शुक्राचार्यः, देवयानीस्य पिता, वीर्यवन्तं ययातिं नहुषपुत्रं सम्बोधितवान्—"एषा मम कन्या, यां पत्नीत्वाय त्वां चयनं करोमि; ताम् अहं यथेष्टं ते दत्त्वा स्वकीयां राणीं कुरु। यदि अन्यथा आचरिष्यामि, हे भर्गव, तदा वर्णसंकरात् पापं मां च तां च स्पृशेत्; अतः त्वाम् एव चयनं करोमि। अधर्मात् त्वां विमोचयामि; यथेष्टं वरं वृणु; अस्मिन विवाहे त्वं स्तुत्यः, गूढं पापं अपि ते हरामि। देवयानीं शुद्धस्मितां धर्मपत्नीं कुरु; तया सह अतुलं सुखं प्राप्नुहि। अयं च कन्या, वृषपर्वणः पुत्री शर्मिष्ठा, त्वया सदा पूजनीया, न तु शय्यायाः समीपे आह्वयितव्या।" एवं उक्त्वा शुक्राचार्यः महात्मा, ययातिं प्रदक्षिणं कृत्वा, तं स्वनगरं ययातिं हर्षपूर्णं अनुमतवान्। ययातिः स्वनगरं, इन्द्रनगरसदृशं, प्राप्त्वा, अन्तःपुरं प्रविष्टवान्, तत्र देवयानीं स्थापयामास। देवयानीयाः अनुमत्याः, अशोकवाटिकायाः समीपे वृषपर्वणः कन्यायाः गृहं निर्मितवान्, तां तत्र स्थापयामास। शर्मिष्ठा, असुरीपुत्री, सह सहस्रसेविकाभिः वस्त्रैः, भोजनैः, पानैः यथायोग्यं उपपन्ना, सम्यक् परिपालितवती। नहुषपुत्रः राजा, देवयानीया सह, बहून् वर्षान् हर्षेण, देववाटिकायामिव, कालं यापयामास। सम्यक् ऋतौ प्राप्ते, देवयानी, सुषमा, प्रथमं गर्भं धारयामास, पुत्रः जातः। सहस्रवर्षे व्यतीते, शर्मिष्ठा, वृषपर्वणः कन्या, यौवनं प्राप्तवती, पद्माक्षी, ऋतौ स्थितवती। सा धर्मात्मा, तेजस्विनी, आत्मनं चिन्तयामास—"मम ऋतुं प्राप्तम्, न तु पतिः अस्ति। किम् अभवत्? किं कर्तव्यं? कथं सुखं प्राप्नुयाम्? देवयानी पुत्रं जातवती, अहं तु व्यर्थं यौवनं प्राप्तवती। यथा सा पतिं चकार, तथा अहम् अपि पतिं चयिष्यामि। राजा पुत्रस्य फलम् मे दद्यात्—एषा मे दृढा निश्चयः। स धर्मात्मा किञ्चित् गूढं मम समीपं आगच्छेत्।" तस्मिन्नेव काले, राजा अशोकवाटिकायाः समीपे शर्मिष्ठां दृष्ट्वा, विस्मितः अभवत्। तं एकान्ते समागतम् दृष्ट्वा, शर्मिष्ठा, सुमधुरस्मिता, समीपं गत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, नमस्कृत्य, इदं वचनं प्राह—"हे नहुषपुत्र, तव गृहे कः—सोमः, इन्द्रः, वायुः, यमः, वा वरुणः—यो नारीं पश्येत् अधिकारवान्?" "हे राजन्, त्वं मम सौन्दर्यं, वंशं, आचारं च जानासि; अतः त्वां याचामि, कृपया मयि संयोगं कुरु, नराधिप।" राजा प्रत्युवाच—"त्वं दैत्यकन्या धर्मात्मा, निष्कलुषा; सौन्दर्ये तव सूक्ष्मदोषः अपि न दृश्यते। शुक्रः मम विवाहकाले देवयानीं प्रति उक्तवान्—'वृषपर्वणः कन्या शर्मिष्ठा शय्यायाः समीपे न आह्वयितव्या।'" शर्मिष्ठा पुनः प्राह—"हास्ये, स्त्रीषु, विवाहे, प्राणसङ्कटे, सर्वधनहानौ—एतेषु पञ्चसु मिथ्या वचनं दोषरहितम्। साक्षिभिः पृष्टे तु अन्यथा वदन्ति; तेषां वचनं मिथ्या भवति, राजन्। एकस्मिन् कार्ये संयुक्ताः मिथ्या वक्ता सत्यम् हिंसति। राजा सर्वेषु प्राणिषु प्रमाणम्; असत्यं वदन् नष्टः भवति; धनस्य कष्टे अपि, असत्यं न आचरितव्यम्। द्वे मतं अस्ति, राजन्—पति मित्रं च स्वामी च; विवाहः समता, मित्रं त्वं पतित्वात्। याचकाय दानं मम व्रतम्; त्वं सुखं याचसि; किं ते करवाणि?" "अधर्मात् मां रक्ष, राजन्, धर्मं स्थापय; त्वया पुत्रं प्राप्य, लोके श्रेष्ठं धर्मं आचरिष्यामि। त्रयो धनहीनाः—पत्नी, दासः, पुत्रः; यत् किञ्चित् लभन्ते, तस्य स्वामिने एव; तद् एव तस्य धनम्। अहं तव भोग्या, भर्गव, तव वशे; देवयानीं च मां च त्वया पोषयितव्यम्; मां स्वीकुरु।" एवं शर्मिष्ठया उक्तः राजा सत्यं स्वीकार्य, धर्मं स्थापयामास, शर्मिष्ठां पूजयामास। तया सह संयोगं कृत्वा, कामं पूर्णं कृत्वा, परस्परं सम्मान्य, यथागतं निर्गतौ। तस्मिन संयोगे, वृषपर्वणः कन्या, सुशोभितभ्रू शर्मिष्ठा, प्रथमं गर्भं धारयामास। कालेन, पद्माक्षी राणी, दिव्यसमाना, सूर्यसमानतेजः पुत्रं प्रासूत। पुत्रस्य जन्मं श्रुत्वा, शुद्धस्मिता देवयानी, शर्मिष्ठां प्रति मनसि शोकसन्तप्ताः अभवत्। ततः शर्मिष्ठां समीपं गत्वा, देवयानी प्राह—"किम् त्वं, सुशोभितभ्रू, कामात् अधर्मं अकरोत्?" शर्मिष्ठा प्रत्युवाच—"एकः ऋषिः, धर्मज्ञः, वेदविद्, मम समीपम् आगतवान्; तं वरेण याचितवती, धर्मानुसारम्। अहं न कामात् अधर्मं आचरामि, शुद्धस्मिते; अतः मम पुत्रः ऋषेः; सत्यम् तव वदामि।" देवयानी प्राह—"एवमस्तु, शर्मिष्ठे; मम कोपः नास्ति; यदि त्वं श्रेष्ठात् द्विजात् पुत्रं प्राप्तवती, तद् उत्तमम्। यदि तत् शुभं सत्यम् च, भीरु, कथं स द्विजः ज्ञायते? तस्य वंशं, नाम, उत्पत्तिं श्रोतुम् इच्छामि।" शर्मिष्ठा प्रत्युवाच—"सूर्यसमानतेजसा, वीर्येण दीप्तेन, तं दृष्ट्वा, शुद्धस्मिते, मम पृच्छितुं शक्तिः न अभवत्।" एवं साक्षात् शास्त्रवाक्येभ्यः यथाक्रमं, ययातिः देवयानीयाः विवाहं कृत्वा, शर्मिष्ठां धर्मेन पूजयित्वा, तयोः पुत्रयोः जन्मं, देवयानीयाः संदेहं, शर्मिष्ठायाः उत्तरं च, सर्वं सुशोभितं चरित्रं प्रकटितम्।