श्रूयतां पुरूरवसः पुण्यकथाम्। सः स्वतेजसा शताश्वमेधयज्ञान् अनुष्ठाय त्रिषु लोकेषु पूजितो "पुरूरवाः" इति ख्यातिम् अलभत। सः हिमवतः सुशिखरे जनार्दनं सम्यक् पूजयित्वा, सर्वलोकाधिपत्यं प्राप्य सप्तद्वीपाधिपः अभवत्। तेन केश्यादयः दैत्याः कोटिशः हताः; तस्य रूपेण आकृष्टा उर्वशी भार्या अभवत्। सप्तद्वीपवती पृथ्वी, गिरिप्रस्थवनवाटिकायुक्ता, तेन धर्मेण रक्षिताभूत्, सदा सर्वभूतहिते रतः। कीर्तिः सदा चामरधारिणी तस्य सखीव बभूव; विष्णोः प्रसादेन तस्मिन् काले इन्द्रेण तस्मै अर्धासनं दत्तम्। सः धर्मार्थकामैः समं राज्यं चकार; धर्मः, अर्थः, कामः च देवताः तं द्रष्टुं कुतूहलात् आगच्छन्। तस्य आचारं ज्ञातुम् इच्छन्तः ते आगतः; राजा भक्त्या तान् पाद्यादिभिः सत्कृत्य, सुवर्णमयं त्रिंसीनासनानि स्थाप्य, तान् उपावेशयत्, धर्माय किञ्चित् अधिकं मानं दत्तवान्। अथ तस्मात् कारणात् कामार्थौ क्रुद्धौ अभवेतां; अर्थः लोभात् शापम् अदात्—"विनाशं गमिष्यसि" इति। कामः अपि अवदत्—"गन्धमादनगिरौ ते मोहः जायते, कुमारवने उर्वश्याः वियोगदुःखं भोगिष्यसि" इति। धर्मः अपि अवदत्—"दीर्घायुष्मान् धर्मात्मा भविष्यसि; चन्द्रसूर्यतारकपर्यन्तं तव वंशः स्थास्यति।" "शतगुणितः स वंशो भूत्वा कदापि न नश्यतु" इति उक्त्वा ते सर्वे तत्रैव अन्तर्धाय, राजा राज्यं पुनः सम्यक् अकार्षीत्। सः राजेन्द्रः प्रतिदिनं देवेन्द्रदर्शनाय यायात्, कदाचित् दक्षिणाम्बरधारिभिः सारथिभिः युक्तं रथमारोह्य गच्छति स्म। एकदा सः सूर्येण सह चित्रलेखां च उर्वशीं च दानवेश्वरः केशी आकाशे वहमानः अपश्यत्। सः बुधपुत्रः, कीर्तिं कामयमानः, विविधायुधानि प्रगृह्य, तं युद्धे निर्जित्य वातास्त्रं ससर्ज। तेनापि शक्रः युद्धे पराजितः; ततः देवाः तेन सह सख्यं कृत्वा उर्वशीं इन्द्राय अददुः। ततः आरभ्य वज्रधारी इन्द्रः तेन सख्येन सर्वेषां लोकानां बलवीर्यकीर्तिसम्पदः अतिक्रान्तः। तेन तुष्टः वज्रधारी इन्द्रः उर्वशीं गानाय भरताय दत्तवान्; सा च पुरूरवसि स्नेहान्निजस्य महात्मनः कर्माणि गान्धर्वेण गीत्या गातुम् आरब्धवती। भरतः लक्ष्मीस्वयंवरनामकं महोत्सवं स्थाप्य, तत्र मेनकां, उर्वशीं, रम्भां च नृत्यनियुक्ताः अकार्षीत्। तत्र उर्वशी लक्ष्मीरूपेण सुशोभना नृत्यम् अकरोत्; पुरूरवसं दृष्ट्वा सा कामवशात् नृत्ये निमग्ना अभवत्। भरतेन पूर्वं शिक्षिताः सर्वाः गतयः सा विस्मृतवती; भरतः कोपवशात्, वियोगदुःखेन, उर्वशीं पृथिव्यां शप्तवान्—"पञ्चपञ्चाशद्वर्षाणि त्वं लतानिव स्थित्वा, पुरूरवाः तत्र भूतभावमवाप्स्यति" इति। ततः उर्वशी पतिं गत्वा दीर्घकालम् अवसत्; भरतशापस्य समाप्तौ सा बुधपुत्राय पुत्रं प्रसूतवती। अष्ट पुत्रान् जनयामास—श्रूयतां तेषां नामानि: आयुः, दीर्घायुः, अश्वायुः, धनायुः, धृतिमान्, वसुः, शुचिविद्या, शतायुश्च—सर्वे दिव्यबलवीर्ययुक्ताः। आयोः नहुषस्य द्वौ पुत्रौ अभवताम्—वृद्धशर्मा च राजिश्च। राजिः, डम्भः, विपाप्मा च—एते पञ्च महाबलिनः। राजेः शतं पुत्राणां राजपुत्रसंज्ञकाः अभवन्। राजिः निरपवादं नारायणं तपसा पूजयामास; तुष्टेन विष्णुना वरः दत्तः। सः देवासुरमानुषेषु विजयी अभवत्; ततः देवासुरयुद्धं त्रिशतवर्षपर्यन्तम् अभवत्। प्रह्लादशक्रयोर्युद्धे न कश्चित् विजयी अभूत्; तदा देवासुरैः पृष्टः चतुर्मुखः ब्रह्मा प्रोवाच—"यत्र राजिः तत्र कः विजयी?" इति। जयाय याच्यमानः राजा उभयतः 'अस्माकं पक्षे भव' इति याचितः। दैत्याः ऊचुः—"त्वं यदि अस्माकं स्वामी स्याः, तर्हि असुरेषु पर्याप्तम्; यत् असुरैः स्वीकृतम्, तत् देवैः अपि स्वीकृतम्।" "युद्धे अस्माकं स्वामी भूत्वा शत्रून् नाशय; तदा ये वज्रिणा अपि दुर्जयाः आसन्, तान् सर्वान् त्वया निहतान्।" इन्द्रः तस्य कर्मणा तुष्टः सुतरां तमात्मजं कृत्वा, स्वं राज्यं तस्मै दत्वा, राजिः तपोवनं गतः। ततः राजिपुत्रैः बलात् इन्द्रस्य तेजः, यज्ञभागः, राज्यं च अपहृतम्, तपोबलसमन्वितैः। राज्यहीनः इन्द्रः, राजिपुत्रैः पीडितः दुःखार्तः, बृहस्पतिम् उवाच—"न मे यज्ञभागो न राज्यं, पराजितोऽस्मि; हे बृहस्पते, बुद्धिशालिन्, मम राज्यलाभाय प्रयत्नं कुरु।" ततः बृहस्पतिना शत्रुशान्त्यादिभिः कर्मभिः इन्द्रः पुनः उत्साहितः, बलीकृतः च। बृहस्पतिः गत्वा राजिपुत्रान् वेदबाह्यं जिनमतं उपदिश्य मोहितवान्, यद्यपि स्वयम् वेदविद्। सः तान् त्रैवेदिकधर्मात् पतितान् कृतवान्, वेदबाह्यतया वितण्डावादपूर्णान् च। ततः इन्द्रेण धर्मात् पतितान् सर्वान् वज्रेण हतान्। अधुना अहं ते नहुषस्य सप्त धर्मात्मनः पुत्रान् कथयिष्यामि।