ਕਲ੍ਪਪ੍ਰਮਾਣੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਂ ਚ ਵੈ
ਕਲਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੋ ਗੁਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵੀ।
ਤ੍ਰੇਤਾਸृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਕਲਿਮੇਵ ਚ ਯੁਗਪਤ੍ਸਮਵੇਤੌ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਦਵਾਪਰ ਤੇ ਕਲਿ ਦੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪਰ ਦੋ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਰਮਾਗਤਂ ਮਯਾਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਤੁਭ੍ਯਂ ਨੋਕ੍ਤਂ ਯੁਗਦ੍ਵਯਮ੍ ऋषਿਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਵ੍ਯਾਕੁਲਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਜੋ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਈ, ਮੈਂ ਵੀ ਦੋ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਸਿਆ।
ਨੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਸ਼ੇषਂ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਤ ਅਥ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯਾਦੌ ਮਨੁਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਧਰ੍ਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤੁ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਦਾਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮ੍ ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਸਂਹਿਤਾਃ ਇਤ੍ਯਾਦਿਬਹੁਲਂ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਆਹ, ਅੱਗ ਦੇ ਯਜ, ਅਤੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਧਰਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।
ਪਰਮ੍ਪਰਾਗਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਤ੍ਵਾਚਾਰਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਯੁਤਂ ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਪਰ ਮਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਰਥ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ।
ਸਤ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਤਪਸਾ ਤਥਾ ਤੇषਾਂ ਸੁਤਪ੍ਤਤਪਸਾਮ੍ ਆਰ੍षੇਣਾਨੁਕ੍ਰਮੇਣ ਹ
ਸਚਾਈ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਪਾਠ, ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਘਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ, ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਮਨੋਸ਼੍ਚੈਵ ਆਦੌ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤਤਃ ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਂ ਤੇਨ ਸਕृਤ੍ਪੂਰ੍ਵਕਮੇਵ ਚ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੂ ਤੋਂ, ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਭਿਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਸ੍ਤਾਰਕਾਦਿਭਿਃ ਆਦਿਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਮੰਤਰ ਤਾਰਕਾ ਆਦਿ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇ; ਆਦਿ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੰਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।
ਪ੍ਰਮਾਣੇष੍ਵਥ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਮ੍ ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯੋਗੋ ਵ੍ਯਤੀਤੇषੁ ਕਲ੍ਪੇष੍ਵਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਫਿਰ, ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੰਤਰ-ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਚਲਦੀ ਰਹੀ; ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਆਏ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਥਰ੍ਵਣਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ਼੍ਚ ਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਤੁ ਮਨੁਰਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵਣ ਮੰਤਰ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਮੰਤਰ—ਮਨੂ ਨੇ ਸਮਰਥ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ।
ਤ੍ਰੇਤਾਦੌ ਸਂਹਤਾ ਵੇਦਾਃ ਕੇਵਲਂ ਧਰ੍ਮਸੇਤਵਃ ਸਂਰੋਧਾਦਾਯੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਚ ਤੇ ऋषਯਸ੍ਤਪਸਾ ਵੇਦਾਨ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਧੀਯਤੇ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਇਕੱਠੇ ਸਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਨ; ਪਰ ਆਯੁ ਦੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਰਕੇ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਵੇਦ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੜ੍ਹੇ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਸਂਵृਤਾਃ ਸਾਙ੍ਗਾ ਯਥਾਧਰ੍ਮਂ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਵਿਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਤੁ ਵੇਦਵਾਦਾਦ੍ਯਥਾਯੁਗਮ੍
ਦੇਵਤਮਈ ਵੇਦ, ਜੋ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹਨ ਨਾ ਅੰਤ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਨੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ; ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਧਰਮ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਰਮ੍ਭਯਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਵਿਰ੍ਯਜ੍ਞਾ ਵਿਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪਰਿਚਾਰਯਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜਪਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ
ਆਰੰਭ ਯਜਨ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ; ਹਵਿਸ ਯਜਨ ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੇਵਾ ਯਜਨ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਪ ਯਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਹਨ।
ਤਤਃ ਸਮੁਦਿਤਾ ਵਰ੍ਣਾਸ੍ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਲਿਨਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਨ੍ਤਃ ਸਮृਦ੍ਧਾਃ ਸੁਖਿਨਸ਼੍ਚ ਵੈ
ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਰਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਸਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ਃ ਵੈਸ਼੍ਯਾਞ੍ਛੂਦ੍ਰਾ ਅਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ, ਵੈਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ, ਸਭ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ।
ਸ਼ੁਭਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਧਰ੍ਮਾ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਂਕਲ੍ਪਿਤੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਵਾ ਹਸ੍ਤਕਰ੍ਮਣਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਹ੍ਯਵਿਕਲੇ ਕਰ੍ਮਾਰਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ; ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਬੋਲ, ਜਾਂ ਹੱਥ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ।
ਆਯੂਰੂਪਂ ਬਲਂ ਮੇਧਾ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ ਆਸੀਤ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤੁ ਵੈ
ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਆਕਰਤੀ, ਤਾਕਤ, ਬੁੱਧੀ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਏषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾਕਰੋਤ੍ ਸਂਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਬਣਾਈ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ, ਮੰਤਰ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
ਸਂਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ऋषਿਭਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤੈਃ ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾ ਹ੍ਯੇਵ ਤੁ ਦੈਵਤੈਃ
ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਅਤੇ ਯਜਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਯਾਮੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਰ੍ਜਯੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸਾਧਨਸਂਭृਤੈਃ ਵਿਸ਼੍ਵਸृਡ੍ਭਿਸ੍ ਤਥਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮਹੌਜਸਾ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵੈਸ੍ ਤੇ ਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਪੁਜਾਰੀ, ਜਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਯਜਨ ਕੀਤੇ।
ਸਤ੍ਯਂ ਜਪਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਧਰ੍ਮੋ ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ਯਦਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਹ੍ਰਸਤੇ ਸ਼ਾਖਾਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਸੱਚ, ਜਪ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ — ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਤਦਾ ਸ਼ੂਰਾ ਆਯੁष੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਬਲਾਃ ਨ੍ਯਸ੍ਤਦਣ੍ਡਾ ਮਹਾਯੋਗਾ ਯਜ੍ਵਾਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਡੰਡਾ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਾਯਤਾਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪृਥੁਵਕ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸੁਸਂਹਤਾਃ ਸਿਂਹੋਰਸ੍ਕਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਮਾਤਂਗਗਾਮਿਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਚੌੜੇ ਚਿਹਰੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਛਾਤੀ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਧਨੁਰ੍ਧਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਃ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਤੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਵੱਡੇ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਸਾਰੇ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੌ ਤੁ ਸ੍ਮृਤੌ ਬਾਹੂ ਵ੍ਯਾਮੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਉਚ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਮੇਨ ਸੂਚ੍ਛ੍ਰਯੋ ਯਸ੍ਯ ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਦੇਹਿਨਃ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਃ ਪਰੀਣਾਹੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਰਿਮਣ੍ਡਲਃ
ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬੋਹੜ-ਵਾਂਗ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਵਿਆਮ' ਬੋਹੜ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਸ ਮਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਬੋਹੜ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਕ੍ਰਂ ਰਥੋ ਮਣਿਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਨਿਧਿਰਸ਼੍ਵੋ ਗਜਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਤਨ ਇਹ ਹਨ: ਚਕਰ, ਰਥ, ਮਣੀ, ਪਤਨੀ, ਖਜਾਨਾ, ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਹਾਥੀ।
ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ੇਨ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਃ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਹ੍ਯ੍ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇषੁ ਵੈ
ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਗਤ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨੀਹ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਾਨਿ ਤੇष੍ਵਤ੍ਰ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ, ਹੋ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਭਦ੍ਰਾਣੀਮਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਚ ਵਿਭਾਵ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ਅਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਬਲਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸੁਖਂ ਧਨਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਵਧੀਆ ਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਤਾਕਤ, ਧਰਮ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਧਨ।