ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਾਹੁਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤੁ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਉਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਵਿਗ੍ਰਹਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਰਾਜਵृਤ੍ਤੌ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨृਪਾਃ ਕृष੍ਯਾਮਭਿਰਤਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜੇ ਰਾਜਕਾਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੈਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੌਚਂ ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ ਸਦ੍ਭਿਰਾਚਰਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਖ੍ਯਾਯਤੇ ਚ ਵੈ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚ, ਪਵਿਤਰਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਕਾਰ੍ਤਯੁਗਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਧਰ੍ਮਸਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਵੈ ਨੀਚਜਨ੍ਮਨਾਮ੍
ਇਹ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਉਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਧਰ੍ਮੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਧਰ੍ਮੋ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ, ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਤੇ ਚੰਗੀਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵਿਕृਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈਕृਤ੍ਯਾਦ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਾਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਕਾਰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਗਤਿਰ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਚੇष੍ਟਾ ਤਾਮਪਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਸੁਣ।
ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਯੁਗਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਦਵਾਪਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਉਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਯੁਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਚਾਰ੍ਥਪਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਰਜਸਾ ਹਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨੈष੍ਕृਤਿਕਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮਾਯਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਨਿਕੰਮੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੁਤ੍ਥਿਤਃ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਚ੍ਛਨੈਰ੍ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮੇਤਿ ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਉਲਟਣ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਣ ਨਾਲ, ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਭਾਵਸ੍ਯ ਤਤਸ੍ ਤਥੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਾਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਯੁਗਪਰ੍ਯਯੇ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੁਭਾਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਅਪਿ ਸਂਧ੍ਯਯਾ ਸਹ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਕ੍ਰੂਰਂ ਕਲਿਯੁਗਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਠੋਰ ਕਲਿਜੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਵਿਗ੍ਰਹਃ ਕਾਮਿਨਸ੍ਤਪਸਾ ਹੀਨਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਧਰਮ ਇਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਤਪ ਤੇ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨੈਵਾਤਿਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਸਾਧੁਰ੍ਨ ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਕ੍ਤਾ ਵਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ
ਉਥੇ ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਨੇਕ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ। ਉਥੇ ਨਾ ਨਾਸਤਿਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਭਗਤ।
ਅਹਂਕਾਰਗृਹੀਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਸ੍ਨੇਹਬਨ੍ਧਨਾਃ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸਮਾਚਾਰਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਃ ਕਲੌ ਸਮ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਚੈਵ ਸਂਦੇਹੋ ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਉਲਟਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੀਂ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍ ਏਵਂ ਸਹਸ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਦਹਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਦੇਵਤਾ ਦੇ) ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ; ਐਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਦਿਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ऽਹਨਿ ਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਜੀਵਿਨਾਮ੍ ਸ਼ਰੀਰਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੋਕਸਂਹਾਰਬੁਦ੍ਧਿਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਮਹੀਪਤੇ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ, ਤੇ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਮਪ੍ਸਰਸਾਂ ਭੁਜਂਗਾਨਾਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤਮ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਗਤਾਨਾਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਕृਮਿਣਾਂ ਤਥਾ
ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਰਾਜਾ, ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਚੰਗੇ ਜੀਵਾਂ, ਅਜੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਵੀ
ਮਹਾਭੂਤਪਤਿਃ ਪਞ੍ਚ ਹृਤ੍ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਭੂਤਕृਤ੍ ਜਗਤ੍ਸਂਹਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਕੁਰੁਤੇ ਵੈਸ਼ਸਂ ਮਹਤ੍
ਪੰਜ ਮਹਾ-ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਚਾਦਦਾਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਜਾਲਮ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮੇਘੋ ਭੂਯ ਉਗ੍ਰੋ ऽਪ੍ਯਵਰ੍षਤ੍
ਸੂਰਜ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਮੁੜ ਮੀਂਹ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣੋ ਯੋਗੀ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਵਿਭਾਵਸੁਃ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਭਿਃ ਸਂਸ਼ੋषਯਤਿ ਸਾਗਰਾਨ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੋਗੀਆਂ, ਜੋ ਸਤਤਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪੀਤ੍ਵਾਰ੍ਣਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਨਦੀਃ ਕੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸਲਿਲਂ ਸਰ੍ਵਮਾਦਾਯ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੂਏਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਰਸਾਤਲਾਤ੍ ਪਾਤਾਲਜਲਮਾਦਾਯ ਪਿਬਤੇ ਰਸਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਰਸਾਤਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਸ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਤ੍ਰਾਸृਕ੍ਕ੍ਲੇਦਮ੍ ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਯਦਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿषੁ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਰਵਿਨ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ ਆਦਤ੍ਤੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਣੀ, ਲਹੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੇ, ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਬਲਵਾਨ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿਧੁਨ੍ਵਾਨੋ ऽਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਸਮਾਨਾਦ੍ਯਾਨ੍ ਵਾਯੂਨ੍ ਆਕਰ੍षਤੇ ਹਰਿਃ
ਤੇ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ ਆਦਿ ਵਾਯੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭੂਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਯਾਨਿ ਤੁ ਗਨ੍ਧੋ ਘ੍ਰਾਣਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਪृਥਿਵੀਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਗੁਣਾਃ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਗੁਣ—ਸੁਗੰਧ, ਘਰਾਣਾ, ਸਰੀਰ—ਸਭ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।