ये गुरोः पूज्यस्य, निधीनां वराणां च श्रेष्ठस्य, यस्य ललाटं हिमालयशिखरज्वलनदीप्तिवद् विराजते, तस्य सम्मानं ये न कुर्वन्ति, ते चञ्चलचित्ताः पापकृतां लोकान् यान्ति। तत्र कश्चन, सुरापानं करोति, मायया जनान् मोहितवान्, मनःप्रज्ञाहानिं च जनयति। सुरापात्रस्य मोहिनीं शोभां दृष्ट्वा, मोहाद् एव सुरां पिबति। एवं स्थिते, महातेजाः कव्यः, उशना अपमानं चिन्तयन्, कोपेनोत्थाय, सुरापानस्य संदेहं कृत्वा, स्वयं वचनमिदं प्रोक्तवान्—“यः कश्चन ब्राह्मणः, अद्य प्रभृति, मोहात् सुरां पिबति, स मन्दबुद्धिः धर्मात् पतितः, ब्रह्महाऽपि स्यात्, अस्मिन्लोके परत्र च निन्दितः। अहं च एषा ब्राह्मणाचारसीमा सर्वेषु लोकेषु स्थापिता; सर्वे धर्मनिष्ठा ब्राह्मणाः, गुरुभक्ताः, देवाः, दानवाश्च, शृण्वन्तु।” एवमुक्त्वा, अनन्ततेजाः, तपस्विनां निधिः कव्यः, अन्तरात्मगुप्तान् दानवान् समाहूय, तान् इदं वचनमुवाच—“दानवाः, बालाः भवन्तः; कचः शिष्यः मम समीपे स्थितः भविष्यति। स मत्तः संजीवनीविद्यां प्राप्य, ब्रह्मणा तुल्यः ब्राह्मणः भविष्यति।” कचः, गुरोः समीपे शतवर्षाणि निवसित्वा, अनुमतेन, देवस्थानं गन्तुम् इच्छन् अभवत्। स यदा व्रतम् समाप्तवान्, गुरुणा मुक्तः, देवस्थानं प्रति प्रस्थितः, तदा देवयानी तं वचनमुवाच। “अङ्गिरसः पौत्र, त्वं आचारेण, जन्मना, विद्यया, तपसा, दमेन च दीप्यसे। यथा मम पितामहः अङ्गिराः पूज्यः, तथा मम पिता बृहस्पतिः अपि पूज्यः। एतद्विज्ञाय, मम वचनं शृणु, तपस्विन्, व्रतनिष्ठ, यथा अहं त्वां प्रति आचरामि। त्वं, अध्ययनं समाप्त्य, मां भक्तां न परित्यज; विधिवत् मन्त्रैः मां पाणिं गृहाण।” “यथा मम पिता पूज्यः, तथा त्वमपि, निर्लोभ, मम पूज्यतमः। प्राणैः, श्वासैः, त्वं भगवतः भर्गवस्य प्रियतमः; धर्मेण, गुरुस्त्री, त्वं सदा मम पूज्यासी। यथा मम गुरु शुक्रः, तव पिता, मया सदा पूज्यः, तथा त्वमपि, देवयानी, मया पूज्या; अन्यथा न वद। त्वं मम गुरोः दुहिता, न तु पितुः दुहिता; अतः ब्राह्मणश्रेष्ठे, त्वमपि मया पूज्या।” “यदा त्वं, कच, असुरैः पुनः पुनः हतः, तदा यः स्नेहः मम त्वयि, तं स्मर। मम परमो भक्तिः, स्नेहेन च प्रीत्या च, त्वया ज्ञाता; धर्मज्ञ, त्वं न मां निर्दोषां भक्तां परित्यज। साध्वि, त्वं मां तस्मिन्नर्थे नियोजयसि, यत्र न नियोज्यः; कृपां कुरु, सुश्रोणि, त्वं गुरोः अपि अधिकपूज्या। यत्र त्वं, विशालाक्षि, चन्द्रमुखि, वससि, तत्राहम् अपि, सौम्ये, कव्ययोः गर्भे वसामि, शुभे।” “धर्मतः त्वं मम भगिनी, शुभानने; एवं न वद। अहं त्वया सह सुखेन वसामि, सौम्ये, न च मे रोषः। अहं त्वां प्रणम्य गच्छामि; मम गमनं शुभं भूयात्। धर्मं न लङ्घयन्, अन्यकथायाम् मां स्मर। सदा जागरूका, भक्त्या युक्ता, मम गुरुम् पूजय।” तदा देवयानी प्राह—“त्वं असुरैः हतः, अहं त्वां पतिव्रतेन भावेन रक्षितवती। यदि धर्मकामार्थहेतोः मां त्यजसि, तेन स्यात्।” कचः प्रत्युवाच—“तर्हि मम इयं विद्या न सिध्यति।” पुनः उवाच—“गुरुपुत्रत्वेन अहं त्वां त्यजामि, दोषाद् न; गुरुणा अनुमतेन, इच्छसि चेत्, मां शप। अहं सनातनधर्मं वदामि, देवयानि, यथा त्वम्; अहं न तव शापयोग्यः, न कामात्, न च धर्मात्, अद्य। अतः, यः ते कामः, स न सिध्यति; न कश्चन ऋषिपुत्रः त्वां पाणिं गृह्णीयात्। मम विद्या न स्याद् फलदा, यथा त्वया उक्तम्; अन्यस्मै तु प्रवक्ष्यामि, तस्य सा स्याद् फलदा।” एवं उक्त्वा, राजन्, कचः शीघ्रं देवेन्द्रगृहं जगाम। तं दृष्ट्वा, इन्द्रमुख्याः देवाः, कचम् आदरात् पूजयामासुः, बृहस्पतये च हृष्टाः वचनमूचुः—“कच, त्वया अस्माकं हिताय महत् अद्भुतं कर्म कृतम्। तव कीर्तिः न नश्यति, भागं च लप्स्यसे।” कचः विद्याम् अधीत्य, पुनः आगतः, तदा देवाः हृष्टाः अभवन्; कचात् स्वकार्यसिद्धिं ज्ञात्वा, सर्वे एकत्र समागत्य, शतक्रतुम् ऊचुः—“इदानीं ते वीर्यस्य कालः; शत्रून् हन, पुरन्दर।” देवानां वचः श्रुत्वा, मगवान् सन्नद्धः, वनं प्रस्थितः, तत्र स्त्रियः अपश्यत्। ताः काञ्चन वनान्ते क्रीडन्त्यः, चित्ररथस्य सदृशाः, ताः वातेन रूपिणा सर्ववस्त्राणि विक्षिप्तानि। ताः सर्वाः अपि जलात् समुत्थाय, स्ववस्त्राणि विविधानि रूपेण समादाय, तस्थुः। तत्र वृशपर्वणः कन्या शर्मिष्ठा, अजानन्त्या, देवयानीयाः वस्त्रं जग्राह, अपराधं न विज्ञाय। एवमेतस्मिन्नर्थे, राजन्, देवयानी-शर्मिष्ठयोः विवादः अभवत्। देवयानी उवाच—“मम वस्त्रं किमर्थं गृह्णासि, शिष्यत्वं प्राप्य, हे असुरी? अयुक्ताचारिणि, त्वं किमपि शुभं न प्राप्स्यसि।