ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਯਜ੍ਞੇਨ ਪ੍ਰਜਯਾ ਭੁਵਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਚੈਵ ਚਾਨ੍ਨਦਾਨੇਨ ਸਪ੍ਤਧਾ
ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਤਪ, ਯਜ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਾਨ—ਇਹ ਸੱਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ।
ਕਰ੍ਮਸ੍ਵੇਤੇषੁ ਯੇ ਸਕ੍ਤਾ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆ ਦੇਹਪਾਤਨਾਤ੍ ਦੇਵੈਸ੍ਤੇ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਊष੍ਮਪੈਃ ਸੋਮਪੈਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਾ ਦਿਵਿ ਮੋਦਨ੍ਤੇ ਪਿਤृਮਨ੍ਤ ਉਪਾਸਤੇ
ਜੋ ਇਹ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤਕ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਉੱਤਾਪ ਤੇ ਸੋਮਾ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜਾਵਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈषਾ ਉਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕृਤਾਂ ਚ ਵੈ ਤੇषਾਂ ਨਿਵਾਪੇ ਦਤ੍ਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ਕੁਲੀਨੈਸ੍ਤੁ ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ
ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਕੁਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਿਵਾਪਾ।
ਮਾਸਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਹਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨਾਸ੍ ਤੇऽਤ੍ਯੇਤੇ ਸੋਮਲੌਕਿਕਾਃ ਏਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਿਤਰੋ ਮਾਸਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਭੁਜਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਮਾਸਿਕ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸੋਮਾ-ਲੌਕਿਕ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਪਿਤਰ ਮਾਸਿਕ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤੇਭ੍ਯੋ ऽਪਰੇ ਤੁ ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾਃ ਕਰ੍ਮਯੋਨਿषੁ ਭ੍ਰष੍ਟਾਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਧਰ੍ਮੇषੁ ਸ੍ਵਧਾਸ੍ਵਾਹਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੋ ਹੋਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਤੇ ਜਨਮ ਮਿਲੇ-ਝਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਵਧਾ ਤੇ ਸਵਾਹਾ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹਨ—
ਭਿਨ੍ਨੇ ਦੇਹੇ ਦੁਰਾਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰੇਤਭੂਤਾ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯੇ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਨੁਸ਼ੋਚਨ੍ਤੋ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਮਾਗਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੱਖ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਯਾਤਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੀਰ੍ਘਾਸ਼੍ਚੈਵਾਤਿਸ਼ੁष੍ਕਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਾਸਸਃ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਭਿਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਲੰਮੇ, ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੇ, ਵਿਗੜੇ ਵਾਲ, ਨੰਗੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰਿਤ੍ਸਰਸ੍ਤਡਾਗਾਨਿ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪਰਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਃ ਕਾਲ੍ਯਮਾਨਾ ਇਤਸ੍ਤਤਃ
ਸਭ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਦਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ—ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਪਾਤ੍ਯਮਾਨਾ ਯੇ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥੇषੁ ਤੇषੁ ਵੈ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯਾਂ ਵੈਤਰਣ੍ਯਾਂ ਚ ਕੁਮ੍ਭੀਪਾਕੇਦ੍ਧਵਾਲੁਕੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ, ਵੈਤਰਣੀ ਦਰਿਆ, ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਦੀ ਹੰਡੀ, ਤੇ ਜਲਦੇ ਰੇਤਾਂ—
ਅਸਿਪਤ੍ਤ੍ਰਵਨੇ ਚੈਵ ਪਾਤ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਤੁ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਦੁਃਖਿਤਾਨਾਮ੍ ਅਸ਼ਾਯਿਨਾਮ੍
ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਪੱਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ—
ਤੇषਾਂ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਬਾਨ੍ਧਵੈਰ੍ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਤਃ ਭੂਮਾਵਸਵ੍ਯਂ ਦਰ੍ਭੇषੁ ਦਤ੍ਤਾਃ ਪਿਣ੍ਡਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵੈ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵਧਿष੍ਠਿਤਾਨ੍
ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੇਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਲੋਕ 'ਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਭ੍ਰष੍ਟਾ ਯੇ ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤੇ ਵੈ ਭੂਤਾਨੀਕੇ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜੋ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਪਿੱਛੋਂ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—
ਨਾਨਾਰੂਪਾਸੁ ਜਾਤੀਨਾਂ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿषੁ ਮੂਰ੍ਤਿषੁ ਯਦਾਹਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਤਾਸੁ ਤਾਸ੍ਵਿਹ ਯੋਨਿषੁ
ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ 'ਚ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮਾਂ 'ਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਜਣਨਾਂ 'ਚ ਜਿਹੜਾ ਖੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਣਨਾਂ 'ਚ—
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦਾਹਾਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤੁ ਪ੍ਰੀਣਯੇਤ੍ ਕਾਲੇ ਨ੍ਯਾਯਾਗਤਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਮਾਦਤ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਖੁਰਾਕ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਮੇਂ ਤੇ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਗੋषੁ ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਸੁ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇषੁ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਾਪਯਤੇ ਤੁ ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਟ ਆਪਣੇ ਲਾਭਪਾਤਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਹ੍ਯਵਿਕਲਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਦਤ੍ਤਂ ਮਨੁਰ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵੀ ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
ਗਤਾਗਤਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਹਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ
ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਕਾਲਾ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਪੱਖ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਰਾਤ ਲਈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਵੈ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰੋ ਦਿਵਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਆਪਸ ਵਿਚ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇ ਤੁ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਯੇ ਪਿਤਾ ਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਇਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਤੇ ਪਰਦਾਦਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇष ਵਿषਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਸੋਮਪਾਯਿਨਾਮ੍ ਏਤਤ੍ਪਿਤृਮਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਗਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚ ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਸੋਮਸੂਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਐਲਸ੍ਯ ਚ ਸਮਾਗਮਃ ਅਵਾਪ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਚੈਵ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚੈਵ ਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਐਲ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਈ।
ਪਰ੍ਵਣਾਂ ਚੈਵ ਯਃ ਕਾਲੋ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਮੇਵ ਚ ਸਮਾਸਾਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਸਰ੍ਗ ਏष ਸਨਾਤਨਃ
ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਥਾਵਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਰਜਨ ਹੈ।
ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਯੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਿਤਂ ਤ੍ਵੇਕਦੇਸ਼ਿਕਮ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਯਂ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੁਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇਯਂ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਸਾਰੇ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਹਿੱਸੇ-ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇ।
ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਏष ਸਰ੍ਗੋ ਮਯੇਰਿਤਃ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ
ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇਹ ਸਰਿਸ਼ਟੀ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਣਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ऽਨ੍ਤਰੇ ਏषਾਂ ਨਿਸਰ੍ਗਸਂਖ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਚਾਰ ਯੁਗ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਸਮੇਂ 'ਚ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗਿਣਤੀ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪृਥਿਵੀਦ੍ਯੁਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਯਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੁਦਾਹृਤਮ੍ ਏਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਂ ਤ੍ਵੇਵਂ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਤ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਯ ਵਿਸ੍ਤਰਾਚ੍ਚੈਵ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ: ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ।
ਲੌਕਿਕੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਾਬ੍ਦਂ ਤੁ ਮਾਨੁषਮ੍ ਤੇਨਾਪੀਹ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍ ਨਿਮੇषਤੁਲ੍ਯਕਾਲਾਨਿ ਮਾਤ੍ਰਾਲਬ੍ਧੇਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਚ
ਸਧਾਰਨ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਗਣਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਇੱਕ ਪਲਕ-ਝਪਕਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਕਾਈਆਂ ਮਾਪ ਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾष੍ਠਾ ਨਿਮੇषਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਕਾष੍ਠਾਂ ਗਣਯੇਤ੍ਕਲਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵੇਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਮੇਤੇ
ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਕਾਠੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਵਿਭਜਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮਾਨੁषਲੌਕਿਕੇ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਭੂਤਾਨਾਂ ਚੇष੍ਟਾਯੈ ਕਰ੍ਮਣਾਮਹਃ
ਸੂਰਜ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਹੈ, ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ।
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਮਾਸਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ੍ ਤਯੋਃ ਪੁਨਃ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵਹਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ
ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਡ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ।