ययातिः तदा देवयानीयाः हस्तं गृहीत्वा स्थितः। स तस्याः मनः स्थिरं यः ऋषिपुत्रेण वा ऋषिणा वा स्वयम् वा त्वया गृहीतं, तस्य हस्तं अन्यः पुरुषः कथं स्पृशेत् इति विचारयन् आसीत्। ब्राह्मणः क्रुद्धः सर्पात् विषधरात् वा सर्वतोमुखात् अग्नेः वा दुष्टः अधिकतरः इति ययातिः मन्यते, विशेषतः बुद्धिमन्तः पुरुषस्य। कथं ब्राह्मणः सर्पात् विषधरात् वा सर्वतोमुखात् अग्नेः वा दुष्टः अधिकतरः इति त्वं पृच्छसि, नृपश्रेष्ठ। सर्पः विषधरः केवलं एकं जनं दंशति; शस्त्रं केवलं एकं जनं हन्ति; किन्तु क्रुद्धः ब्राह्मणः समग्राणि राज्यानि, प्राचीनानि अपि, विनाशयति। अतः ब्राह्मणः दुष्टः अधिकतरः इति अहं मन्ये, भीरु; अतः तव पिता त्वां मम न दत्तवान्, तस्मात् अहं त्वां न विवाहयामि। त्वं पितृणा दत्तः मया धृतः भव; त्वं नृप, मया चयनः; दत्तां कन्यां गृह्णतः न भयम्, न तस्य स्वीकर्तुः अपि। ततः देवयानीयाः आज्ञया तस्याः दासी शीघ्रं गत्वा यथावत् सर्वं तस्यै पित्रे निवेदयामास। तद् श्रुत्वा भृगुपुत्रः नृपं दर्शयामास; ब्राह्मणम् आगतम् दृष्ट्वा ययातिः भूमिपतिः तम् अपश्यत्। ययातिः अञ्जलिं कृत्वा नम्रः स्थित्वा ब्राह्मणं काविं नमस्कृत्य, काविः तं मधुरैः प्रियैः वाक्यैः संबोधितवान्। "एष नृपः, हे पितः, नहुषपुत्रः, मम कन्यायाः हस्तं कठिनस्थितौ गृहीतवान्; अहं त्वां नमामि, मां तस्मै दत्तुम् इच्छामि, अहं अन्यं पतिम् न चयनम्।" काविः उवाच। "त्वं वीर, मम कन्यया चयनः, यां अहं इच्छामि; ताम् मया दत्तां स्वीकुरु, नहुषपुत्र, रत्नस्व।" यदि अहं अन्यथा आचरामि, हे भृगुपुत्र, पापम् मां ताम् च स्पृशेत्, ब्राह्मण, वर्णसङ्करात्; अतः अहं त्वां चयनम्। अधर्मात् त्वां मोचयामि; यत् इच्छसि वरं वृणीष्व; अस्मिन् विवाहे त्वं स्तुत्यः, अहं तव गूढं पापं अपाकरोमि। धर्मेण देवयानीं शुद्धस्मितां पत्नीं गृह्णीष्व; तया सह अनुपमं सुखं प्राप्नुहि। अयम् कन्या शर्मिष्ठा, वृषपर्वणः पुत्री, त्वया नित्यं सम्मान्या, नृप, किन्तु तां शय्यायां न आह्वय। इत्येवं उक्तः ययातिः शुक्रं प्रदक्षिणं कृत्वा, महात्मना अनुमोदितः, हर्षेण स्वनगरं प्रस्थितः। ययातिः स्वनगरं इन्द्रपुरं इव प्राप्त्वा, अन्तःपुरं प्रविश्य, तत्र देवयानीं स्थापयामास। देवयानीयाः अनुमत्याः, वृषपर्वणः कन्यायाः समीपे अशोकवाटिकायाः गृहं निर्माय, तां तत्र स्थापयामास। शर्मिष्ठा, असुरपुत्री, सह सहस्रदास्याभिः, वस्त्रैः, अन्नेन, पानैः च सम्यक् युक्ता, सुपोषिता आसीत्। ततः नहुषपुत्रः नृपः देवयानीयाः सह, वर्षाणि बहूनि, दिव्यवाटिकायाम् इव, हर्षेण व्यतीयापयत्। यदा योग्यः कालः प्राप्तः, देवयानी, सुन्दरी, प्रथमं गर्भं धारयामास, पुत्रः अभवत्। सहस्रवर्षे व्यतीते, शर्मिष्ठा, वृषपर्वणः कन्या, यौवनम् प्राप्ता, पद्मलोचना, ऋतुमती अभवत्। धार्मिकः तेजस्वी शर्मिष्ठा चिन्तयामास—"मम ऋतुः आगतः, किन्तु पतिः नास्ति।" "किम् जातम्? किम् कर्तव्यम्? कथं सुखम् प्राप्नुयाम्? देवयानी पुत्रं जातवती, अहं तु व्यर्थं यौवनम् प्राप्तवती।" "यथा सा पतिं चयनम्, अहम् अपि चयनम्; नृपः मे पुत्रफलम् दद्यात्—एष मे दृढनिश्चयः। सम्भवतः स धर्मात्मा इदानीम् मम समीपम् गोप्यं आगच्छेत्।" तदा नृपः तस्मिन् काले बहिर्गच्छन्, अशोकवाटिकायाः समीपे शर्मिष्ठाम् अदृष्ट्वा, विस्मितः अभवत्। नृपं एकाकिनं दृष्ट्वा, शर्मिष्ठा, सुन्दरस्मिता, समीपम् आगत्य, अञ्जलिं कृत्वा, नमस्कृत्य, इदं वाक्यम् उवाच— "हे नहुषपुत्र, तव गृहे—सोमः, इन्द्रः, वायुः, यमः, वरुणः वा—कः स्त्रीं पश्येत्?" "नृप, त्वं मम रूपेण, वंशेन, आचरणेन च सदा जानासि; अतः त्वां याचामि, अनुग्रहं कुरु, अत्र मया सह संयोगं कुरु, नराधिप।" "अहं त्वां दैत्यकन्यां धर्मज्ञां, निर्दोषां जानामि; तव रूपे दोषः सूच्याः ग्रन्थिप्रमाणः अपि नास्ति।" "शुक्रः मम विवाहे देवयानीयाः समये उक्तवान्—वृषपर्वणः कन्या तव शय्यायां न आह्वयितव्या।" "हास्ये उक्तं वाक्यं न हिनस्ति, नृप; न स्त्रीषु, न विवाहे, न मरणे, न सर्वधननाशे; एते पञ्च मिथ्यावाक्यानि निष्पापानि इति कथ्यन्ते।" "साक्षिभिः पृष्टाः अन्यथा वदन्ति; तेषां वाक्यं मिथ्या भवति, नृप; संयोगे मिथ्यावक्ता सत्यम् हिनस्ति।" "राजा प्राणिनां अधिकारः; स मिथ्यावदन् विनश्यति; धनार्थे क्लेशे अपि, मिथ्याचारं न कर्तुम् अर्हति।" "एते द्वे मतं, नृप—पति मित्रं च स्वामी च; विवाहः समता इति कथ्यते; त्वं मित्रं, यतः पति त्वम्।" "मम व्रतं याचकाय दातुम्; त्वं सुखार्थं याचसि; वद, किम् ते करोतु?" "अधर्मात् मां रक्ष, नृप, धर्मं स्थापय; त्वया पुत्रं धारयामि, लोके श्रेष्ठं धर्मं आचरामि।" "त्रयो धनहीनाः, नृप—पत्नी, दासः, पुत्रः; यत् ते लभन्ते, तस्यैव धनम्; तत् तस्य सम्पद्।" "अहं त्वया भोक्तव्या, भर्गव, तव वशे; देवयानी अहं च, नृप, त्वया पोष्ये; मां स्वीकुरु।" एवं उक्तः नृपः तया सत्यं स्वीकृत्य, शर्मिष्ठां सम्मान्य, धर्मं स्थापयामास।