कामदेवः ब्रह्मणं चतुर्मुखं उवाच—“हे चतुर्मुख! त्वया मम सृष्टिः एवं कृताऽस्ति, यथा सर्वेषु देहधारिषु प्राणिषु इन्द्रियाणां विक्षोभस्य कारणं स्याम्। स्त्रीपुरुषयोः भेदं विना, सर्वत्र सर्वदा अहं मनसः विक्षोभं कर्तुं नियुक्तः, पूर्वं त्वया एव एषा व्यवस्था घोषिताऽभूत्। अतः, हे भगवन्, त्वया कृतस्य शापस्य दोषो मयि नास्ति; तव अनुग्रहम् इच्छामि, यथा पुनः शरीरं लभेय।” तदा ब्रह्मा उवाच—“वैवस्वतकल्पे यदुकुलोत्पन्नः रामः नाम्ना नररूपे जन्म गृहिष्यति, तव बलं आश्रित्य। स राक्षसविनाशाय अवतीर्य द्वारकायाम् वासं करिष्यति; तदा तस्य भ्रातुः, यस्य तुल्यः सः, तव पुत्रत्वं प्राप्तव्यम्। एवं शरीरं लभित्वा सर्वान् भोगान् अनुभविष्यसि; ततः भारतवंशे अन्ते वत्सराजस्य पुत्रः जन्म गृहिष्यसि। तदा विद्यातराणां अधिपत्यं प्राप्य, सृष्टेः अन्ते पर्यन्तं धर्मेन सुखं लब्ध्वा, मम समीपं आगमिष्यसि।” एवं शापानुग्रहयुतः कामदेवः दुःखसुखसमन्वितः यथागतं निर्गतः। ततः जिज्ञासा उत्पन्ना—“यं यदुं कथयन्ति, तस्य वंशे कामः कथं जातः? रुद्रेण कथं दग्धः? ततः कामदेवस्य कीदृशं भविष्यम्? भारतवंशे केन सृष्टिः पूर्वं कृताऽभूत्? एषां सर्वं आरभ्य कथय, संशयः मे अस्ति।” तदा ब्रह्मा कथयति—“गायत्री, या अर्धशरीरजः, वेदविद्या, माता; शतरूपा, मनोः देवी, शतवर्णा शतेंद्रिया च। सुखं, मनः, तपः, बुद्धिः, महत्त्वं, दिशां मोहः च, शतरूपायाः सप्त पुत्राः अभवन्। तस्य पुत्राः, मारीच्यादयः, मनसः उत्पन्नाः, ते सर्वं जगत् पूर्वं सर्वविद्यया पूर्णम्। ततः वामदेवः त्रिशूलधारः, सनत्कुमारः च, ज्येष्ठेभ्यः अपि ज्येष्ठः, सृष्टः। वामदेवः ब्राह्मणान् मुखात्, क्षत्रियान् बाहुभ्यः, वैश्यशूद्रौ उरूपादाभ्यः सृष्टवान्। स मेघं, विद्युत्, गर्जनं, रक्तवर्णं, छन्दांसि, प्रथमं पर्जन्यं च सृष्टवान्। ततः साध्यान्, त्रिनेत्रान्, चतुर्विंशति कोटिजातान् वृद्धिमृतिविवर्जितान्, सृष्टवान्। वामः मर्त्यान् अपि सृष्टवान्, किन्तु ब्रह्मणा तं निरोधितः, यत् वृद्धिमृतिविवर्जिता सृष्टिः न भवेत्। शुभाशुभगुणयुक्ता सृष्टिः स्तूयते; सः सृष्ट्यादौ स्थम्भरूपे स्थितः। स्वायम्भुवः मनुः, तपः कृत्वा, अनुपमसौन्दर्ययुक्तां पत्नीं अनन्तां प्राप्तवान्। मनुः प्रियव्रतं, उत्तानपादं, धर्मपुत्रीं सूनृतां च उत्पादितवान्। उत्तानपादस्य पत्नी मन्थरगामिनी तस्य पुत्रान् अपश्यति, अपश्यन्त, कीर्तिमन्त, ध्रुवं च। उत्तानपादः सूनृतायां ध्रुवं उत्पादितवान्; ध्रुवः त्रिसहस्रवर्षाणि तपः कृत्वा, ब्रह्मणः वरात् दिव्यं अचलं स्थानं प्राप्तवान्; सप्तर्षयः ध्रुवं पुरतः स्थिताः। मनोः कन्या धन्या, ध्रुवात् पुत्रं उत्पादितवती; अग्निकन्या सुच्छाया, शेषेभ्यः पुत्रान् उत्पादितवती। कृपः, रिपुः, जयः, वृत्तः, वृकः, वृकतेजसः, चक्षुषः जाताः; विरिण्याः, ब्रह्मनातिनी, रिपुंजयः उत्पन्नः। वीराणस्य पत्नी चक्षुषस्य मनुः नड्वलायाः पुत्रः चाक्षुषः अभवत्। सः दश पुत्रान् उत्पादितवान्—ऊरुः, पूरुः, शतद्युम्नः, तपस्वी, सत्यवाक्, घवी, अग्निष्टुदः, अतिरात्रः, सुध्युम्नः, अपराजितः, अभिमन्युः च। ऊरुः, अग्निकन्यायां, षट् पुत्रान् उत्पादितवान्—अग्निः, सुमनसः, ख्यातिः, क्रतुः, अंगिराः, गयः। पितृकन्या सुनीथा, अङ्गात् वेनं उत्पादितवती; वेनः अधर्मिष्ठः, मुनिभिः बाहुचूर्णनात् पृथुः महाबलः अभवत्, द्वौ पुत्रौ उत्पादितवान्। अन्तर्धानः शिखण्डिन्यां मारीचं उत्पादितवान्; हविर्धानस्य पत्नी अग्निकन्या धिषणा, षट् पुत्रान्—प्राचीनबर्हिषः, सांगः, यमः, शुक्रः, बलः, शुभः—उत्पादितवती। प्राचीनबर्हिषः महाप्रजापतिः; तेन बहवः हविर्धानाः सृष्टाः। सागरकन्यायां सवर्णायां, प्रभुः दश पुत्रान् उत्पादितवान्—प्रचेतसः, धनुर्वेदे पारंगताः। तेषां तपः रक्षिते जगति सर्वत्र वृक्षाः अभवन्; किन्तु देवाज्ञया अग्निः तान् दग्धवान्। तेषां पत्नी सोमकन्या मारीषा, तस्मात् तेषां श्रेष्ठः पुत्रः दक्षः उत्पन्नः। दक्षात् सोमकन्या सर्ववृक्षान्, ओषधीन्, चन्द्रवतीं नदीं च उत्पादितवती। तस्मात् दक्षात्, सोमांशपुत्रात्, अष्टाशीतिकोटयः सन्ति; तेषां विस्तारं वक्ष्यामि, यः लोकस्थः। केचित् द्विपादाः, केचित् बहुपादाः, केचित् वलितमुखाः, केचित् शङ्खकर्णाः, केचित् कर्णावरणयुक्ताः। केचित् अश्वमुखाः, वृक्षमुखाः, केचित् सिंहमुखाः, श्वानवराहमुखाः, केचित् उष्ट्रमुखाः च। एवं सृष्टेः आरम्भाद् विविधाः वंशाः, ऋषयः, मनवः, प्रजापतयः, वृक्षाः, प्राणी, विविधरूपाः, जगति प्रवर्तिताः।