सर्वं, पुरुषसिंह, दैवयोगेन प्रवर्तते; दैवदिष्टं जानन्, मनः न व्याकुलं कुरु। राजरूपधारी त्वं ब्राह्मणस्वरेण भाषसे; नाम, उत्पत्तिं, पितरं च मे कथय। ब्रह्मचर्येण अहं सर्वं वेदं अधीतवान्; राजा च राजपुत्रः, ययाति नाम प्रसिद्धः। किं कारणं, राजन्, इह आगतः? जलार्थं वा, मृगार्थं वा आगम्यते? मृगार्थं जलार्थं च अहं आगतः; त्वं बहुधा पृच्छसि, तस्मात् गन्तुं अनुमोदय। द्विसहस्रकन्याभिः सह शर्मिष्ठया च अहं तव अधीनः; सखा, त्वं मे पतिः भव, शुभं ते। जानिहि, शुभे, अहं योग्यः नास्मि; राजानां विवाहः न भवति, देवयानी, तव पित्रा। क्षत्रियब्राह्मणयोः ब्रह्मणा संयोगः कृतः; क्षत्रियः ब्राह्मणे प्रतिष्ठितः, ब्राह्मणः क्षत्रिये; नाहुषपुत्र, न ऋषिः, न ऋषिपुत्रः, मां न वरणीयः। चतुर्वर्णाः, सुमुखि, एकदेहात् जाताः, स्वधर्मे, स्वशौचेन; तेषु ब्राह्मणः श्रेष्ठः। नाहुषपुत्रस्य हस्तग्रहणं पूर्वं न अभवत्; त्वं मे हस्तं प्रथमं गृहीत्वा, अतः त्वां वरणे। स्थिरचित्तस्य हस्तग्रहणं ऋषिपुत्रेण, ऋषिणा वा, त्वया वा कृतं; अन्यः कथं स्पृशेत्? क्रुद्धः ब्राह्मणः सर्पविषेण वा, सर्वतोमुखेन अग्निना वा, दुर्जयः, विशेषतः बुधेन। कथं ब्राह्मणः सर्पविषेण वा, सर्वतोमुखेन अग्निना वा दुर्जयः? इति त्वं पृच्छसि, श्रेष्ठ पुरुष। सर्पः विषेण एकं दंशति; शस्त्रं एकं हन्ति; क्रुद्धः ब्राह्मणः सर्वं राज्यं विनाशयति, प्राचीनं अपि। तस्मात् ब्राह्मणः दुर्जयः, भीरु; अतः तव पिता मां न दत्तवान्, अहं त्वां न विवाहयामि। पित्रा दत्तां मां गृहाण; त्वं मया वरणः; दत्तकन्याग्राहके, गृहणीये, न भयम्। ततः देवयानी आज्ञया तस्याः धायिका शीघ्रं गत्वा सर्वं यथावत् तस्य पित्रे निवेदयामास। ततः भृगुश्रुत्वा राजानं दर्शयामास; ब्राह्मणं आगतम् दृष्ट्वा ययातिः भूमिपालः तम् अपश्यत्। ययातिः अञ्जलिं कृत्वा नम्रः स्थित्वा कविं ब्राह्मणं प्रणम्य शुभैः मधुरैः वाक्यैः तेन संबोधितः। "एषः राजा, पिता, नाहुषपुत्रः, दुर्निमित्ते कन्याहस्तं गृहीत्वा; त्वां नमामि, मां तस्मै दत्तुम्, अन्यं पतिं न वरणे।" "त्वं वीर, मम कन्या पतिरूपेण वरणा; मां इच्छसि; तां तव पत्नीं दत्तां गृहाण, नाहुषपुत्र।" "अन्यथा आचरन्, भृगु, पापं मां तां च स्पृशेत्, ब्राह्मण, वर्णसंकरात्; तस्मात् त्वां वरणे।" "अधर्मात् त्वां विमोचयामि; यत् इच्छसि, वरं वृणु; अस्मिन विवाहे त्वं प्रशंस्यः, गोपितं पापं अपाकृत्य।" "देवयानीं, शुद्धस्मितां, धर्मपत्नीं गृहाण; तया असमानं सुखं प्राप्नुहि।" "एषा कन्या शर्मिष्ठा, वृषपर्वणः पुत्री, सर्वदा तव पूज्या भवतु, राजन्; किंतु शय्यायां न आह्वयेत्।" इत्युक्त्वा ययातिः शुक्रं प्रदक्षिणं कृत्वा, महात्मना अनुमोदितः, हृष्टः स्वपुरीं प्रस्थितः। ययातिः स्वपुरीं इन्द्रपुरीं समां प्राप्त्वा स्वगृहं प्रविश्य देवयानीं तत्र स्थापयामास। देवयानीया अनुमोदितः वृषपर्वणः कन्यायाः अशोकवनसमीपे गृहं निर्माय तां तत्र स्थापयामास। शर्मिष्ठा, असुरपुत्री, सह सहस्रदासीभिः वस्त्रैः, अन्नपानैः, यथायोग्यं समुपचर्यते। ततः नाहुषपुत्रः राजा देवयानीसहितः बहूनि वर्षाणि मुदितः स्वर्गोद्यानवत् समयं यायौ। ऋतुकाले आगते, सौम्या देवयानी प्रथमं गर्भं धारयित्वा पुत्रं सुषुवे। सहस्रवर्षे व्यतीते, वृषपर्वणः कन्या शर्मिष्ठा यौवनं प्राप्तवती, पद्माक्षी, ऋतुकालं प्राप। शर्मिष्ठा, धर्मात्मा, दीप्तिमती, चिन्तयामास—"मम ऋतुकालः आगतः, पतिः नास्ति।" "किं जातम्? किं कर्तव्यम्? कथं सुखं लभेत? देवयानी पुत्रं सुषुवे, अहं वृथा यौवनं प्राप्ता।" "सा यथा पतिं वरणा, अहं अपि वरणे; राजा पुत्रफलम् मे दद्यात्—एष मे दृढनिश्चयः। स धर्मात्मा कदाचित् मम समीपं आगच्छेत्।" ततः राजा तस्मिन् काले निर्गम्य, अशोकवनसमीपे शर्मिष्ठां दृष्ट्वा विस्मितः। तं एकाकिनं दृष्ट्वा, शर्मिष्ठा, सुमुखी, समीपं गत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, प्रणम्य, इदं वाक्यं उवाच। "नाहुषपुत्र, तव गृहे—सोमः, इन्द्रः, वायुः, यमः, वरुणः वा—कः स्त्रीं पश्येत्?" "राजन्, त्वं मां रूपेण, कुलैः, आचारैः च जानासि; अतः त्वं मे प्रसादं कुरु, अत्र संगच्छ, नरश्रेष्ठ।" "अहं तव दैत्यपुत्री धर्मज्ञा, निष्कलुषा; रूपे दोषः नास्ति, सूच्यग्रं अपि न पश्यामि।