ਇਤ੍ਯੇष ਸੋਮਸੂਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਐਲਸ੍ਯ ਚ ਸਮਾਗਮਃ ਅਵਾਪ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਚੈਵ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚੈਵ ਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਐਲ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਈ।
ਪਰ੍ਵਣਾਂ ਚੈਵ ਯਃ ਕਾਲੋ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਮੇਵ ਚ ਸਮਾਸਾਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਸਰ੍ਗ ਏष ਸਨਾਤਨਃ
ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਥਾਵਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਰਜਨ ਹੈ।
ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਯੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਿਤਂ ਤ੍ਵੇਕਦੇਸ਼ਿਕਮ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਯਂ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੁਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇਯਂ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਸਾਰੇ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਹਿੱਸੇ-ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇ।
ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਏष ਸਰ੍ਗੋ ਮਯੇਰਿਤਃ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇਹ ਸਰਿਸ਼ਟੀ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਣਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ ਏषਾਂ ਨਿਸਰ੍ਗਸਂਖ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਚਾਰ ਯੁਗ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਸਮੇਂ 'ਚ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗਿਣਤੀ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪृਥਿਵੀਦ੍ਯੁਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਯਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੁਦਾਹृਤਮ੍ ਏਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਂ ਤ੍ਵੇਵਂ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਤ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਯ ਵਿਸ੍ਤਰਾਚ੍ਚੈਵ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ: ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ।
ਲੌਕਿਕੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਾਬ੍ਦਂ ਤੁ ਮਾਨੁषਮ੍ ਤੇਨਾਪੀਹ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍ ਨਿਮੇषਤੁਲ੍ਯਕਾਲਾਨਿ ਮਾਤ੍ਰਾਲਬ੍ਧੇਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਚ
ਸਧਾਰਨ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਗਣਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਇੱਕ ਪਲਕ-ਝਪਕਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਕਾਈਆਂ ਮਾਪ ਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾष੍ਠਾ ਨਿਮੇषਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਕਾष੍ਠਾਂ ਗਣਯੇਤ੍ਕਲਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵੇਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਮੇਤੇ
ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਕਾਠੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਵਿਭਜਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮਾਨੁषਲੌਕਿਕੇ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਭੂਤਾਨਾਂ ਚੇष੍ਟਾਯੈ ਕਰ੍ਮਣਾਮਹਃ
ਸੂਰਜ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਹੈ, ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ।
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਮਾਸਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ੍ ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵਹਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ
ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਡ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੇ ਮਾਨੁषਾ ਮਾਸਾਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੋ ਮਾਸਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਤਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਮਾਸਾਨਾਂ षष੍ਟ੍ਯਾ ਚਾਭ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯੇष ਮਾਨੁषੇਣ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਤੀਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਮਹੀਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨੁषੇਣੈਵ ਮਾਨੇਨ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਯਚ੍ਛਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਤੁ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵੈ ਦਸ਼ ਚ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਾ ਮਾਸਾਃ ਪਿਤृਸਂਖ੍ਯੇਹ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੌਕਿਕੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਅਬ੍ਦੋ ਯੋ ਮਾਨੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਸਧਾਰਨ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ੍ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ ਅਹਸ੍ਤੁ ਯਦੁਦਕ੍ਚੈਵ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍ ਏਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਦਿਵ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤੇ ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਡ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਾਸਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਦਿਵ੍ਯਾ ਮਾਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵੈ ਤਥੈਵ ਸਹ ਸਂਖ੍ਯਾਤੋ ਦਿਵ੍ਯ ਏष ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਤੀਹ ਐਸੇ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਨਿਯਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ षष੍ਟਿਰ੍ਵਰ੍षਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਦਿਵ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯੇष ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਸਾਲ ਤੇ ਸੱਠ ਹੋਰ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਵਤ੍ਸਰਃ
ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਤੀਹ ਹੋਰ, ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਵ ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਵਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਰੁਵਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਹੋਰ, ਧਰੂਵ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਚ षष੍ਟਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦੋ ਜਨਾਃ
ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ, ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦृषਿਭਿਰ੍ਗੀਤਂ ਦਿਵ੍ਯਯਾ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਦਿਵ੍ਯੇਨੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਦਿਵਿਆ ਮਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਯੁਗਾਨਿ ऋषਯੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ। ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤਯੁਗਂ ਨਾਮ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਭਿਧੀਯਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵ ਯੁਗਾਨਿ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਫਿਰ ਦੁਆਪਰ, ਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਕਲਿ। ਐਸੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਾਹੁਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤਤ੍ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵ੍ ਅਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਥਾਵਿਧਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ।
ਇਤਰੇषੁ ਸਸਂਧ੍ਯੇषੁ ਸਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ੇषੁ ਚ ਤ੍ਰਿषੁ ਏਕਪਾਦੇ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਸਮੇਤ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਃ ਸਂਧ੍ਯਯਾ ਸਮਃ
ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਤੁ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ੌ ਤੁ ਚਤੁਃਸ਼ਤਮ੍ ਸਹਸ੍ਰਮੇਕਂ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਕਲਿਰੇਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਸਂਧ੍ਯਾਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਯੋਃ ਸ੍ਮृਤੇ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਕਲਿਯੁਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਏषਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾ ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦਵਾਪਰ ਤੇ ਕਲਿ—ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ।
ਤਤ੍ਰ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਃ ਸृष੍ਟਾ ਮਾਨੁषਾਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਦਸ਼ ਦ੍ਵੇ ਚ ਪਞ੍ਚ ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕृਤਂ ਯੁਗਮਥੋਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ: ਦਸ ਨਿਯੁਤ, ਦੋ ਹੋਰ, ਤੇ ਪੰਜ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੁਤਂ ਤੁ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਨਿਯੁਤੇ ਪੁਨਃ षਣ੍ਣਵਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਚ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯੈषਾ ਮਾਨੁषੇਣ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਯੁਤ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਹੋਰ ਨਿਯੁਤ; ਨਵਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ—ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।
ਅष੍ਟੌ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਤੁ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਯੁਗਮ੍
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਲਈ ਅਠ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਂਠ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।