ਤੇषਾਂ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਬਾਨ੍ਧਵੈਰ੍ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਤਃ ਭੂਮਾਵਸਵ੍ਯਂ ਦਰ੍ਭੇषੁ ਦਤ੍ਤਾਃ ਪਿਣ੍ਡਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵੈ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵਧਿष੍ਠਿਤਾਨ੍
ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੇਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਲੋਕ 'ਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਭ੍ਰष੍ਟਾ ਯੇ ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤੇ ਵੈ ਭੂਤਾਨੀਕੇ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜੋ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਪਿੱਛੋਂ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—
ਨਾਨਾਰੂਪਾਸੁ ਜਾਤੀਨਾਂ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿषੁ ਮੂਰ੍ਤਿषੁ ਯਦਾਹਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਤਾਸੁ ਤਾਸ੍ਵਿਹ ਯੋਨਿषੁ
ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ 'ਚ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮਾਂ 'ਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਜਣਨਾਂ 'ਚ ਜਿਹੜਾ ਖੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਣਨਾਂ 'ਚ—
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦਾਹਾਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤੁ ਪ੍ਰੀਣਯੇਤ੍ ਕਾਲੇ ਨ੍ਯਾਯਾਗਤਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਮਾਦਤ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਖੁਰਾਕ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਮੇਂ ਤੇ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਗੋषੁ ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਸੁ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇषੁ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਾਪਯਤੇ ਤੁ ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਟ ਆਪਣੇ ਲਾਭਪਾਤਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਹ੍ਯਵਿਕਲਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਦਤ੍ਤਂ ਮਨੁਰ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵੀ ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
ਗਤਾਗਤਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਹਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ
ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਕਾਲਾ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਪੱਖ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਰਾਤ ਲਈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਵੈ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰੋ ਦਿਵਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਆਪਸ ਵਿਚ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇ ਤੁ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਯੇ ਪਿਤਾ ਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਇਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਤੇ ਪਰਦਾਦਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇष ਵਿषਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਸੋਮਪਾਯਿਨਾਮ੍ ਏਤਤ੍ਪਿਤृਮਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਗਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚ ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਸੋਮਸੂਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਐਲਸ੍ਯ ਚ ਸਮਾਗਮਃ ਅਵਾਪ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਚੈਵ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚੈਵ ਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਐਲ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਈ।
ਪਰ੍ਵਣਾਂ ਚੈਵ ਯਃ ਕਾਲੋ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਮੇਵ ਚ ਸਮਾਸਾਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਸਰ੍ਗ ਏष ਸਨਾਤਨਃ
ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਥਾਵਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਰਜਨ ਹੈ।
ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਯੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਿਤਂ ਤ੍ਵੇਕਦੇਸ਼ਿਕਮ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਯਂ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੁਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇਯਂ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਸਾਰੇ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਹਿੱਸੇ-ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇ।
ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਏष ਸਰ੍ਗੋ ਮਯੇਰਿਤਃ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇਹ ਸਰਿਸ਼ਟੀ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਣਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ ਏषਾਂ ਨਿਸਰ੍ਗਸਂਖ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਚਾਰ ਯੁਗ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਸਮੇਂ 'ਚ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗਿਣਤੀ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪृਥਿਵੀਦ੍ਯੁਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਯਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੁਦਾਹृਤਮ੍ ਏਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਂ ਤ੍ਵੇਵਂ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਤ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਯ ਵਿਸ੍ਤਰਾਚ੍ਚੈਵ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ: ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ।
ਲੌਕਿਕੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਾਬ੍ਦਂ ਤੁ ਮਾਨੁषਮ੍ ਤੇਨਾਪੀਹ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍ ਨਿਮੇषਤੁਲ੍ਯਕਾਲਾਨਿ ਮਾਤ੍ਰਾਲਬ੍ਧੇਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਚ
ਸਧਾਰਨ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਗਣਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਇੱਕ ਪਲਕ-ਝਪਕਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਕਾਈਆਂ ਮਾਪ ਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾष੍ਠਾ ਨਿਮੇषਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਕਾष੍ਠਾਂ ਗਣਯੇਤ੍ਕਲਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵੇਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਮੇਤੇ
ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਕਾਠੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਵਿਭਜਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮਾਨੁषਲੌਕਿਕੇ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਭੂਤਾਨਾਂ ਚੇष੍ਟਾਯੈ ਕਰ੍ਮਣਾਮਹਃ
ਸੂਰਜ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਹੈ, ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ।
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਮਾਸਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ੍ ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵਹਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ
ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਡ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੇ ਮਾਨੁषਾ ਮਾਸਾਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੋ ਮਾਸਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਤਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਮਾਸਾਨਾਂ षष੍ਟ੍ਯਾ ਚਾਭ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯੇष ਮਾਨੁषੇਣ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਤੀਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਮਹੀਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨੁषੇਣੈਵ ਮਾਨੇਨ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਯਚ੍ਛਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਤੁ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵੈ ਦਸ਼ ਚ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਾ ਮਾਸਾਃ ਪਿਤृਸਂਖ੍ਯੇਹ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੌਕਿਕੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਅਬ੍ਦੋ ਯੋ ਮਾਨੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਸਧਾਰਨ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ੍ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ ਅਹਸ੍ਤੁ ਯਦੁਦਕ੍ਚੈਵ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍ ਏਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਦਿਵ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤੇ ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਡ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯਾਨਿ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਾਸਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਦਿਵ੍ਯਾ ਮਾਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵੈ ਤਥੈਵ ਸਹ ਸਂਖ੍ਯਾਤੋ ਦਿਵ੍ਯ ਏष ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਤੀਹ ਐਸੇ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਨਿਯਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ षष੍ਟਿਰ੍ਵਰ੍षਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਦਿਵ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯੇष ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਸਾਲ ਤੇ ਸੱਠ ਹੋਰ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਵਤ੍ਸਰਃ
ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਤੀਹ ਹੋਰ, ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਵ ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਵਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਰੁਵਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਹੋਰ, ਧਰੂਵ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਚ षष੍ਟਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਤੁ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦੋ ਜਨਾਃ
ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ, ਤੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ, ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦृषਿਭਿਰ੍ਗੀਤਂ ਦਿਵ੍ਯਯਾ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਦਿਵ੍ਯੇਨੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਦਿਵਿਆ ਮਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।