषः। यदि त्वं श्रेष्ठात् द्विजात् ज्येष्ठाच्च पुत्रं प्राप्तवती, तर्हि शुभम्। यदि एषः सत्यम्, शुभम् च, कः स द्विजः ज्ञातव्यः? तस्य वंशं, नाम, उत्पत्तिं श्रोतुम् इच्छामि।" शार्मिष्ठा उवाच—"स तेजसा आदित्यसदृशः; दृष्ट्वा तम् अहम्, शुद्धस्मिते, पृच्छितुं शक्तिं न प्राप्नुवम्।" एवं परस्परं संवाद्य, हसन्त्यौ, भार्गवी सत्यं ज्ञात्वा, स्वगृहं प्रतस्थे। ततः राजा ययातिः देवयानीयाम् यदुम् तुर्वसुम् च, इन्द्रविष्णुसमौ पुत्रौ, उत्पादयामास। वृषपर्वणः कन्यायां शार्मिष्ठायाम्, तस्मात् राजर्षेः, त्रयः पुत्राः—द्रुह्युः, अनु, पूरुश्च—जज्ञिरे। काले किञ्चित् गते, देवयानी दीप्तस्मिता, ययातिना सह हरितवनं गता। तत्र सा दिव्यरूपान् बालकान्, स्वच्छन्दं क्रीडन्तः, दृष्ट्वा विस्मिता, इदं वाक्यम् अब्रवीत्—"कस्य एते पुत्राः, राजन्, ये देवरूपिणः, शोभायुक्ताः, त्वद्रूपसमाः?" एवं पृष्ट्वा, सा बालकान् अपृच्छत्—"किं नामानि, किं वंश्याः? किं भवतः पितरौ ब्राह्मणौ?" सत्यम् एव वक्तव्यम् इच्छामि। ततः तद्देश्या स्त्रीणां निर्देशेन, ते राजानं दर्शयामासुः। बालकाः ऊचुः—"शार्मिष्ठा जननी अस्माकम्।" इति उक्त्वा, तं राजानं सह उपजग्मुः। राजा तान् देवयानीयाः सन्निधौ न प्रतीयाय; ततः ते बालकाः रुदन्तः, शार्मिष्ठां प्रति जग्मुः। एवं देवयान्या शार्मिष्ठया च धर्मे स्थित्वा, ययातिना पुत्राः उत्पादिताः, येषां वंशात् महात्मानः नराः पृथिव्याम् प्रसिद्धाः।