ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੇ ਮਾਨੁषਾ ਮਾਸਾਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੋ ਮਾਸਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਤਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਮਾਸਾਨਾਂ षष੍ਟ੍ਯਾ ਚਾਭ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯੇष ਮਾਨੁषੇਣ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਤੀਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਮਹੀਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨੁषੇਣੈਵ ਮਾਨੇਨ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਯਚ੍ਛਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਤੁ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵੈ ਦਸ਼ ਚ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਾ ਮਾਸਾਃ ਪਿਤृਸਂਖ੍ਯੇਹ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੌਕਿਕੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਅਬ੍ਦੋ ਯੋ ਮਾਨੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਸਧਾਰਨ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ੍ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ ਅਹਸ੍ਤੁ ਯਦੁਦਕ੍ਚੈਵ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍ ਏਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਦਿਵ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤੇ ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਡ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਾਸਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਦਿਵ੍ਯਾ ਮਾਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵੈ ਤਥੈਵ ਸਹ ਸਂਖ੍ਯਾਤੋ ਦਿਵ੍ਯ ਏष ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਤੀਹ ਐਸੇ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਨਿਯਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ षष੍ਟਿਰ੍ਵਰ੍षਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਦਿਵ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯੇष ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਸਾਲ ਤੇ ਸੱਠ ਹੋਰ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਵਤ੍ਸਰਃ
ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਤੀਹ ਹੋਰ, ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਵ ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਵਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਰੁਵਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਹੋਰ, ਧਰੂਵ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਚ षष੍ਟਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦੋ ਜਨਾਃ
ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ, ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦृषਿਭਿਰ੍ਗੀਤਂ ਦਿਵ੍ਯਯਾ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਦਿਵ੍ਯੇਨੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਦਿਵਿਆ ਮਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਯੁਗਾਨਿ ऋषਯੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ। ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤਯੁਗਂ ਨਾਮ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਭਿਧੀਯਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵ ਯੁਗਾਨਿ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਫਿਰ ਦੁਆਪਰ, ਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਕਲਿ। ਐਸੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਾਹੁਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤਤ੍ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵ੍ ਅਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਥਾਵਿਧਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ।
ਇਤਰੇषੁ ਸਸਂਧ੍ਯੇषੁ ਸਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ੇषੁ ਚ ਤ੍ਰਿषੁ ਏਕਪਾਦੇ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਸਮੇਤ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਃ ਸਂਧ੍ਯਯਾ ਸਮਃ
ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਤੁ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ੌ ਤੁ ਚਤੁਃਸ਼ਤਮ੍ ਸਹਸ੍ਰਮੇਕਂ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਕਲਿਰੇਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਸਂਧ੍ਯਾਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਯੋਃ ਸ੍ਮृਤੇ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਕਲਿਯੁਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਏषਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾ ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦਵਾਪਰ ਤੇ ਕਲਿ—ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ।
ਤਤ੍ਰ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਃ ਸृष੍ਟਾ ਮਾਨੁषਾਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਦਸ਼ ਦ੍ਵੇ ਚ ਪਞ੍ਚ ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕृਤਂ ਯੁਗਮਥੋਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ: ਦਸ ਨਿਯੁਤ, ਦੋ ਹੋਰ, ਤੇ ਪੰਜ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੁਤਂ ਤੁ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਨਿਯੁਤੇ ਪੁਨਃ षਣ੍ਣਵਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਚ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯੈषਾ ਮਾਨੁषੇਣ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਯੁਤ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਹੋਰ ਨਿਯੁਤ; ਨਵਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ—ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।
ਅष੍ਟੌ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਤੁ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਯੁਗਮ੍
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਲਈ ਅਠ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਂਠ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੁ ਕਲਿਰ੍ਯੁਗਮ੍ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਏਤਤ੍ਕਲਿਯੁਗਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਕਲਿਯੁਗ ਲਈ ਚਾਰ ਨਿਯੁਤ ਸਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਬਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ; ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਿਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏषਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਸਂਧ੍ਯਾ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕੈਃ ਸਹ
ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਸਮੇਤ।
ਏषਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਤੁ ਸਾਧਿਕਾ ਤ੍ਵੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਵਾਧੂ ਸਾਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਕਹੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾ ਤੁ ਮਾਨੁषੇਣ ਨਿਬੋਧਤ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯਃ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਹੁਣ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ: ਇਕਤੀ ਕੋਟੀ ਸਾਲ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੁਜਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਭਾਗਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੁ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ ਛਤਾਨ੍ਯष੍ਟਾਧਿਕਾਨਿ ਚ
ਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਹੋਰ, ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ; ਤੇ ਬਤੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਤੇ ਅਠ ਸੌ ਹੋਰ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ।
ਅਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍षਾਣਿ ਮਾਸਾਸ਼੍ਚੈਵਾਧਿਕਾਸ੍ਤੁ षਟ੍ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯੈषਾ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਅੱਸੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਛੇ ਹੋਰ ਮਹੀਨੇ—ਇਹ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਮਨੋਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਸ ਚ ਵੈ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਯਾ
ਹੁਣ, ਦਿਵਯ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ: ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਯੁਗੈਃ ਸਹ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਨਵੰਤਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਯੁਗਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏषਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਤੁ ਸਾਧਿਕਾ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਾ ਸਾ ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਵਾਧੂ ਸਾਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਯਥਾ ਕ੍ਰਮ ਇਕਹੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਕਲ੍ਪਮਾਹੁਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦਃ ਤਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਲਯਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਃ ਸ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਲਯੋ ਮਹਾਨ੍
ਜੋ ਜਾਣੂ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕਲਪ ਚੌਦਾਂ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਲੈ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਲੈ ਹੈ।