प्रियंवदे! त्रिषु लोकेषु किञ्चिदपि दुःखकरतरं नास्ति यत्, यः कश्चन दरिद्रः सन् प्रतिद्वन्द्विनः ज्वलन्तीं श्रीं सेवते। तदा भृगुष्रेष्ठः काव्यः क्रोधेन पूर्णचित्तः वृशपर्वाणमुपससार, सम्यक् विचिन्त्य तमिदमुवाच— “राजन्, अधर्मः न हि त्वरितं फलति, गौः इव, शनैः शनैः प्रवर्तमानेन स एव मूलानि छिनत्ति। यदि पापं स्वे, पुत्रेषु, पौत्रेषु वा न पश्येत्, तत् कर्मैव त्रिवर्गात् अतिरिच्यते। नूनं पापस्य फलम् अस्ति, यथा आचार्येण भुक्तं अन्नं उदरे फलति; यदा त्वया ब्राह्मणः कचः, अङ्गिरसः सुतः, हतः, तदा एवम् आसीत्। सः निष्पापाचारः, धर्मज्ञः, सेवायां तत्परः, मम गृहे भक्तः, मरणाय अयोग्यः; तथा मम कन्या अपि, तस्याः हननं न युक्तम्। वृशपर्वन्, एतद् विद्धि—त्वां तव च बान्धवान् अहं परित्यजामि। न शक्नोम्यहं तव राज्ये स्थातुं, न च त्वया सह वसितुम्। अद्य राक्षसः मिथ्यावादी इति वेद्मि, यः स्वकन्यां दुःखितां सतीं उपेक्षते। त्वयि दोषं न वेद्मि, न च मिथ्यावाक्यं; सत्यं धर्मश्च त्वयि, मे मयि दया भवतु। यदि त्वया, भार्गव, अद्य अस्मान् परित्यज्य गमिष्यसि, अहं सागरे प्रवेक्ष्ये; मम अन्यः शरणं नास्ति। त्वं सागरे प्रविश, दिशः वा गच्छ, असुराः; अहं कन्यायाः प्रियायाः दुःखं न सहिष्ये। देवयानीयाः प्रशमः मम प्राणधारणाय अपेक्षितः; अहं तस्याः हितं यथा बृहस्पतिः इन्द्रस्य। यद् असुरेश्वराणां पृथिव्यां धनं, गजाश्वरत्नानि वा, तत्र त्वं भार्गव, अधिपः, यथा अहम्। यद् दैत्याधिपतिनां निधिः, महासुर, तत्रापि अहं स्वामी, यावद् देवयानी तुष्यति।” एवमुक्त्वा, शुक्रमुनिः शीघ्रं तं राजानं सह गत्वा देवयानीयैदमुवाच— “सुभगे, तव याचना सम्प्राप्ता।” देवयानी तु प्राह— “यदि त्वं राज्ञः धनस्याधिपः, भार्गव, अहं न जानामि; स्वयमेव राजा तत् ब्रूयात्।” ततः वृशपर्वा प्राह— “शुद्धस्मिते देवयानि, यद् इच्छसि, तत् ददामि, यद्यपि दुष्प्राप्यम्। सहस्रदासीभिः सह शार्मिष्ठां दासीं काङ्क्षे; या यत्र पितरि मां दास्यति, तत्र सा मां अनुयातु।” ततः—“उत्तिष्ठ, धात्रि, शीघ्रं शार्मिष्ठां आनय; देवयानी यद् इच्छति तत् करोतु।” तदा धात्री तत्र गत्वा शार्मिष्ठां प्राह— “उत्तिष्ठ, शुभे शार्मिष्ठे, स्वबान्धवानां सुखाय भव।” “ब्राह्मणः देवयानीयाः प्रेरणया शिष्यांश्च त्यजति; या तस्याः कामना, सा त्वया पूर्तव्या, निष्पापे, त्वं देवयानीयाः दासी जाता, सुशोभने।” शार्मिष्ठा प्रत्युवाच— “या या कामना, सा अद्य करिष्यामि; न शुक्रमुनिः, न देवयानी मयि कुप्येताम्।” तदा सहस्रकन्याभिः सह सा राजभवनात् पितुर्निर्देशेन शीघ्रं पालकीमाधिरुह्य निर्गता। सा देवयानीयाः दासी सेविका च जाता— “यत्र पितरि त्वां दास्यति, तत्र अहं सहस्रकन्याभिः त्वां अनुयास्यामि। अहं स्तुतपितुः, याचकस्य च कन्या; कथं सत्कृतपितुः कन्या दासी भवेत्? यया यया प्रकारेण बान्धवानां दुःखं हन्यते, तेनाहं त्वां यत्र पितरि दास्यति तत्र अनुयास्यामि।” यदा वृशपर्वणः कन्या दास्यां स्वीकृतवती, तदा देवयानी पितरं प्राह— “पुरीं प्रविश्येयं, पितः; तुष्टा अस्मि, द्विजश्रेष्ठ; तव विद्या अक्षया, त्वं च विद्यायाः शक्तिमान्।” इति सम्बोधितः सः द्विजश्रेष्ठः प्रमुदितः, दानवैः पूजितः, पुरीं प्रविवेश। अथ कालेन महता, देवयानी स्त्रीश्रेष्ठा काननं क्रीडायै निर्गता। सहस्रदासीभिः सह शार्मिष्ठया च सा तत्रैव देशे गत्वा यथाकामं विचचार। सर्वासां सखीनाṃ हृष्टानां सह, वसन्तमधुना पानं कृत्वा, क्रीडायाम् रममाणाः। विविधान्नानि फलानि च भक्षयन्त्यः, तत्र नहुषराजा मृगयायै आगतः सञ्जगाम। सः तत्रैव देशे समुपेत्य, तृषितः सलिलं काङ्क्षन्, देवयानीं, शार्मिष्ठां, ताः च स्त्रियः अपश्यत्। ताः दिव्याभरणधारिण्यः स्त्रियः पिबन्त्यः, देवयानीं शुद्धस्मितां मध्ये उपविष्टां अपश्यत्। तासां मध्ये सा रूपेण अतुल्या, कुलवती, शार्मिष्ठया पादसंवहनादिना सेव्यमाना। द्विसहस्रदासीभिः, द्वाभ्यां युवतिभिः च परिवृता, तेषां नाम गोत्रं च पृच्छामि। देवयानी प्राह— “श्रृणु राजन्, वाक्यं मम गृहाण; मां शुक्रस्य, असुराचार्यस्य, कन्यां विद्धि। एषा मे सखी दासी; यत्राहं गच्छामि, तत्र सा गच्छति। शार्मिष्ठा, वृशपर्वणः, दानवेन्द्रस्य, कन्या। किं तव सखी दासी, एषा कुलवधूः, असुरपतिसुता? महद् मे कौतूहलम्।” एवं सुसम्प्रयुक्तं, शास्त्रानुसारं, काव्यशुक्लवचः, सत्यकथनं, धर्मोपदेशं च, एषा कथा प्रवर्तते।