यत्र त्वं, विशाललोचने, मुखचन्द्रे, वससि, तत्राहमपि तव सहवासिनी अभवं, कल्याणिनि, कव्ययोः गर्भे, प्रभायुक्ते। धर्मेण त्वं मम भगिनी, शुभानने; अतस्त्वं एवं न वद। त्वया सह सुखेन वासो मम, सुमुखि, न च मे रोषः कश्चन। अहं त्वां संप्रत्यनुज्ञाप्य गमिष्यामि; मम प्रयाणं शुभमस्तु। धर्मं न लंघयित्वा, अन्यकथायामपि मां स्मर; नित्यं सावधानाचित्तया, गुरुम् पूजय। त्वं दानवैर् हता अपि, अहं त्वां पतिसंकल्पेन रक्षितवान्। यदि त्वं धर्मकामार्थहेतोः मां परित्यजसि, तदस्तु। तर्हि, कचस्यैतत् विज्ञानं न सिद्धिं गमिष्यति। गुरुपुत्र इति आत्मानं विज्ञाप्य, त्वां परित्यजामि, दोषेन न; गुरुणा अनुमतेन, इच्छसि चेत् मां शप्तुम्। प्राचीनं धर्मं वदामि, देवयानि, यथा त्वं; अहं न शापयोग्योऽस्मि, शुभे, न कामेन न धर्मेण। अतः, या ते कामना, सा न सिध्यति; न कश्चित् ऋषिपुत्रः त्वां पाणिं गृहीत्वा विवाहं करिष्यति। मम विज्ञानं न फलं दास्यति, यथा त्वं उक्तवती; अन्यस्मै तु अहं तदुपदिश्य, तस्य विज्ञानं फलं लभेत। एवमुक्त्वा, राजन्, कचः शीघ्रं देवेन्द्रस्य निकेतनं जगाम, द्विजोत्तम। तत्रागम्य, इन्द्रमुख्या देवाः कचं सत्कृत्य, मुदिताः बृहस्पतये वचः प्रोचुः। “कच, महद् अद्भुतं कर्म त्वया अस्माकं हिताय कृतम्; तव कीर्तिः न नश्यति, भागं च लप्स्यसे।” कचस्य विज्ञानं सम्प्राप्तस्य च पुनरागमने, देवाः प्रमोदिताः; कचात् तस्य कार्यसिद्धिं श्रुत्वा, भरतश्रेष्ठ। सर्वे समागत्य, शतक्रतुम् ऊचुः—“इदानीं तव पराक्रमस्य समयः, पुरन्दर, शत्रून् हन।” तैः उक्तः, माघवः तदनु संमतः, प्रस्थितवान्; वनं प्रविश्य, स्त्रियः अपश्यत्। ताः कन्याः वने क्रीडमानाः, चित्ररथोपमा, तत्र वायुः रूपं कृत्वा, तासां वसनानि विक्षिप्य। ततः, जलात् समुत्थाय, ताः युवत्यः स्ववसनानि विविधानि रूपेण समादाय। तत्र, शर्विष्ठा, वृषपर्वणः कन्या, अजानन्त्या देवयानीयाः वसनं जग्राह, अपराधं न वेत्ति स्म। ततो, तस्मिन्नेव विषये, देवयानी-शर्विष्ठयोः विवादः अभवत्, नृप। “कस्मात् मम वसनं गृह्णासि, शिष्यत्वं प्राप्य, असुरि? शिष्टाचाररहिते, तव कल्याणं न स्यात्। तव पिता, उपविष्टः शयानश्च, मम पितरं नित्यं स्तौति पृच्छति च, दैन्येन सदाचार्य च। त्वं तस्य कन्या, यः याचते, स्तौति, गृह्णाति; अहं तु तस्य, यः स्तूयते, ददाति, न गृह्णाति। असिना रहिता, असिनं कुप्यसि किमर्थम्? त्वं याचकी, प्रत्युपकारं लप्स्यसे; न त्वां किंचित् मन्ये।” शर्विष्ठा, देवयानीयाः विस्मयं दृष्ट्वा, सा वसनं गृह्णन्तीं, कूपे अपातयत्, ततः स्वपुरीम् प्रविवेश। “सा हता” इति ज्ञात्वा, पापनिष्ठया शर्विष्ठा, क्रोधवेगेन, पृष्ठं न पश्यन्ती, निर्गता। ततः, ययातिः, नहुषस्य पुत्रः, तत्र समुपजगाम, अश्वैः स्वयम् च श्रान्तः, मृगयां कामयमानः, पिपासुः। नहुषतनयः, जलाशयम् अवलोक्य, यत्र जलं न्यूनम्, तत्र तां कन्यां तेजस्विनीं, ज्वलनसमप्रभां, अपश्यत्। दिव्यरूपधारिणीं तां कन्यां दृष्ट्वा, स राजा सौम्यया वाचा पप्रच्छ, सान्त्वयामास च। “का त्वं, सुमुखि, कृष्णवर्णे, सुसंस्कृतमणिकुण्डलधारिणि? किमर्थं ध्यानस्थासि, चातुर्येण श्वससि? कथमिदं कूपे पतिता, तृणलतान्विता? कस्य कन्या त्वम्? सर्वं कथय, तन्वि।” “शुक्रस्य कन्या अहम्, यस्य विज्ञानात्, देवानां हतान् दैत्याः पुनरुत्थायन्ते; नूनं त्वं मां न जानासि। एष मे दक्षिणः पाणिः, राजन्, ताम्रनखः; उद्धर मां, त्वया आड्यम् मन्ये।” “त्वां शान्तं, वीर्यवन्तं, कीर्तिमन्तं वेद्मि; अतः त्वया उद्धर्तव्या अस्मि, अस्मिन्कूपे पतिता।” नहुषपुत्रः, ब्राह्मणीं ज्ञात्वा, तस्याः दक्षिणहस्तं गृहीत्वा, कूपात् उद्धृतवान्। ततः, ययातिः, तां कन्यां शीघ्रं कूपात् उद्धृत्य, तां सुमध्याम् उपालभ्य, स्वपुरीम् प्रत्यगच्छत्। नहुषनन्दनस्य निर्गते, देवयानी, तिरस्कृता दुःखार्ता, पुनः घूर्णिकां प्रत्यागतां प्राह। “शीघ्रं गच्छ, घूर्णिके, मम पितरं सर्वं निवेदय; अहं न वृषपर्वणः पुरीम् प्रविश्यामि।” ततः, घूर्णिका असुरभवनं शीघ्रं गत्वा, कव्यम् दृष्ट्वा, कम्पमानाङ्गी, शोकाकुला, इदं वचनमब्रवीत्—“देवयानी, वने, शर्विष्ठया, वृषपर्वणः पुत्र्या, हता।” इति श्रुत्वा, स्वकन्यया शर्विष्ठया हता इति, कव्यः त्वरया निर्गत्य, दुःखार्तः, वने कन्यां अन्वेष्टुं जगाम।