ਅਨਿਸ਼੍ਚਯਾਵਗਮਨਾਦ੍ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਹ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਤੇ ਮਤਿਭੇਦਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ
ਅਣਸੁਝਾਈ ਤੇ ਗੜਬੜ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਵਿਭ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ਅਤੋ ਦृष੍ਟਿਵਿਭਿਨ੍ਨੈਸ੍ਤੈਃ ਕृਤਮਤ੍ਯਾਕੁਲਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍
ਉਹ ਲੋਕ ਪਰਸਪਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਜ਼ਰੀਏ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੋ ਵੇਦਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਃ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਤੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦਾਯੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇष੍ਵਿਹ
ਇੱਕ ਹੀ ਵੇਦ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਸ਼੍ਚੈਕਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਤੁ ਵ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰਾਦਿषੁ ऋषਿਪੁਤ੍ਰੈਃ ਪੁਨਰ੍ਵੇਦਾ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟਿਵਿਭ੍ਰਮੈਃ
ਇੱਕ ਵੇਦ ਦਵਾਪਰ ਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਨ੍ਯਾਸੈਃ ਸ੍ਵਰਕ੍ਰਮਵਿਪਰ੍ਯਯੈਃ ਸਂਹृਤਾ ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮ੍ਨਾਂ ਸਂਹਿਤਾਸ੍ਤੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ-ਬਦਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਵੈਕृਤਾਚ੍ਚੈਵ ਦृष੍ਟਿਭਿਨ੍ਨੈਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕਲ੍ਪਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਭਾष੍ਯਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਸਧਾਰਨ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਭੇਦਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਲਪ-ਸੂਤਰ, ਭਾਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਾਨ੍ਵੈ ਕੇਚਿਤ੍ ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਥੈਸ੍ਤੈਃ ਸ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਖਰੀਆਂ ਮਤਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਕਮਾਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਸੀਦ੍ਦ੍ਵੈਧਂ ਤੁ ਤਤ੍ਪੁਨਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਥੈਃ ਕृਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਕੁਲਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਆਧਵਰਯਵ (ਯਜੁਰਵੇਦ) ਇੱਕ ਹੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਇਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਉਲਟ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨੈਰ੍ ਬਹੁਧਾ ਵ੍ਯਾਕੁਲੀਕृਤਮ੍ ਤਥੈਵਾਥਰ੍ਵਣਾਂ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪੈਃ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯੈਃ
ਆਧਵਰਯਵ ਵੀ ਕਈ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਥਰਵ ਤੇ ਸਾਮ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਟਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਕੁਲੋ ਦ੍ਵਾਪਰੇष੍ਵਰ੍ਥਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਸਂਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਤੇ ਵੇਦਾ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ਕਲੌ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਰਥ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦਵਾਪਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੇਦ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪੁਨਃ ਅਦृष੍ਟਿਰ੍ਮਰਣਂ ਚੈਵ ਤਥੈਵ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਤੋਂ, ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖੋ ਜਾਣਾ, ਮੌਤ, ਤੇ ਰੋਗ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਦੁਃਖੈਰ੍ ਨਿਰ੍ਵੇਦੋ ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ ਨਿਰ੍ਵੇਦਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਦੁਃਖਮੋਕ੍ਸ਼ਵਿਚਾਰਣਾ
ਬੋਲੀ, ਮਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਤਾ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਣਾਯਾਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਦ੍ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਦੋषਾਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ
ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਮੇਧਾਵਿਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ ਉਤ੍ਪਸ੍ਯਨ੍ਤੀਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪਰਿਪਨ੍ਥਿਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਈਆਂ।
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਕਲ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਸ੍ਯ ਚ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਕਲ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਹੇਤੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਕਲ੍ਪਨਮ੍
ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਭੇਦ, ਅੰਗਾਂ ਦੇ, ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ, ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਤੇ ਹੇਤੁ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਕਲ੍ਪਸੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਾष੍ਯਵਿਦ੍ਯਾਵਿਕਲ੍ਪਨਮ੍ ਸ੍ਮृਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਕਲਪ-ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਭਾਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਭੇਦ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਸੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਠ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਪਰੇष੍ਵਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਤਿਭੇਦਾਸ੍ਤਥਾ ਨृਣਾਮ੍ ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਤ-ਭੇਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਜੀਵਨ-ਜੀਵਿਕਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਲਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਲੋਭੋ ऽਧृਤਿਰ੍ਵਣਿਗ੍ਯੁਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਭਰਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਲੋਭ, ਅਸਥਿਰਤਾ, ਵਪਾਰ, ਯੁੱਧ ਤੇ ਸੱਚਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਅਣ-ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਯਨਂ ਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਸਂਕਰਸ੍ਤਥਾ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਪਰਿਧ੍ਵਂਸਃ ਕਾਮਦ੍ਵੇषੌ ਤਥੈਵ ਚ
ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਨਾਸ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਵੈਰ ਵੀ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਪਰਮਾਯੁਸ੍ਤਦਾ ਨृਣਾਮ੍ ਨਿਃਸ਼ੇषੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਂਧ੍ਯਾ ਤੁ ਪਾਦਤਃ
ਜਦੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣਹੀਨਾਸ੍ਤੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤਥੈਵ ਸਂਧ੍ਯਾ ਪਾਦੇਨ ਅਂਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਵਾਪਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਯੇ ਪੁष੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਨਿਬੋਧਤ ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼ੇषੇ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ ਕਲੇਰਥ
ਹੁਣ ਦਵਾਪਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਯ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸੁਣੋ; ਜਦ ਦਵਾਪਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਿਂਸਾ ਸ੍ਤੇਯਾਨृਤਂ ਮਾਯਾ ਦਮ੍ਭਸ਼੍ਚੈਵ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ਏਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ਪੁष੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਧਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਪੁਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ, ਚੋਰੀ, ਝੂਠ, ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਖੰਡ — ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਭਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏष ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਰਿਹੀਯਤੇ ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਃ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ
ਇਹ ਪੂਰਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਮ ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਪਾਰ ਕਦੇ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਕਲਿਃ ਪ੍ਰਮਾਰਕੋ ਰੋਗਃ ਸਤਤਂ ਚਾਪਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਭਯਮ੍ ਅਨਾਵृष੍ਟਿਭਯਂ ਚੈਵ ਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ
ਕਲਿਜੁਗ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰੋਗ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੁੱਖ, ਸੁਕਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਦਾ ਡਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਪੁष੍ਯੇ ਘੋਰੇ ਯੁਗੇ ਕਲੌ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਯੌਵਨਸ੍ਥਸ੍ਤਥਾ ਪਰਃ
ਪੁਸ਼ਯ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਾਪਦੰਡ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ।
ਸ੍ਥਾਵਿਰ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਕੌਮਾਰੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਕਲੌ ਪ੍ਰਜਾਃ ਅਲ੍ਪਤੇਜੋਬਲਾਃ ਪਾਪਾ ਮਹਾਕੋਪਾ ਹ੍ਯਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ, ਮੱਧ ਉਮਰ ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਪੀ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨृਤਵ੍ਰਤਲੁਬ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਯੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਦੁਰਿष੍ਟੈਰ੍ਦੁਰਧੀਤੈਸ਼੍ਚ ਦੁਰਾਚਾਰੈਰ੍ਦੁਰਾਗਮੈਃ
ਪੁਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਝੂਠੇ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਆਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਮਾੜੀ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਘੱਟ, ਆਚਰਨ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਰਾਹ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮਦੋषੈਸ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਜਾਯਤੇ ਭਯਮ੍ ਹਿਂਸਾ ਮਾਨਸ੍ਤਥੇਰ੍ष੍ਯਾ ਚ ਕ੍ਰੋਧੋ ऽਸੂਯਾਕ੍ਸ਼ਮਾਧृਤਿਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਹਿੰਸਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਈਰਖਾ, ਗੁੱਸਾ, ਜਲਨ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੀ ਘਾਟ।
ਪੁष੍ਯੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਲੋਭੋ ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭੋ ਜਾਯਤੇ ऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਲਿਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵੈ ਯੁਗਮ੍
ਪੁਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਕਲਿਜੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।