देवयानीं प्रति भगवान् शुक्राचार्यः सान्त्वयन् एवमुवाच—“यो जनः उदितं क्रोधं अक्रोधेन निगृह्णाति, स एव सर्वं जगत् विजेष्टि। यः क्षमया उद्भूतं रोषं शमयति, सर्प इव जीर्णं त्वकं परित्यजति, स एव नृपुंसां मध्ये पुरुषः इति कथ्यते। धर्मं चिन्तयन्, अत्यन्तं सहिष्णुः, क्लेशितोऽपि नात्यर्थं दुःखमुपयाति—एवंविधः पुरुषः श्रीसम्पत्तेः पात्रमस्ति। यः पुरुषः प्रतिमासं वर्षैः शतं अश्वमेधयज्ञं कुर्यात्, अपरश्च सर्वदा अक्रोधी भवेत्—तयोः क्रोधरहितः श्रेष्ठः। बालकाः बालिकाश्च प्रमत्ताः सन्तः वैरं कुर्वन्ति, परन्तु पण्डिताः न तथा; ते हि बलाबलयोः तत्त्वं जानन्ति। अहं हि बाल्येऽपि कर्मणां आगमनं गमनं च वेद्मि, क्रोधे वा अतिकथने वा कर्मणः बलाबलं च। शिष्यस्य अनुशासनरहितं आचरणं धर्मकामेन न सह्यं; न च अहं दुष्टमिश्राचारिषु वासे रमामि। ये जनाः आचरणं वा कुलं वा न पूजयन्ति, तेषां पापकृतां मध्ये पण्डितः न वसेत्। यत्र जनाः आचरणकुलयोः पुरुषं विज्ञाय तत्र वसन्ति, तद्वास एव उत्तमं स्मृतम्। वृषपर्वणः पुत्र्याः कठोरं भीषणं च वचनं मे हृदयं दहति, यथा दारुषु अग्निः प्रज्वलितः। त्रिषु लोकेषु न किञ्चिदस्ति यत् तस्मात् दुःखतरं यः विपत्तिमान् सन् शत्रोः समृद्धिं सेवते।” एवमुक्ते, काव्यः भृगुष्रेष्ठः क्रुद्धमानसः उपविशत् वृषपर्वाणं समीपं गत्वा साभिप्रायमिदम् उवाच—“अधर्मः हे राजन्, न त्वरया फलं ददाति, गौः इव; शनैः शनैः परिवर्तमाने सः मूलानि छिनत्ति। यः स्वकृतं पापं आत्मनि, पुत्रेषु, पौत्रेषु वा न पश्यति, तस्य कर्म त्रिवर्गात् अधिकं भवति। पापं तु नूनं फलं ददाति, यथा आचार्येण भुक्तं अन्नं उदरे; यथा त्वया आङ्गिरसः कचः ब्राह्मणः हतः, तथा। सः निष्पापाचारः, धर्मज्ञः, सेवायाम् उद्यतः, मम गृहे भक्तः, अहो निहन्तव्यः नासीत्; पुत्र्या अपि तद्वधः अनुचितः। तदिदं विद्धि वृषपर्वन्, त्वां तव च बान्धवान् परित्यजामि; तव राज्ये न स्थातुं शक्नोमि। अद्य असुरं मिथ्यावादिनं वेद्मि, यः स्वां दुःखितां पुत्रीं उपेक्षते। त्वयि भर्गव न दोषोऽस्ति, न मिथ्या; सत्यं धर्मश्च त्वयि; त्वं मयि प्रसन्नो भव।” तदा वृषपर्वा प्रार्थयन् उवाच—“यदि भर्गव त्वं अद्य अस्मान् त्यक्त्वा गच्छसि, अहं समुद्रं प्रविश्यामि; अन्यः मे शरणं नास्ति। प्रविशतु वा समुद्रं, दिशः वा गच्छन्तु असुराः; अहं पुत्र्याः दुःखं सहितुं न शक्नोमि, सा हि मे प्रिया। देवयानी सन्तुष्टा भवतु, सा हि मे प्राणाः; अहं तस्याः हितदात्ता, यथा बृहस्पतिः इन्द्रस्य। यद् असुरेन्द्राणां पृथिव्यां धनं अस्ति—गजाः, रथाः, अश्वाः वा—तस्य त्वं मम च भर्गव, स्वामी। यद् दैत्याधिपतिनां धनं तव अस्ति, महासुर, अहं तस्य स्वामी; केवलं देवयानी सन्तुष्टा भवतु।” एवं संभाषमाणयोः, शुक्रः शीघ्रं तं राजानं सह गत्वा देवयानीयैवमुवाच—“सुभगे, तव याचना सम्पादिता।” देवयानी प्रत्युवाच—“यदि त्वं राजधनस्य स्वामी, भर्गव, अहं न जानामि; स्वयं राजा मे कथयतु।” वृषपर्वा तामुवाच—“शुद्धस्मिते देवयानि, यं कामं वाञ्छसि, तं ते दातुं समर्थोऽस्मि, स यद्यपि दुष्करः स्यात्।” देवयानी प्रार्थयामास—“सह सहस्रदासीभिः शार्मिष्ठां दासीं काङ्क्षे; या मम पितरि यत्र दास्यति, तत्र सा मामनुगच्छतु।” ततः वृषपर्वा धात्र्यै आज्ञापयत्—“उत्तिष्ठ, धात्रि, शीघ्रं शार्मिष्ठां आनय; देवयानी यत्किमपि इच्छति, तत् कुर्यात्।” धात्री शार्मिष्ठां गत्वा उवाच—“उत्तिष्ठ, शुभे शार्मिष्ठे, स्वजनानां सुखं कुरु।” सा पुनरुवाच—“ब्राह्मणः देवयानीय प्रेरितः शिष्यांश्च त्यजति; यद्यत् इच्छति सा, तत् त्वया साध्यम्, निष्पापे; त्वं देवयानीयाः दासी जाता, सुशोभने।” शार्मिष्ठा प्रत्युवाच—“यद्यत् सा इच्छति, तत् अद्य करिष्यामि; न मे कृते शुक्रो वा देवयानी वा क्रुद्धौ भवेताम्।” एवं सह सहस्रदासीभिः सा त्वरितं पितुः आज्ञया शोभनात् प्रासादात् पालकीं समारुह्य निर्गता। सा देवयानीय उवाच—“सह सहस्रकन्याभिः अहं तव दासी परिचारिका च; नूनं यत्र तव पिता दास्यति, तत्र गमिष्यामि।” पुनरुवाच—“अहं प्रशस्यपितुः पुत्री, याचमानस्य लब्धुः; कथं प्रशस्यपितुः कन्या दासी स्यात्?” सा पुनरुवाच—“येन केनचिदुपायेन बान्धवानां दुःखिनां सुखं साध्यते, तेन त्वां पितरि यत्र दास्यति, तत्रानुगमिष्यामि।” यदा वृषपर्वणः पुत्र्या दास्ये प्रतिज्ञाते, देवयानी पितरमुवाच—“नगरं प्रविश्यामि, तात; संतुष्टा अस्मि, ब्राह्मणश्रेष्ठ; तव विद्या अव्यभिचारिणी, त्वं च विद्यायाः शक्तिमान्।” तेनैवमुक्तः सः द्विजश्रेष्ठः प्रमुदितः, सर्वैः दानवैः पूजितः, नगरं प्रविवेश। एवमुपक्रम्य, कालेन महता, देवयानी स्त्रीणां श्रेष्ठा, वनं क्रीडार्थं निर्गता, नृपश्रेष्ठ।