ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼੍ਰਵਣਾਚ੍ਛ੍ਰੌਤਃ ਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ਇਜ੍ਯਾਵੇਦਾਤ੍ਮਕਃ ਸ਼੍ਰੌਤਃ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤੋ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯੇਹ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸ੍ਰੁਤੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਵਾਇਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਮਰਣ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਵਾਇਤ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਵੇਦਕ ਰਵਾਇਤ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ; ਸਮਰਣ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਵਾਇਤ ਜਾਤੀ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦृष੍ਟਾਨੁਭੂਤਮਰ੍ਥਂ ਚ ਯਃ ਪृष੍ਟੋ ਨ ਵਿਗੂਹਤੇ ਯਥਾਭੂਤਪ੍ਰਵਾਦਸ੍ਤੁ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜੋ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਛੁਪਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਸਚ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਤਪੋ ਮੌਨਂ ਨਿਰਾਹਾਰਤ੍ਵਮੇਵ ਚ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤਪਸੋ ਰੂਪਂ ਸੁਘੋਰਂ ਤੁ ਦੁਰਾਸਦਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤਪ, ਚੁੱਪ, ਤੇ ਉਪਵਾਸ — ਇਹ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਤੇ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਹਨ।
ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਹਵਿषਾਮ੍ ऋਕ੍ਸਾਮਯਜੁषਾਂ ਤਥਾ ऋਤ੍ਵਿਜਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਗੋ ਯਜ੍ਞ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪਸ਼ੂ, ਸਮਾਨ, ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ, ਰਿਗਵੇਦ, ਸਮਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਪੰਡਤ, ਤੇ ਦਾਨ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਵਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯੋ ਹਿਤਾਯ ਸ਼ੁਭਾਯ ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਤਤਂ ਹृष੍ਟਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਦਯਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਚੰਗੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਕ੍ਰੁष੍ਟੋ ऽਭਿਹਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਨਾਕ੍ਰੋਸ਼ੇਤ੍ਪ੍ਰਹਰੇਦਪਿ ਅਦੁष੍ਟੋ ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਾਯੈਸ੍ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜੋ ਗਾਲੀ ਜਾਂ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਗਾਲੀ ਜਾਂ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਇਹੀ ਖਿਮਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਮਿਨਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਸृष੍ਟਾਨਾਂ ਚ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ ਪਰਸ੍ਵਾਨਾਮ੍ ਅਨਾਦਾਨਮ੍ ਅਲੋਭ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਚਾਹੇ ਮਾਲਕ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੈਥੁਨਸ੍ਯਾਸਮਾਚਾਰੋ ਜਲ੍ਪਨਾਚ੍ਚਿਨ੍ਤਨਾਤ੍ਤਥਾ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚ ਤਦੇਤਚ੍ਛਮਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੋਚਣ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥੇ ਵਾ ਪਰਾਰ੍ਥੇ ਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਹ ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਵਿषਯੇ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦਮਸ੍ਯੈਤਤ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਦਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕੇ ਯੋ ਵਿषਯੇ ਕਾਰਣੇ ਚਾष੍ਟਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ਨ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯੇਤ ਪ੍ਰਤਿਹਤਃ ਸ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਜਾਂ ਅੱਠ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯਦਿष੍ਟਤਮਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨ੍ਯਾਯੇਨੈਵਾਗਤਂ ਚ ਯਤ੍ ਤਤ੍ਤਦ੍ਗੁਣਵਤੇ ਦੇਯਮ੍ ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਦਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸਮਾਨ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਨੂੰ ਦੇਣਾ, ਇਹ ਦਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਯਾਂ ਵਿਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਃ ਸ਼ਿष੍ਟਾਚਾਰਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਸਾਧੁਸਂਮਤਃ
ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਧਰਮ, ਜੋ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਧਰਮ ਸਾਧੂਆਂ ਵਲੋਂ ਮਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਦ੍ਵੇषੋ ਹ੍ਯਨਿष੍ਟੇषੁ ਇष੍ਟਂ ਵੈ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿਤਾਪਵਿषਾਦਾਨਾਂ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਵਿਰਕ੍ਤਤਾ
ਅਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂਆਂ ਵਲ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂਆਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਨਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ-ਗਮੀ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਣਾ, ਇਹ ਵਿਰਾਗਤਾ ਹੈ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਃ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਨ੍ਯਾਸਃ ਕृਤਾਨਾਮਕृਤੈਃ ਸਹ ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਹਾਣਂ ਨ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਸੰਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਵ੍ ਇਕਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨੀ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ, ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦਾ ਫਰਕ ਜਾਣ ਕੇ, ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਤੁ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ਯੇਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ऋषਿਭਿਰ੍ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੈਃ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ
ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਧਰਮ-ਤੱਤਵ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈਆਂ।
ਅਤ੍ਰ ਵੋ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਿਧਿਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤਥੈਵ ਚਾਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਯੁਗ ਦਾ ਵਿਧਾਨ, ਚਾਰ ਹੋਤਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਨ੍ਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਤਿਦੈਵਤਮ੍
ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਦ ਬਣਦੇ ਹਨ: ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਾ ਮੁਤਾਬਕ।
ਵਿਧਿਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਹੌਤ੍ਰਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਗੁਣਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਵਿਧੀ-ਸਤੋਤ੍ਰ, ਹੋਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ, ਪਦਾਰਥ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵੀ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤਥੈਵਾਭਿਜਨਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਯਥਾ ਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼-ਸਤੋਤ੍ਰ ਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਏਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਗੁਣਾਨਾਂ ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਥਰ੍ਵऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮ੍ਨਾਂ ਵੇਦੇष੍ਵਿਹ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ऋषੀਣਾਂ ਤਪ੍ਯਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਤਪਃ ਪਰਮਦੁਸ਼੍ਚਰਮ੍
ਅਥਰਵ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪस्या — ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਹੈ — ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੌ ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਹ ਅਸਂਤੋषਾਦ੍ਭਯਾਦ੍ਦੁਃਖਾਨ੍ ਮੋਹਾਚ੍ਛੋਕਾਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ
ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਅਸੰਤੋਖ, ਡਰ, ਦੁਖ, ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਗਮੀ ਤੋਂ।
ऋषੀਣਾਂ ਤਾਰਕਾ ਯੇਨ ਲਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ऋषੀਣਾਂ ਯਾਦृਸ਼ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੀਹ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਯਾਦ-ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ ਹ੍ਯਾਰ੍षਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਤਥਾ ऋषੀਣਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਆਰ੍षਸ੍ਯੇਹ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸਂਪ੍ਰਲਯੇ ਤਦਾ ਅਵਿਭਾਗੇਨ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯੇ ਤਮੋਮਯੇ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਅਣਪਛਾਣੇ ਹਨ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਂ ਤਦ੍ਵੈ ਚੇਤਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਤੇਨਾਰ੍षਂ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਚੇਤਨੇਨਾਪ੍ਯਧਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਹ ਬਿਨਾ ਬੁੱਧੀ ਦੇ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਲਈ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਤਥਾ ਤੇ ਤੁ ਯਥਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋਦਕਾਵੁਭੌ ਚੇਤਨਾਧਿਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤਤ ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੱਛੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਯੋ ਵਿषਯਿਤ੍ਵਂ ਚ ਤਦਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਪਦਾਤ੍ਮਕੌ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰਾਪਣੀਯੇਨ ਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਵਸਤੂ ਤੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਦੋਵੇਂ ਅਰਥ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਹਾਸਲ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਫਾਵਤ ਕਾਰਨ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਂਸਿਦ੍ਧਿਕਾਸ੍ਤਦਾ ਵृਤ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਹਦਾਦਯਃ ਮਹਤੋ ऽਸਾਵਹਂਕਾਰਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਆਦਿ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਭੂਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ।