ततः देवयानीयाः ज्येष्ठपुत्रः यदुः पितरं प्रत्युवाच – “किं नः तव साहाय्यं युवायाः आवश्यकम्?” तदा ययातिः स्वपुत्रान् उवाच – “मम वृद्धत्वं स्वशरीरेण गृह्णीत, यथा युवायाः युष्माभिः अहं कामान् अन्वेष्येयम्।” दीर्घयज्ञैः तथा उशनसः ऋषेः शापेन मम कामः क्षीणः, तेन अहं तृप्तिम् न प्राप्नोमि, हे पुत्राः। युष्माकं कश्चन वृद्धत्वं स्वशरीरेण धृत्वा माम् नववपुषा युवायाः कामान् प्रापयितुम् अन्वयेत। किन्तु यदु-आदिभिः चतुर्भिः पुत्रैः वृद्धत्वं न स्वीकारितम्; तदा राजर्षिः तान् शप्तवान् यथा श्रुतम्। अनन्तरं सत्यनिष्ठः कनिष्ठः पुत्रः पुरुः उवाच – “मम वृद्धत्वं मा दत्त; युवायाः नववपुषा सुखी भवामि।” तदा सः राजर्षिः तपोबलम् आश्रित्य उवाच – “मम वृद्धत्वं गृह्णीयामि, तव आज्ञया राज्ये स्थास्यामि।” ततः सः वृद्धत्वं पुत्रे पुरौ न्यास्य, स्वयं तस्य तेजसा युवायाः वपुषम् अगच्छत्। पुरोः युवायाः तेजसा ययातिः राज्यं पालयामास; सहस्रवर्षेभ्यः अपि सः अप्रतिहतः अभवत्। ययातिः कामेन तृप्तिं न प्राप्य, पुत्रं पुरुम् उवाच – “त्वया अहं पुत्रं प्राप्तवान्; त्वं वंशस्य कर्ता, हे पुत्र।” पुरुवंशः लोके कीर्तिम् प्राप्स्यति; तदा सः राजसिंहः पुरुम् राज्ये अभिषिच्य, दीर्घकालं पश्चात्, स्वनियतं अन्तं प्राप्तवान्। तस्य पुरुवंशं कथयिष्यामि – शृणु, हे श्रेष्ठ ऋषे – यत्र भारताः जाताः, भारतवंशस्य वृद्धिकारः। कस्मात् पुरुवंशः पृथिव्यां श्रेष्ठताम् प्राप्तवान्, यदुवंशः तु ज्येष्ठत्वे अपि भाग्ये क्षीणः? हे सूत, ययातेः पुण्यं, जीवनदं, सुरैरपि प्रशंसितं कर्म विस्तरेण कथय। एष प्रश्नः पूर्वं शतानिकेन शौनकं प्रति कृतः – ययातेः पुण्यं, शुद्धं, जीवनदं महाकथाम्। ययातिः अस्माकं ज्येष्ठः, प्रजापतेः दशमः वंशजः; कथं सः शुक्रस्य दुस्तरां कन्यां प्राप्तवान्? हे तपस्विन्, एतत् विस्तरेण श्रोतुम् इच्छामि; पुरुरवसः वंशे ये राजानः अभवन्, तान् क्रमशः कथय। ययातिः राजर्षिः, तस्य तेजः सुरेशस्य तुल्यः; पूर्वं शुक्रेण वृशपर्वणा च तस्य कन्याः दत्ताः। यथा त्वं पृच्छसि, हे श्रेष्ठराजन्, नहुषपुत्रस्य ययातेः देवयानीयाः संयोगं कथयिष्यामि। त्रिषु लोकेषु देवानां दानवानां च सर्वेषां चराचराणां मध्ये राज्यार्थं परस्परः संघर्षः अभवत्। विजयम् इच्छन्तः देवाः अङ्गिरसवंशीयं ऋषिं यज्ञाय पुरोहितम् अचिन्तयन्; अन्ये तु काव्य उशनसं। तौ द्वौ ब्राह्मणौ परस्परं तीव्रं स्पर्धमानौ तत्र स्थितौ; तस्मिन युद्धे देवैर् दानवान् संहृत्य। काव्यः ज्ञानबलात् पुनः तान् जीवितवान्; ते पुनः उत्तिष्ठ्य देवैः सह युद्धम् अकरोत्। असुरैः युद्धमध्ये देवाः हतान्, बृहस्पतिः तान् न पुनर्जीवितवान्। तस्य काव्यस्य यथा ज्ञानम्, जीवितविद्या, बृहस्पतिः न जानाति; तस्मात् देवाः विषादम् अगच्छन्। तदा देवाः काव्य उशनसः भयात् बृहस्पतेः ज्येष्ठपुत्रं कचम् उपगम्य उवाचुः – “सहायः भव, अस्माकं सर्वश्रेष्ठं साहाय्यं कुरु। सा विद्या ब्राह्मणे अनन्ततेजसि निलीना। शीघ्रं शुक्रात् तां प्राप्नुहि; यज्ञभागं लप्स्यसे। स ब्राह्मणः वृशपर्वणः समीपे वसति; त्वं द्विजः तं द्रष्टुं समर्थः।” “सः दानवान् रक्षति, अदानवान् न रक्षति। त्वं एव तं प्रसादयितुं समर्थः। तत्र महात्मनः देवयानी प्रियकन्या अस्ति; त्वं एव तस्याः अनुग्रहम् प्राप्तुं समर्थः। पुण्येन, दानेन, सौम्यत्वेन, सदाचार्येन, आत्मसंयमेन, देवयानी यदा तुष्टा, तदा विद्याम् निश्चितं प्राप्स्यसि।” ततः देवैः प्रेषितः कचः बृहस्पतेः पुत्रः “एवं भविष्यति” इति उक्त्वा वृशपर्वणं प्रति प्रस्थितवान्। शीघ्रं गत्वा, देवैः सत्कृतः, कचः असुरेशपुरीं शुक्रं प्रणम्य इदं वचनम् उवाच – “भगवन्, अहम् अङ्गिरसः पौत्रः, बृहस्पतेः पुत्रः, कचः नाम्ना विख्यातः, त्वं माम् शिष्यं स्वीकरोतु।” “परमगुरो, अहम् तव सन्निधौ परमब्रह्मचर्यं चरितुम् इच्छामि; सहस्रवर्षं तव अनुमतिं याचामि।” शुक्रः उवाच – “कच, त्वं स्वागतः; तव वचनानि स्वीकारयामि। त्वं योग्यः, तव पूजां करिष्यामि; बृहस्पतिरेव पूज्यः।” कचः “एवं भविष्यति” इति प्रत्युवाच; शुक्रस्य आज्ञया व्रतम् अङ्गीकृतवान्। व्रतं कालं च यथा उक्तं अङ्गीकृत्य, कचः गुरुं देवयानीयां च सेवितवान्, हे भारत। सः युवतीं देवयानीयां गीतैः, नृत्यैः, वाद्यैः च सततं सेवित्वा तां तुष्टवान्। देवयानीयां पुष्पैः, फलैः, कार्यैः च सेवित्वा, तां भार्गवीं कन्यां तुष्टवान्।