ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਨ੍ਨੇਤਦਖਿਲਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਤ੍ ਤਮੋਨੁਦਃ ਯੋ ऽਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਪਰੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ ਅਣੁਰ੍ ਜ੍ਯਾਯਾਨ੍ ਸਨਾਤਨਃ ਨਾਰਾਯਣ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸ ਏਕਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਉਦ੍ਬਭੌ
ਜੋ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰਗਟ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੁਖਮ, ਸਦੀਵੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਭਰਿਆ।
ਯਃ ਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ ਅਭਿਧ੍ਯਾਯ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਂ ਜਗਤ੍ ਅਪ ਏਵ ਸਸਰ੍ਜਾਦੌ ਤਾਸੁ ਵੀਰ੍ਯਮ੍ ਅਵਾਸृਜਤ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ।
ਤਦੇਵਾਣ੍ਡਂ ਸਮਭਵਦ੍ ਧੇਮਰੂਪ੍ਯਮਯਂ ਮਹਤ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸੂਰ੍ਯਾਯੁਤਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
ਉਹ ਹੀ ਮਹਾਂ ਅੰਡ ਬਣ ਗਿਆ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਸਮ੍ਭਵਃ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ ਅਪਿ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਮ੍ ਅਗਮਤ੍ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਮਹਾਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
ਤਦਨ੍ਤਰ੍ਭਗਵਾਨੇष ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਮਭਵਤ੍ਪੁਰਾ ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਦਿਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਠਨ੍ਨ੍ ਅਭੂਤ੍
ਉਸ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ; ਆਦਿ ਭੂਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਂ ਭੂਮਿਂ ਸਮਕਰੋਤ੍ ਤਦਣ੍ਡਸ਼ਕਲਦ੍ਵਯਮ੍ ਸ ਚਾਕਰੋਦ੍ਦਿਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯੋਮ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਅੰਡ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਦੀਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਰਚਿਆ।
ਨਦ੍ਯੋ ऽਣ੍ਡਨਾਮ੍ਨਃ ਸਂਭੂਤਾਃ ਪਿਤਰੋ ਮਨਵਸ੍ ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ ਯੇ ऽਮੀ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ ਚ ਤੇ ऽਪਿ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਜਲੋਦ੍ਭਵਾਃ ਲਵਣੇਕ੍ਸ਼ੁਸੁਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਨਦੀਆਂ ਮਹਾਂ ਅੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੂ ਵੀ; ਇਹ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।
ਸ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਅਭੂਦ੍ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ ਅਰਿਨ੍ਦਮ ਤਤ੍ਤੇਜਸਸ਼੍ ਚ ਤਤ੍ਰੈष ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਃ ਸਮਜਾਯਤ
ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੇਜ ਤੋਂ ਮਾਰਤੰਡ ਸੂਰਜ ਉਥੇ ਜਨਮਿਆ।
ਮृਤੇ ऽਣ੍ਡੇ ਜਾਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ ਤੇਨ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ ਰਜੋਗੁਣਮਯਂ ਯਤ੍ਤਦ੍ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਅਭੂਲ੍ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ
ਮਹਾਂ ਅੰਡ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਰਤੰਡ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਬਣਿਆ।
ਯੇਨ ਸृष੍ਟਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ ਤਮਵੇਹਿ ਰਜੋਰੂਪਂ ਮਹਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ — ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ।
ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਤ੍ਵਮ੍ ਅਗਮਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਲ੍ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ ਕਥਂ ਤੁ ਲੋਕਾਨ੍ ਅਸृਜਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਃ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ?
ਤਪਸ਼੍ ਚਚਾਰ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਅਮਰਾਣਾਂ ਪਿਤਾਮਹਃ ਆਵਿਭੂਤਾਸ੍ ਤਥਾ ਵੇਦਾਃ ਸਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗਪਦਕ੍ਰਮਾਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਤਪ ਕਰੀ; ਫਿਰ ਵੇਦ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ, ਉਪ-ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪਦਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਸਮੇਤ ਪਰਗਟ ਹੋਏ।
ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਯਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਧੁਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਃਸृਤਾਃ ਮੀਮਾਂਸਾਨ੍ਯਾਯਵਿਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਾष੍ਟਕਸਂਯੁਤਾਃ
ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਦ ਨਿਕਲੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਇ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਠ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਕਾਮਸ੍ਯ ਮਾਨਸਾਃ ਮਨਸਃ ਪੂਰ੍ਵਸृष੍ਟਾ ਵੈ ਜਾਤਾ ਯਤ੍ ਤੇਨ ਮਾਨਸਾਃ
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਰੀਚਿਰ੍ ਅਭਵਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤੋ ऽਤ੍ਰਿਰ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ऋषਿਃ ਅਙ੍ਗਿਰਸ਼੍ ਚਾਭਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੀਚੀ ਆਇਆ; ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਿਰਸ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਆਇਆ।
ਤਤਃ ਪੁਲਹਨਾਮਾ ਵੈ ਤਤਃ ਕ੍ਰਤੁਰ੍ ਅਜਾਯਤ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼੍ ਚ ਤਤਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ ਚਾਭਵਤ੍ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਹਾ ਜਨਮਿਆ; ਫਿਰ ਕ੍ਰਤੁ ਆਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।
ਪੁਤ੍ਰੋ ਭृਗੁਰ੍ ਅਭੂਤ੍ ਤਦ੍ਵਨ੍ ਨਾਰਦੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਚਿਰਾਦ੍ ਅਭੂਤ੍ ਦਸ਼ੇਮਾਨ੍ ਮਾਨਸਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮੁਨੀਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਅਜਿਜਨਤ੍
ਭ੍ਰਿਗੁ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਵੀ ਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਸ ਮਨ-ਜਨਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਾਰੀਰਾਨ੍ ਅਥ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਤृਹੀਨਾਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਾਦ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ ਅਜਾਯਤ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ: ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਨਮਿਆ।
ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਾਦ੍ ਅਭਵਦ੍ ਧृਦਯਾਤ੍ ਕੁਸੁਮਾਯੁਧਃ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯਾਦ੍ ਅਭਵਤ੍ ਕ੍ਰੋਧੋ ਲੋਭਸ਼੍ ਚਾਧਰਸਂਭਵਃ
ਧਰਮ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਾਮਦੇਵ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ, ਗੁੱਸਾ ਭੌਂਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਆਇਆ।
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਮੋਹਃ ਸਮਭਵਦ੍ ਅਹਂਕਾਰਾਦ੍ ਅਭੂਨ੍ ਮਦਃ ਪ੍ਰਮੋਦਸ਼੍ ਚਾਭਵਤ੍ ਕਣ੍ਠਾਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਲੋਚਨਤੋ ਣ੍ਰ੍ਪ ਭਰਤਃ ਕਰਮਧ੍ਯਾਤ੍ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਨੁਰ੍ ਅਭੂਤ੍ ਤਤਃ
ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਦ, ਗਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੋਦ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੌਤ, ਭਾਰਤ; ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
ਏਤੇ ਨਵ ਸੁਤਾ ਰਾਜਨ੍ ਕਨ੍ਯਾ ਚ ਦਸ਼ਮੀ ਪੁਨਃ ਅਙ੍ਗਜਾ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਦਸ਼ਮੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾ
ਇਹ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ; ਉਹ ਅੰਗਜਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸੰਤਾਨ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਮੋਹਃ ਸਮਭਵਦ੍ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਅਹਂਕਾਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨਾਮ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੋਹ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ — ਇਹਨਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ ਤਮਸ਼੍ ਚੈਵ ਗੁਣਤ੍ਰਯਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍ ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਏਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਸੱਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਰ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਪਰੇ ਜਗੁਃ ਏਤਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਜਾਸृष੍ਟਿਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਵਿਆਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਮਾਣੇਭ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ ਏਕਾ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਇੱਕ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਭਾਗ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼।
ਸਵਿਕਾਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਾਤ੍ ਤੁ ਮਹਤ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ ਇਤਿ ਯਤਃ ਖ੍ਯਾਤਿਰ੍ ਲੋਕਾਨਾਂ ਜਾਯਤੇ ਸਦਾ
ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ 'ਮਹਾਨ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਂਕਾਰਸ਼੍ ਚ ਮਹਤੋ ਜਾਯਤੇ ਮਾਨਵਰ੍ਧਨਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਤਃ ਪਞ੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਿਵਸ਼ਾਨਿ ਤੁ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਨਿ ਤੁ
ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕਾ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਂ ਵਾਕ੍ਕ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਸੁਣਨਾ, ਛੂਹਣਾ, ਵੇਖਣਾ, ਚੱਖਣਾ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣਾ — ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ; ਪਖਾਣਾ, ਜਨਨ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਬੋਲ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਾਨਨ੍ਦਨਾਦਾਨਗਤ੍ਯਾਲਾਪਾਸ਼੍ ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਰਸ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗੰਧ; ਪਖਾਣਾ, ਆਨੰਦ, ਲੈਣਾ, ਚਲਣਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਹਨ।