ਯਥਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਕਵਰ੍ਣਮਭੂਤ੍ਕਿਲ ਤਥਾ ਕਲਿਯੁਗਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰੀਭੂਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੀ ਜਾਤ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ।
ਏਵਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਤੇषਾਂ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਤੁ ਤਾਨਿ ਵੈ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੂਰੇ ਸੌ ਦਿਵਿਆ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਦੀਰ੍ਘੇਣ ਕਾਲੇਨ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਪਸ਼ਵਸ੍ਤਥਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਹਤਾਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਭੁੱਖ ਵਿਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਨਿਃਸ਼ੇषੇष੍ਵਥ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਕ੍ਸ਼ਿਪਸ਼ੁष੍ਵਥ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨੇ ਤੁ ਨਿਃਸ਼ੇषਾਸ੍ਤੁ ਤਦਾ ਕृਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਭੂਯ ਕਨ੍ਦਮੂਲਮਥੋ ऽਖਨਨ੍ ਫਲਮੂਲਾਸ਼ਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਅਨਿਕੇਤਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਫਿਰ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਗਠਿਆਂ ਖੋਦ ਕੇ ਲੱਭਦੇ, ਸਾਰੇ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ, ਤੇ ਘਰ-ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਵਲ੍ਕਲਾਨ੍ਯਥ ਵਾਸਾਂਸਿ ਅਧਃਸ਼ਯ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹੋ ਨ ਤੇष੍ਵਸ੍ਤਿ ਧਨਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯੁਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਲਕਲ (ਛਾਲ) ਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਸਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੌਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ।
ਏਵਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯ੍ ਅਲ੍ਪਸ਼ਿष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਦਾ ਤਾਸਾਮਲ੍ਪਾਵਸ਼ਿष੍ਟਾਨਾਮ੍ ਆਹਾਰਾਦृਦ੍ਧਿਰਿष੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕ ਬਚਦੇ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟ ਜਾਂਦੇ; ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਚਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਧਾ ਆ ਜਾਂਦਾ।
ਏਵਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤੋ ਵਰ੍षਸ਼ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਅਲ੍ਪਸ਼ਿष੍ਟਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸੁਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸੋ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਹੀ ਬਚਦੇ।
ਮਿਥੁਨਾਨਿ ਤੁ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਤਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਯਾਃ
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕ ਮਰ ਜਾਂਦੇ।
ਜਾਤਮਾਤ੍ਰੇष੍ਵਪਤ੍ਯੇषੁ ਤਤਃ ਕृਤਮਵਰ੍ਤਤ ਯਥਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਨਰਕੇ ਚੈਵ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਪਭੋਗਸਮਰ੍ਥਾਨਿ ਏਵਂ ਕृਤਯੁਗਾਦਿषੁ ਏਵਂ ਕृਤਸ੍ਯ ਸਂਤਾਨਃ ਕਲੇਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ਯਸ੍ਤਥਾ
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਆਨੰਦ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਤੇ ਕਲਿ ਦਾ ਘਟਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਵੇਦਃ ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਤ੍ਮਨਾ ਤਥਾ ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਮਸਮ੍ਬੋਧਃ ਸਮ੍ਬੋਧਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ
ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਤਾ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਲਿਸ਼ਿष੍ਟੇषੁ ਤੇष੍ਵੇਵਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਭਾਵਿਨੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਬਲਾਤ੍ ਤਤਃ ਕृਤਮਵਰ੍ਤਤ
ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਯਾਨਿ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਿਹ ਏਤੇ ਯੁਗਸ੍ਵਭਾਵਾਸ੍ਤੁ ਮਯੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਮਾਸਤਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਨਃ ਕृਤਯੁਗੇ ਤੁ ਵੈ
ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਸਵਯੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਚੱਕਰ ਮੁੜ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਫਿਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕਲਿਸ਼ਿष੍ਟੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਾਰ੍ਤਯੁਗਾਸ੍ਤਥਾ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚੇਹ ਯੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਅਦृष੍ਟਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਚ
ਕਲਿ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਸਿਧ ਹੋਏ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਸਹ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਰ੍ਯੇ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਬੀਜਾਰ੍ਥੇ ਯ ਇਹ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਕਾਰ੍ਤਯੁਗਭਵੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਦਾਭਵਨ੍
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬੀਜ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ — ਉਹ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਤੇषਾਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਧਰ੍ਮਂ ਕਥਯਨ੍ਤੀਹ ਤੇषੁ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਯੁਤਂ ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਵਿਧਾਨਤਃ ਏਵਂ ਤੇषੁ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤ੍ਸੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੀਹ ਵੈ ਕृਤੇ
ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮਰਤ ਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਹੋਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਤੁ ਧਰ੍ਮੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤੇ ਤੇ ਤੁ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਹ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮਰਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ऋषਯਸ੍ਤੁ ਤੇ ਯਥਾ ਦਾਵਪ੍ਰਦਗ੍ਧੇषੁ ਤृਣੇष੍ਵੇਵਾਪਰਂ ਤृਣਮ੍
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਹੋਏ ਪੁਰਾਣੇ ਘਾਹ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਘਾਹ ਉੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤੇषਾਂ ਮੂਲੇषੁ ਸਮ੍ਭਵਃ ਏਵਂ ਯੁਗਾਦ੍ਯੁਗਾਨਾਂ ਵੈ ਸਂਤਾਨਸ੍ਤੁ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਉੱਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਪਿੱਛੋਂ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਹ੍ਯਵਿਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ ਯਾਵਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਃ ਸੁਖਮਾਯੁਰ੍ਬਲਂ ਰੂਪਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਕਾਮ ਏਵ ਚ
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਖੁਸ਼ੀ, ਉਮਰ, ਤਾਕਤ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯੁਗੇष੍ਵੇਤਾਨਿ ਹੀਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ ਪਾਦਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਿਰ੍ਵਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤੁ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਧਕੇ ਘਟਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਚੱਕਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਤਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍ ਏषਾਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਣਾਂ ਤੁ ਗਣਿਤਾ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਢੰਗ ਹੈ; ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕਹੱਤਰ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾਸੁ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਭਵਤੀਹ ਯਦਾ ਚ ਯਤ੍
ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—
ਤਦੇਵ ਚ ਤਦਨ੍ਯਾਸੁ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵੈ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਸਰ੍ਗੇ ਸਰ੍ਗੇ ਯਥਾ ਭੇਦਾ ਹ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੁੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਫਾਵਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਤਾਵਨ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਿਹ ਆਸੁਰੀ ਯਾਤੁਧਾਨੀ ਚ ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ
ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ, ਆਸੁਰ, ਯਾਤੁਧਾਨ, ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਅਤੇ ਯਕਸ਼-ਰਾਕਸ਼ਸ ਜੀਵ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖੋ।
ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਤਦਾ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਜਾ ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸ਼ृਣੁ ਯਥਾਕਲ੍ਪਂ ਯੁਗੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਭਵਨ੍ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ਇਤ੍ਯੇਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੁਗਾਨਾਂ ਵੈ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਲਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ-ਘਟੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਾਨਿ ਚਿਰਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਯੁਗਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨ ਸਂਤਿष੍ਠਤਿ ਜੀਵਲੋਕਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨਃ
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।