ततः काचः, अप्रस्तुतः अपि, ज्ञानद्वारेण आहूतः, शनैः उदरान्तः स्थितः वाक्यम् उवाच। स स्वगुरुम् उद्दिश्य इदं प्राह—“कस्य कृते त्वया दीक्षितः अस्मि? किं कारणं यत् उदरान्तः तव स्थितः अस्मि? वद, पुत्र।” काचः प्रत्युवाच—“तेन तव अनुग्रहेण मम स्मृतिर्न जहाति; सर्वं यथावत् स्मरामि, यथा जातं तथैव। किं तु, मम तपः इदं प्रकारेण न क्षीयेत—तस्मात्, महान् दुःखः स्मरामि। मया असुरैः तव पेयेषु दत्तः, हतः, दग्धः, चूर्णितः च, हे काव्य। ब्राह्मणस्य मायाऽस्ति तव, किन्तु असुरमाया अत्र प्रवर्तते—कथं सा त्वां विजयेत यावत् त्वं तत्र स्थितः? किम् आज्ञापयामि तव प्रियं कार्यम्, पुत्र? त्वया विना मम जीवितम् न तिष्ठेत्; काचः केवलं उदरभेदेन दृश्यते, यतः स तत्र स्थितः, हे देवयानी। द्वे दुःखे अग्निवत् मां दहेतः—काचस्य हानिः च तव अपकारः च। काचस्य हानौ मम शान्तिः नास्ति; तव अपकारे अहम् जीवितुं न शक्नोमि। त्वं सिद्धः, हे बृहस्पतेः पुत्र, यतः देवयानी तव भक्त्या तव प्रियं चरति। एषा जीवितदायिनी विद्या प्राप्नुहि; अन्यथा, अद्य काचरूपेण इन्द्रः भविष्यसि। कोऽपि अन्यः, ब्राह्मणं विना, मम उदरात् पुनः जीवितुं न शक्नोति; तस्मात् विद्याम् प्राप्नुहि। मम पुत्रः भूत्वा उदरात् निर्गच्छ, उदरम् भित्वा; मां पुनः जीवय, प्रिय, आचारम् पालय। गुरोः विद्याम् प्राप्य, विद्वान् भव। ततः काचः, गुरोः विद्याम् सम्पूर्णतया प्राप्य, उदरम् भित्वा निर्गतः, यथा पूर्णचन्द्रः शैलेन्द्रशिखरे निश्यन्दे प्रकटते। तं पतितम् दृष्ट्वा, वेदसङ्ग्रहः उत्थापितः; ततः काचः, सिद्धविद्यां प्राप्य, गुरुम् प्रणम्य उवाच। ये गुरुम् न पूजयन्ति, पूज्यतमम्, रत्नवरम्, वरवरम्, यस्य ललाटम् हिमशिखरदीप्तम् इव शोभते—ते चञ्चलाः पापलोकान् यान्ति। मद्यपानम् कृत्य, छलम् कृत्वा, चेतनाभ्रंशः कारणम्, राग्याः मद्यपात्रम् दृष्ट्वा, मोहितः मद्येन पिबति। ततः काव्यः, महाबलः, क्रुद्धः समुत्थाय, उशानः अपकारम् चिन्तयन्, स्वयं तद्वाक्यम् उवाच, मद्यपानकर्म शङ्कयाऽपि। यः ब्राह्मणः अद्यादारभ्य मोहात् मद्यं पिबति, मूढबुद्धिः धर्मात् पतितः, स ब्राह्मणघ्नः, अस्मिन् लोके परत्र च निन्दितः। मया ब्राह्मणाचारस्य सीमाऽस्तापिता सर्वेषु लोकेषु; सर्वे धर्मिष्ठा ब्राह्मणाः, गुरुसंनद्धाः, सर्वे देवाः असुराः च शृण्वन्तु। इत्युक्त्वा, अनन्ततेजाः, तपसां निधिः, तान् छन्नचेतनान् दानवान् सम्बोध्य, इदं वाक्यम् उवाच। “हे दानवाः, बाल्यं वः दर्शयामि; काचः शिष्यः मम समीपे स्थास्यति। मम संजीवनीविद्यां प्राप्य, एषः ब्राह्मणः ब्रह्मसमानः भविष्यति।” शतवर्षम् गुरुसमीपे स्थित्वा, अनुमतिः प्राप्त्वा, काचः देवानां निवासं गन्तुम् इच्छन् अभवत्। तस्य व्रतं समाप्तम्, गुरुणा मुक्तः, स देवस्थानं प्रति प्रस्थितः, तदा देवयानी तम् इदं वाक्यम् उवाच। “अङ्गिरसः पौत्र, त्वम् आचार्येण, जन्मना, विद्यया, तपसा, दमेन च दीप्तिमान् असि। यथा अङ्गिराः मम पूर्वजः पूज्यः, तथा बृहस्पतिः पितरः मम पूज्यः, पूज्यः, अर्हः। एतद् ज्ञात्वा, यद् वक्ष्यामि तद् बुध्यस्व, हे तपस्विन्, व्रतधारणे स्थिरः, यथा अहम् तव प्रति व्यवहरामि। त्वं अध्ययनं समाप्त्वा, मां भक्तां न त्यज; विधिवत् मन्त्रैः मम हस्तं गृह्णीष्व। यथा पितरः मम पूज्यः, तथा त्वम्, दोषरहितः, पूज्यतमः मन्ये। प्राणेन च जीवनेन, त्वम् महात्मनः भार्गवस्य प्रियतमः; धर्मेण, गुरुपुत्रे, त्वम् सदा मम पूज्यः। यथा गुरुः शुक्रः, तव पितरः, मया सदा पूज्यः, हे देवयानी, तथा त्वम् अपि; अन्यथा न वद। त्वं मम गुरुपुत्री, न पितृपुत्री; तस्मात्, ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्वम् अपि पूज्यः, अर्हः। यदा त्वं, काच, बारं बारं असुरैः हतः, तदा मम तव प्रति स्नेहः स्मर। मम परमभक्तिं जानासि, स्नेहेन च प्रेम्णा; धर्मज्ञ, त्वं मम निष्कलंक भक्तां न त्यज। साध्वी, त्वं मां तत्र नियुक्तव्या यत्र न नियुक्तव्या; अनुग्रहं कुरु, सुन्दरी, त्वम् गुरोः अपि अधिकं पूज्या। यत्र त्वं, विशालाक्षि, चन्द्रमुखि, स्थितवती, तत्र अहम् अपि स्थितः, सौम्ये, काव्यस्य गर्भे, दीप्तिमते। धर्मतः, त्वं मम भगिनी, शुभानने; एवं न वद। त्वया सह सुखेन स्थितः, सौम्ये, मम कोपः नास्ति। अहं त्वां त्यजामि; गच्छामि। मम यात्रा शुभा भवतु। धर्मं न उल्लङ्घ्य, अन्यकथायाम् मां स्मर। सदा जागरूकाऽसि, भक्ताऽसि, मम गुरुम् पूजय। त्वं असुरैः हता, अहम् त्वां पतिसंकल्पेन रक्षितवान्। यदि त्वं धर्मार्थकामाय मां त्यजसि, तदास्तु। तदा, काच, तव विद्या न सम्पूर्णतां गमिष्यति। गुरुपुत्रत्वम् उद्घोष्य, त्वां त्यजामि, दोषेन न। गुरुणा अनुमतेन, इच्छसि तव शापम् दत्तुम्। पुरातनं धर्मं वदामि, हे देवयानी, यथा त्वम्। अहम् तव शापाय न योग्यः, न कामेन, न धर्मेण अद्य। तस्मात्, तव कामः न सम्पूर्णः। कश्चन ऋषिपुत्रः तव हस्तं विवाहे न गृह्णीयात्। मम विद्या फलम् न प्राप्नोति, यथा त्वम् उक्तवती। अन्यस्मै ताम् शिक्षयिष्यामि, तस्य विद्या फलम् प्राप्स्यति। एवं उक्त्वा, राजश्रेष्ठ, काचः शीघ्रं देवानाम् अधिपतेः निवासं अगच्छत्, द्विजश्रेष्ठ।