यथा मम पूर्वजः महर्षिः अङ्गिराः पूज्यते, तथा एव मम पिता बृहस्पतिः अपि मम पूजार्हः सम्माननीयश्च। एतद् ज्ञात्वा, हे तपोधन, व्रतेषु स्थिरः सन्, मम वचः शृणु, यथा अहम् त्वाम् प्रति आचरामि। त्वम् अध्ययनं समाप्य मां, भक्तं स्वजनं, न परित्यजेत्; विधिपूर्वकं मन्त्रैः सह मम हस्तं गृह्णीयाः। यथा मम पिता मम पूजार्हः, तथा त्वम् अपि, हे निष्कलङ्के, मम अतीव पूजार्हा मन्यसे। प्राणेन च जीवितेन च त्वं महात्मनः भार्गवस्य प्रियतमा; धर्मेण च त्वं, गुरु-पुत्रि, सदा मम मान्या। यथा मम गुरु शुक्रः, तव पिता, मया नित्यं पूज्यते, हे देवयानि, तथा त्वमपि; अन्यथा मां न सम्बोधयेत्। त्वं मम पिता-पुत्र्या इव नास्ति, गुरु-पुत्र्या इव; अतः, हे ब्राह्मणश्रेष्ठे, त्वमपि मया पूज्या मान्या च। यदा त्वं, हे कच, असुरैः पुनः पुनः हन्यमानः, तदा यः स्नेहः मया त्वयि कृतः, तं स्मर। मम परां भक्तिं, स्नेहेन च प्रेम्णा च, त्वं जानासि; हे धर्मवित्, त्वं मम निर्दोषां भक्तां न परित्यजेत्। हे साध्वि, त्वं मां तस्मिन् कर्मणि नियोजयसि, यत्र अहं न नियोज्यः; अनुगृहाण मां, हे सुशोभने, त्वं हि गुरोः अपि अधिका पूज्या। यत्र त्वं, विशाललोचने, शशिसमानमुखि, स्थितवती, तत्र अहम् अपि स्थितवान्, हे सौम्ये, काव्यगर्भे, हे दीप्तिमति। धर्मेण त्वं मम भगिनी, हे शुभानने; एवं न वद। अहम् त्वया सह सुखेन वसामि, हे सौम्ये, न च कोपं वहामि। अहं त्वत्तः अनुज्ञां गृह्णामि, गच्छामि च; मम गमनं शुभं भूयात्। धर्मं न उल्लंघ्य, अन्यकथायाम् मां स्मर। सदा जागरूका भक्त्या च भव, मम गुरोः पूजां कुरु। त्वं असुरैः हता, तथापि अहं त्वां पतिसंकल्पेन रक्षितवान्। यदि त्वं मां धर्मार्थकामहेतोः परित्यजसि, तर्हि तथास्तु। तदा, हे कच, एषा विद्या तव न सम्पद्यते। गुरुपुत्रत्वं स्वयम् उद्घोष्य, त्वां न परित्यजामि, दोषेन न; गुरुणा अनुमतेन त्वं मां यथेष्टं शप्तुम् अर्हसि। अहं सनातनं धर्मं वदामि, हे देवयानि, यथा त्वम् अपि; अहं न त्वया शप्तुं योग्यः, हे शुभे, न कामेन, न धर्मेण अद्य। अतः, यः तव अभिलाषः, स न सम्पद्यते; न कश्चन ऋषिपुत्रः तव हस्तं विवाहे गृह्णीयात्। मम विद्या न फलं दास्यति, यथा त्वया उक्तम्; तथापि, अहं अन्यस्मै तां शिक्षयिष्यामि, तस्य विद्या फलं दास्यति। एवं उक्त्वा, हे राजश्रेष्ठ, कचः शीघ्रं देवानां नाथस्य निवासं जगाम, हे द्विजोत्तम। तत्र आगतम् अपश्यन्तः, देवा इन्द्रमुख्याः कचं पूजयामासुः, हर्षेण च बृहस्पतये इदं वचः ऊचुः— "हे कच, त्वया अस्माकं हितार्थं महद् अद्भुतं कर्म कृतम्। तव कीर्तिः न नश्यति, स्वं भागं च प्राप्स्यसि।" यदा कचः विद्यां सम्पूर्णतया अधिगम्य पुनः प्रत्यागतः, तदा देवाः सन्तुष्टाः अभवन्; कचात् तस्य कार्यसिद्धिं श्रुत्वा, हे भरतश्रेष्ठ, सर्वे एकत्र समागत्य शतक्रतुम् ऊचुः— "इदानीं तव विक्रमस्य समयः; शत्रून् हन, हे पुरन्दर।" देवैः एवम् उक्तः, माघवः ततः अनुमन्य, निर्गत्य, वनं गतः, तत्र स्त्रियः अपश्यत्। सा वनस्थाः कन्यकाः, चित्ररथसदृशाः, क्रीडन्त्यः आसन्; तदा वायुः रूपं गृहित्वा तासां वसनानि विक्षिप्य व्यधात्। जलात् सर्वाः कन्यकाः समुत्तीर्य, स्वस्वं वस्त्रं विविधानि रूपाणि गृह्णन्त्यः आसन्। तत्र वृशपर्वणः कन्या शर्मिष्ठा, अजानन्ती, देवयानीयाः वस्त्रं अपहृत्य, अपराधं न वेदिनी। ततः तस्मिन् विषये देवयानी-शर्मिष्ठयोः विवादः अभवत्, हे राजन्। "किं हेतुना त्वं, हे असुरि, मम वस्त्रं गृह्णासि, शिष्या भूत्वा? धर्मानुग्रहं विना, त्वं किमपि शुभं न प्राप्स्यसि। तव पिता, उपविष्टः शयानश्च, मम पितरं सदा स्तौति पृच्छति च, नम्रभावेन महता शीलसम्पन्नः। त्वं तस्य कन्या, यः याचते, स्तौति, गृह्णाति; अहं तस्य कन्या, यः स्तूयते, ददाति, न तु गृह्णाति।" "किमर्थं त्वं, निरायुधा सति, आयुधवतीं प्रति कोपं करोति? त्वं याचिका, प्रत्युपकारं प्राप्स्यसि, अहं त्वां न किंचित् मन्ये।" इति उक्त्वा, शर्मिष्ठा, विस्मितां वस्त्रग्रहणेन लग्नां देवयानीयां दृष्ट्वा, तां कूपे अपातयत्, स्वनगरं प्रविवेश च। "सा हता" इति ज्ञात्वा, शर्मिष्ठा, दुष्टभावना, क्रोधवेगेन, पृष्ठतः अपि न निरीक्ष्य, निर्गता। ततः नहुषस्य पुत्रः ययातिः, तस्मिन्नेव स्थले, अश्वैः स्वयम् च श्रान्तः, मृगयां कामयमानः, तृषितः, उपागमत्। सः नहुषसुतः, जलस्थानं पश्यन्, यत्र जलं शुष्कम्, तत्र कन्यां तेजस्विनीं ज्वलनसमानदीप्तिं अपश्यत्। तां दिव्यरूपधारिणीं कन्यां दृष्ट्वा, सः श्रेष्ठः राजा, मृदु वचोभिः पृच्छन्, सान्त्वयन्, ताम् अतीव सौम्यतया समाश्वासयत्। "काऽसि त्वम्, सुमुखि, श्यामवर्णे, सुकटितकुण्डलाभरणे? किं निमित्तं त्वं गम्भीरं ध्यानं कुर्वन्ती, चतुरं निश्वसन्ती च? कथं त्वं अस्मिन् कूपे, तृणलतावृतं पतिता? कस्य कन्या असि? सर्वं मे कथय, सुललितकटितटे।