सहस्रदासीभिः सह शर्विष्टया च सा तत्रैव स्थले समुपेत्य यथेष्टं विचचार। सर्वैः प्रमुदितैः सखीजनैः सह मिलित्वा वसन्तस्य मधुरमधु पिबन्त्यः क्रीडायां रममाणाः। विविधान्नानि फलप्रकारांश्च भुञ्जानाः पुनः राजा नहुषः क्रीडायै मृगान्वेषणाय तत्रैव समुपाजगाम। स राजा तस्मिन्नेव स्थले पिपासया पीडितः सलिलाकाङ्क्षी देवयानीयं शर्विष्टां ताः च स्त्रियः ददर्श। दिव्याभरणभूषिताः ताः स्त्रियः पिबन्तीः, तासां मध्ये निर्मलस्मितां देवयानीयं उपविष्टां अपश्यत्। तासां मध्ये सा रूपेण अनुपमा, कुलवती, शर्विष्टया पादसंवहनादिभिः सेव्यमाना आसीत्। द्विसहस्रकन्याभिः द्वाभ्यां च युवतिभ्यः परिवृतां तां दृष्ट्वा राजा पृष्टवान्—“कस्याः एषा वंशः? किमेतयोः नाम?” तदा सा ववन्दे—“वक्ष्यामि, नृपते, मे वचनानि गृहाण। असुराचार्यस्य शुक्रस्य दुहिता मां विद्धि। एषा मे सखी दासी, यत्राहं तत्र सा; एषा शर्विष्टा, वृशपर्वणः दानवराजस्य दुहिता।”—इति। ततो राजा पप्रच्छ—“कथमेषा सुश्रोणि, असुरपतिदुहिता, दासी? महदिदं मे कौतूहलम्।” देवयानी प्रत्युवाच—“सर्वं पुरुषव्याघ्र, नियतेरनुसारात् प्रवर्तते। भाग्यनियममेतद्विज्ञाय मनः न विचालयतु।” ततो राजा ववन्दे—“राजरूपधारिणि ब्राह्मणस्वरेण भाषसे। कः त्वं? कुतः आगतः? कस्य पुत्रः?” स राजा उवाच—“ब्रह्मचर्येण सर्वं वेदमधीतवान्। अहं राजा च राजपुत्रश्च, ययातिरिति विख्यातः।” ततो देवयानी पप्रच्छ—“कस्मात् त्वमत्र आगतः? किम् आपेयं जलम्, उत मृगान्वेषणम्?” स राजा प्रत्युवाच—“मृगार्थी जलकामश्चात्र आगतः। बहुधा पृच्छसि, मम गन्तुमनुज्ञां दातुमर्हसि।” तदा देवयानी प्रणम्य उवाच—“द्विसहस्रकन्याभिः शर्विष्टया च दास्या सह अहं तव वशे स्थितास्मि। सखे, त्वं मे पतिः भव। स्वस्ति ते।” राजा प्रत्युवाच—“नाहं योग्यः, शुभे; त्वां तव पितरः नृपं न ददाति। देवयानि, नृपतयः न तव विवाहार्थाः।” पुनः स उवाच—“क्षत्रियब्राह्मणौ ब्रह्मणा संयोगितौ। क्षत्रियः ब्राह्मणे प्रतिष्ठितः, ब्राह्मणः क्षत्रिये च। न ऋषिं न ऋषिपुत्रं मां वृणु।” पुनः—“चतुर्वर्णाः एकशरीरसमुत्पन्नाः, स्वधर्मस्वशौचसमन्विताः; तेषु ब्राह्मणः श्रेष्ठः।” देवयानी प्रत्युवाच—“नहुषपुत्रेण पाणिग्रहणं न कदापि कृतम्। त्वं प्रथमं मम पाणिं गृहीतवान्, तस्मात् त्वां वृणे।” सा पुनरुवाच—“स्थिरचित्तायाः पाणिग्राहकस्य ऋषेः, ऋषिपुत्रस्य, अथवा तव, अन्येन केन पाणिग्रहणं कर्तव्यम्?” पुनः—“क्रुद्धो ब्राह्मणः विषधरसर्पात् सर्वतोमुखाग्नेश्च दुरतिक्रमः, प्रज्ञावता विशेषतः।” राजा पप्रच्छ—“कथमेष ब्राह्मणः विषधरसर्पात् सर्वतोमुखाग्नेश्च दुरत्ययः?” तदा देवयानी उवाच—“विषधरः एकं दंशति, शस्त्रं एकं हन्ति; क्रुद्धो ब्राह्मणः राष्ट्राणि विनाशयति, प्राचीनानि अपि।” पुनरुवाच—“तस्मात् ब्राह्मणः दुरत्ययः। तव पितरः तस्मात् मां न ददौ, अहं च त्वां न विवाहये।” देवयानी प्रत्युवाच—“पित्रा दत्ता मां गृहाण; त्वं मया वृणीतः। दत्तां गृह्णतः, गृह्णतः च, न किञ्चिद् भयम्।” ततो देवयान्याः आज्ञया तस्या धात्री शीघ्रं गत्वा सर्वं यथावत् तस्यै पित्रे न्यवेदयत्। ततः भर्गवः श्रुत्वा राजानं दर्शितवान्; आगतमृषिं दृष्ट्वा ययातिः पृथिव्यधीशः तम् अपश्यत्। स राजा सञ्जाताञ्जलिः विनीतः काविं ब्राह्मणं प्रणम्य स्थित्वा, काविः प्रियं मधुरं वाक्यं तं प्रति उवाच। देवयानी पितरं प्रार्थयामास—“एष राजा नहुषपुत्रः कष्टे पाणिं मम गृहीत्वा स्थितः। त्वां नमामि, मां तस्मै देहि; अन्यं पतिं न वृणे।” शुक्रः उवाच—“एषा कन्या मया मनसि वृता, त्वया पतित्वे वृणुता, नहुषपुत्र, मम कन्यां प्रतिगृह्य पत्नीं कुरु।” राजा प्रत्युवाच—“अन्यथा आचरन्, भर्गव, पापं माम् एवं तां च स्पृशेत्, ब्राह्मण, वर्णसंकरात्। तस्मात् त्वां वृणुमि।” शुक्रः उवाच—“अधर्मात् त्वां विमोचयामि; यं कामं वरं वृणीष्व। अस्मिन्विवाहे त्वं स्तुत्यः, रहस्यम् अपि ते पापं हरामि।” शुक्रः पुनरुवाच—“निर्मलस्मितां देवयानिं धर्मतः पत्नीं गृहाण; तया सह अतुलं सुखं प्राप्नुहि।” “एषा च कन्या, वृशपर्वणः दुहिता शर्विष्टा, सदा मान्या भवेत्, न तु शय्यायां त्वया आहूया।” एवं उक्त्वा शुक्रेण परिक्राम्य ययातिः प्रमुदितः स्वपुरीं जगाम। तत्र आगत्य, इन्द्रपुरीसदृशीं स्वपुरीं प्रविश्य, अन्तःपुरे देवयानिं न्यवेशयत्। तस्याः अनुमत्यै वृशपर्वणः दुहितुः समीपे अशोकवने गृहं निर्माय तत्रैव स्थापितवान्। शर्विष्टा असुरकन्या सहस्रदासीसंवृता वस्त्राणि, भोजनं, पेयं च प्राप्तवती, सम्यगुपचिता आसीत्। ततः नहुषस्य सुतः राजा देवयानीयां सह बहूनि वर्षाणि प्रमुदितः स्वर्गोद्यानवद् अवसत्।