ਕਃ ਸਮੁਤ੍ਸਹਤੇ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਪਰਂ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯਨਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨ ਵੇਦਯਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਕੌਣ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਵਿਸ਼੍ਵਵੇਦਾਨਾਂ ਤਦ੍ਰਹਸ੍ਯਂ ਮਹਰ੍षੀਣਾਮ੍ ਤਮੀਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਮ੍ ਤਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਨਰਕਂ ਚ ਵਿਕਰ੍ਮਿਣਾਮ੍
ਉਹ ਕਰਤਬ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੇਦ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਆਤਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਰਕ ਹੈ—
ਅਧਿਦੈਵਂ ਚ ਯਦ੍ਦੈਵਮ੍ ਅਧਿਯਜ੍ਞਂ ਸੁਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ਤਦ੍ਭੂਤਮਧਿਭੂਤਂ ਚ ਤਤ੍ਪਰਂ ਪਰਮਰ੍षੀਣਾਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਯਜਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—
ਸ ਯਜ੍ਞੋ ਵੇਦਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ ਤਤ੍ਤਪਃ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ ਯਃ ਕਰ੍ਤਾ ਕਾਰਕੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਮਨਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਏਵ ਚ
ਉਹ ਯਜਨ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਤਪ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ ਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਣਵਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਏਕਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਰੁਵ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਏਵ ਚ
ਓਮ, ਪੁਰਖ, ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ।
ਕਾਲਃ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਤਾ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵ ਚ ਉਚ੍ਯਤੇ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਦੇਵੈਃ ਸ ਏਵਾਯਂ ਨ ਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਕਾਲ, ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਵ-ਅਧਿਆਇ—ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਸ ਏਵ ਭਗਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ ਸੋ ऽਸ੍ਮਾਨ੍ਕਾਰਯਤੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸੋ ऽਤ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਕੁਲੀਕृਤਾਨ੍
ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਚਿੰਤਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਯਜਾਮਹੇ ਤਮੇਵਾਦ੍ਯਂ ਤਮੇਵੇਚ੍ਛਾਮ ਨਿਰ੍ਵृਤਾਃ ਯੋ ਵਕ੍ਤਾ ਯਚ੍ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਹਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਵਃ
ਅਸੀਂ ਉਸ ਮੂਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਯਚ੍ਚ ਵੈ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਪਰਿਜਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਯਾਃ ਕਥਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਯੋ ਵਾਥ ਤਤ੍ਪਰਾਃ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਪਤਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ ਤੁ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਚਰਚਾ ਹੋਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰਿਵਾਇਤਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਯਦਮृਤਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਂ ਯਦ੍ ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਪਰਮਮਿਦਂ ਚ ਯਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤ੍ ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਚ੍ ਚਰਮਚਰਂ ਯਦਸ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ਪੁਰਾਣਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਮਰ ਹੈ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉੱਚਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਾਹੁਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤੁ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਉਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਵਿਗ੍ਰਹਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਰਾਜਵृਤ੍ਤੌ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨृਪਾਃ ਕृष੍ਯਾਮਭਿਰਤਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜੇ ਰਾਜਕਾਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੈਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੌਚਂ ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ ਸਦ੍ਭਿਰਾਚਰਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਖ੍ਯਾਯਤੇ ਚ ਵੈ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚ, ਪਵਿਤਰਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਕਾਰ੍ਤਯੁਗਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਧਰ੍ਮਸਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਵੈ ਨੀਚਜਨ੍ਮਨਾਮ੍
ਇਹ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਉਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਧਰ੍ਮੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਧਰ੍ਮੋ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ, ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਤੇ ਚੰਗੀਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵਿਕृਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈਕृਤ੍ਯਾਦ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਾਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਕਾਰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਗਤਿਰ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਚੇष੍ਟਾ ਤਾਮਪਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਸੁਣ।
ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਯੁਗਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਦਵਾਪਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਉਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਯੁਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਚਾਰ੍ਥਪਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਰਜਸਾ ਹਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨੈष੍ਕृਤਿਕਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮਾਯਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਨਿਕੰਮੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੁਤ੍ਥਿਤਃ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਚ੍ਛਨੈਰ੍ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮੇਤਿ ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਉਲਟਣ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਣ ਨਾਲ, ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਭਾਵਸ੍ਯ ਤਤਸ੍ ਤਥੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਾਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਯੁਗਪਰ੍ਯਯੇ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੁਭਾਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਅਪਿ ਸਂਧ੍ਯਯਾ ਸਹ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਕ੍ਰੂਰਂ ਕਲਿਯੁਗਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਠੋਰ ਕਲਿਜੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਵਿਗ੍ਰਹਃ ਕਾਮਿਨਸ੍ਤਪਸਾ ਹੀਨਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਧਰਮ ਇਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਤਪ ਤੇ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨੈਵਾਤਿਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਸਾਧੁਰ੍ਨ ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਕ੍ਤਾ ਵਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ
ਉਥੇ ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਨੇਕ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ। ਉਥੇ ਨਾ ਨਾਸਤਿਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਭਗਤ।
ਅਹਂਕਾਰਗृਹੀਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਸ੍ਨੇਹਬਨ੍ਧਨਾਃ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸਮਾਚਾਰਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਃ ਕਲੌ ਸਮ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਚੈਵ ਸਂਦੇਹੋ ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਉਲਟਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੀਂ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍ ਏਵਂ ਸਹਸ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਦਹਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਦੇਵਤਾ ਦੇ) ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ; ਐਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਦਿਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ऽਹਨਿ ਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਜੀਵਿਨਾਮ੍ ਸ਼ਰੀਰਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੋਕਸਂਹਾਰਬੁਦ੍ਧਿਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।