ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਮੋਹਃ ਸਮਭਵਦ੍ ਅਹਂਕਾਰਾਦ੍ ਅਭੂਨ੍ ਮਦਃ ਪ੍ਰਮੋਦਸ਼੍ ਚਾਭਵਤ੍ ਕਣ੍ਠਾਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਲੋਚਨਤੋ ਣ੍ਰ੍ਪ ਭਰਤਃ ਕਰਮਧ੍ਯਾਤ੍ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਨੁਰ੍ ਅਭੂਤ੍ ਤਤਃ
ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਦ, ਗਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੋਦ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੌਤ, ਭਾਰਤ; ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
ਏਤੇ ਨਵ ਸੁਤਾ ਰਾਜਨ੍ ਕਨ੍ਯਾ ਚ ਦਸ਼ਮੀ ਪੁਨਃ ਅਙ੍ਗਜਾ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਦਸ਼ਮੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾ
ਇਹ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ; ਉਹ ਅੰਗਜਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸੰਤਾਨ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਮੋਹਃ ਸਮਭਵਦ੍ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਅਹਂਕਾਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨਾਮ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੋਹ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ — ਇਹਨਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ ਤਮਸ਼੍ ਚੈਵ ਗੁਣਤ੍ਰਯਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍ ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਏਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਸੱਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਰ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਪਰੇ ਜਗੁਃ ਏਤਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਜਾਸृष੍ਟਿਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਵਿਆਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਮਾਣੇਭ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ ਏਕਾ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਇੱਕ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਭਾਗ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼।
ਸਵਿਕਾਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਾਤ੍ ਤੁ ਮਹਤ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ ਇਤਿ ਯਤਃ ਖ੍ਯਾਤਿਰ੍ ਲੋਕਾਨਾਂ ਜਾਯਤੇ ਸਦਾ
ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ 'ਮਹਾਨ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਂਕਾਰਸ਼੍ ਚ ਮਹਤੋ ਜਾਯਤੇ ਮਾਨਵਰ੍ਧਨਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਤਃ ਪਞ੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਿਵਸ਼ਾਨਿ ਤੁ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਨਿ ਤੁ
ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕਾ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਂ ਵਾਕ੍ਕ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਸੁਣਨਾ, ਛੂਹਣਾ, ਵੇਖਣਾ, ਚੱਖਣਾ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣਾ — ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ; ਪਖਾਣਾ, ਜਨਨ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਬੋਲ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਾਨਨ੍ਦਨਾਦਾਨਗਤ੍ਯਾਲਾਪਾਸ਼੍ ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਰਸ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗੰਧ; ਪਖਾਣਾ, ਆਨੰਦ, ਲੈਣਾ, ਚਲਣਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਹਨ।
ਮਨ ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਵਯਵਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਮਨੀषਿਣਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਗਿਆਰਵਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇਨ ਸਂਸ੍ਮृਤਮ੍ ਸ਼ਰੀਰਯੋਗਾਜ੍ ਜੀਵੋ ऽਪਿ ਸ਼ਰੀਰੀ ਗਦ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੱਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਮਨਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਂ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਅਭੂਚ੍ ਛਬ੍ਦਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਮਨ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧੁਨੀ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੱਤ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਕਾਸ਼ਵਿਕृਤੇਰ੍ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣੋ ऽਭਵਤ੍ ਵਾਯੋਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਤੇਜਸ਼੍ ਚਾਵਿਰ੍ ਅਭੂਤ੍ ਤਤਃ
ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹਣ ਦੇ ਗੁਣ ਸਨ; ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਛੂਹਣ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੱਤ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤਦ੍ਵਿਕਾਰੇਣ ਤਚ੍ਛਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਵਤ੍ ਤੇਜੋਵਿਕਾਰਾਦ੍ ਅਭਵਦ੍ ਵਾਰਿ ਰਾਜਂਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍
ਅੱਗ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ, ਛੂਹਣ ਤੇ ਰੂਪ ਸੀ; ਅੱਗ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ, ਰਾਜਾ, ਪਾਣੀ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਂਭੂਤਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰਸਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਭੂਮਿਸ੍ ਤੁ ਗਨ੍ਧਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਅਭੂਤ੍ ਪਞ੍ਚਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ
ਪਾਣੀ ਰਸ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੱਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਸ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਗੰਧ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੱਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਯੋ ਗਨ੍ਧਗੁਣਾ ਸਾ ਤੁ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਏषਾ ਗਰੀਯਸੀ ਏਭਿਃ ਸਂਪਾਦਿਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪੁਰੁषਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਕਃ
ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੰਧ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਚਵੀ ਪੁਰਖ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਾਵਸ਼ਃ ਸੋ ऽਪਿ ਜੀਵਾਤ੍ਮਾ ਕਥ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ਏਵਂ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਇਹ ਮਾਨਵੇ
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਹ ਜੀਵਾਤਮਾ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛਬੀਹ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਸਂਖ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਕਪਿਲਾਦਿਭਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਏਤਤ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਗਦ੍ ਵੇਧਾ ਅਜੀਜਨਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕਪਿਲ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਂਖਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤੱਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਲੋਕਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥੇ ਹृਦਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ਤਤਃ ਸਂਜਪਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਭਿਤ੍ਵਾ ਦੇਹਮ੍ ਅਕਲ੍ਮषਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਜਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪਮ੍ ਅਰ੍ਧਮ੍ ਅਕਰੋਦ੍ ਅਰ੍ਧਂ ਪੁਰੁषਰੂਪਵਤ੍ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਚ ਸਾ ਖ੍ਯਾਤਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਤੇ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਮਰਦ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਸਤਰੂਪਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ ਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪ ਤਤਃ ਸ੍ਵਦੇਹਸਂਭੂਤਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਜਾਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ, ਗਾਯਤਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਵੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੰਨ ਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਂ ਵ੍ਯਥਿਤਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਕਾਮਬਾਣਾਰ੍ਦਿਤੋ ਵਿਭੁਃ ਅਹੋ ਰੂਪਮ੍ ਅਹੋ ਰੂਪਮ੍ ਇਤਿ ਚਾਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ; 'ਵਾਹ, ਇਹ ਰੂਪ! ਵਾਹ, ਇਹ ਰੂਪ!' ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਤਤੋ ਵਾਸਿष੍ਠਪ੍ਰਮੁਖਾ ਭਗਿਨੀਮ੍ ਇਤਿ ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਦਦृਸ਼ੇ ਤਨ੍ਮੁਖਾਲੋਕਨਾਦ੍ ऋਤੇ
ਫਿਰ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਨੇ 'ਭੈਣ!' ਆਖ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ; ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।
ਅਹੋ ਰੂਪਮ੍ ਅਹੋ ਰੂਪਮ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਹ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਾਮਨਮ੍ਰਾਂ ਤਾਂ ਪੁਨਰ੍ ਏਵਾਭ੍ਯਲੋਕਯਤ੍
ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ 'ਵਾਹ, ਇਹ ਰੂਪ! ਵਾਹ, ਇਹ ਰੂਪ!' ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ, ਨਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ।
ਅਥ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸਾ ਪਿਤੁਰ੍ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ਪੁਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਲਜ੍ਜਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਤਦ੍ਰੂਪਾਲੋਕਨੇਚ੍ਛਯਾ
ਫਿਰ, ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ।
ਆਵਿਰ੍ਭੂਤਂ ਤਤ੍ਰੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪਾਣ੍ਡੁਗਣ੍ਡਵਤ੍ ਵਿਸ੍ਮਯਸ੍ਫੁਰਦੋष੍ਠਂ ਚ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਮ੍ ਉਦਗਾਤ੍ ਤਤਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੱਲ ਪੀਲੇ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੂੰਹ ਉਭਰਿਆ, ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਚਤੁਰ੍ਥਮ੍ ਅਭਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਵਾਮਂ ਕਾਮਸ਼ਰਾਤੁਰਮ੍ ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਦ੍ ਅਭਵਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਕਾਮਾਤੁਰਤਯਾ ਤਥਾ
ਚੌਥਾ ਮੂੰਹ ਪਿੱਛੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਭਰਿਆ, ਜੋ ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ; ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੂੰਹ ਵੀ ਉਭਰਿਆ।
ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ ਤਦਾਕਾਰਾ ਆਲੋਕਨਕੁਤੂਹਲਾਤ੍ ਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਤ੍ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਤਪਃ ਪਰਮਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਹ ਜਦੋਂ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠੀ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਹੀ ਸੀ।
ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਅਗਮਤ੍ ਸ੍ਵਸੁਤੋਪਗਮੇਚ੍ਛਯਾ ਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਭਵਤ੍ ਪਞ੍ਚਮਂ ਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ਆਵਿਰ੍ਭਵਜ੍ਜਟਾਭਿਸ਼੍ ਚ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚਾਵृਣੋਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ; ਫਿਰ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਉਪਰੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਮੂੰਹ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।