ਤਤਃ ਪੀਤਸੁਧਂ ਸੋਮਂ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਸਾਵੇਕਰਸ਼੍ਮਿਨਾ ਆਪ੍ਯਾਯਤੇ ਸੁषੁਮ੍ਨੇਨ ਸੋਮਂ ਤੁ ਸੋਮਪਾਯਿਨਮ੍
ਫਿਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਸੋਮ ਪੀ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਇਕ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਰਾਹੀਂ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਨਿਃਸ਼ੇषਾ ਵੈ ਕਲਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾ ਯੁਗਪਦ੍ ਵ੍ਯਾਪਯਨ੍ ਪੁਰਾ ਸੁषੁਮ੍ਨਾਪ੍ਯਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਭਾਗਂ ਭਾਗਮਹਃਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੱਖ, ਜੋ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਨਾਲ ਹਰ ਦਿਨ ਹਿੱਸਾ-ਹਿੱਸਾ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤਿ ਕृष੍ਣਾਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਹ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ ਚ ਏਵਂ ਸਾ ਸੂਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇਣ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਿਤਾ ਤਨੁਃ
ਕਾਲੀਆਂ ਕਲਾ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਦੇਹ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਸ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮਣ੍ਡਲਃ ਏਵਮਾਪ੍ਯਾਯਿਤਃ ਸੋਮਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ऽਪ੍ਯਹਃਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਦੇਵੈਃ ਪੀਤਸੁਧਂ ਸੋਮਂ ਪੁਰਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪਿਬੇਦ੍ਰਵਿਃ
ਪੂਰਨਮਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਚਿੱਟੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਸੋਮ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਤਰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
ਪੀਤਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹਂ ਤੁ ਰਸ਼੍ਮਿਨੈਕੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਆਪ੍ਯਾਯਯਤ੍ਸੁषੁਮ੍ਨੇਨ ਭਾਗਂ ਭਾਗਮਹਃਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਸੂਰਜ ਇਕੋ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਦਿਨ ਹਿੱਸਾ-ਹਿੱਸਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਮ੍ਨਾਪ੍ਯਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੈ ਕਲਾਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਕृष੍ਣਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਹ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਪਾਲਦੀ ਹੈ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਕਲਾ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਮਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਸੋਮਃ ਕ੍ਸ਼ਯਿਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਮृਦ੍ਧਿਰੇਵਂ ਸੋਮਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਯੋਃ
ਇੰਝ ਸੋਮ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੋਮ ਦੀ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਪਿਤृਮਾਨ੍ਸੋਮਃ ਸ੍ਮृਤਸ੍ਤਦ੍ਵਸੁਧਾਤ੍ਮਕਃ ਕਾਨ੍ਤਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸੁਧਾਭृਤਪਰਿਸ੍ਰਵੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਮ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਪੰਦਰਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰੇ ਵਹਾਵਾਂ ਸਮੇਤ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਰ੍ਵਣਾਂ ਸਂਧਯਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ਯਥਾ ਗ੍ਰਥ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਆਵृਤ੍ਤਾਦਿਕ੍ਸ਼ੁਵੇਣੁਵਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੇ ਇਹ ਪੱਖ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਝਾੜ ਦੀ ਗੰਢ।
ਤਥਾਬ੍ਦਮਾਸਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਃ ਕृष੍ਣਾਸ੍ਤੁ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਯੋ ਭੇਦੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ ਸਂਧਯਸ੍ਤਥਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਲ, ਮਹੀਨੇ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪੱਖ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ ਦੇ ਫਰਕ, ਗੰਢਾਂ ਤੇ ਸੰਧੀਆਂ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ।
ਅਰ੍ਧਮਾਸਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਪ੍ਰਭृਤੀਨਿ ਚ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਧਾਨਕ੍ਰਿਯਾ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਨੀਯਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਸਂਧਿषੁ
ਅਰਧ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੱਖ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਇਹ ਸਭ ਪੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਪਰ੍ਵਣੋ ਹ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਾਦਿਸਂਧਿषੁ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਅਨੁਮਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਲਵੌ ਕਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ ਲਵੌ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਰਾਕਾਯਾਃ ਕਾਲੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ऽਪਰਾਹ੍ਣਿਕਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਧੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤੇ ਅਨੁਮਤੀ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਲਵਾਂ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਕਾ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਲਵਾਂ ਸਮਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ऽਤੀਤੇ ऽਪਰਾਹ੍ਣਿਕੇ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯੇष ਸ ਕਾਲਃ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸਿਕਃ
ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਤੀਪਾਤੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਲੇਖਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯੁਗਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਯੁਗਾਨ੍ਤਰੋਦਿਤੇ ਚੈਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਲੇਖੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵਿਅਤੀਪਾਤ 'ਤੇ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਵੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਗਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣਮਾਸਵ੍ਯਤੀਪਾਤੌ ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਤੌ ਤੁ ਵੈ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਾਵਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਿਅਤੀਪਾਤ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਸੂਰ੍ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸ ਚੈਵ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲਃ षष੍ਠਃ ਕਾਲੋ ऽਭਿਧੀਯਤੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਤਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੇਵਾਂ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਃ ਪੂਰ੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਰਾਤ੍ਰਿਸਂਧਿषੁ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ ਤਸ੍ਮਾਦਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਨਕ੍ਤਂ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ, ਰਾਤ ਦੇ ਸੰਧੀਆਂ 'ਤੇ, ਚੰਦ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਵਤੀਂ ਪਾਤੇ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਦਿਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੋ ऽਪਰਾਹ੍ਣੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਵਿਅਤੀਪਾਤ 'ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦਿਨ ਦੇ ਅਪਰਾਹਨ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਮਨੁਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੈਵਤੈਃ ਸਹ ਤਸ੍ਮਾਦਨੁਮਤਿਰ੍ਨਾਮ ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਅਨੁਮਤੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਰਾਜਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ ਰਞ੍ਜਨਾਚ੍ਚੈਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਕੇਤਿ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਰੰਗਣ ਕਰਕੇ ਕਵੀ ਉਸ ਨੂੰ 'ਰਾਕਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਮਾ ਵਸੇਤਾਮृਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਯਦਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਿਵਾਕਰੌ ਏਕਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੀ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਇਕੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਦਰਵੀਂ ਰਾਤ 'ਅਮਾਵਾਸ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤਾਮਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਯਦਾ ਦਰ੍ਸ਼ਂ ਸਮਾਗਤੌ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਮਾਵਾਸੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ 'ਦਰਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਲਵਾਵਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਸ ਕਾਲਃ ਪਰ੍ਵਸਂਧਿषੁ ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਃ ਕੁਹੂਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਕਾਲਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਅਮਾਵਾਸੀ 'ਤੇ, ਚੰਦ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ 'ਤੇ, ਦੋ ਲਵਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ 'ਕਹੁ' ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਮਾਂ ਪਰਵ ਦੇ ਸੰਧੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਤ੍ਵਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਪ੍ਰਭृਤੀਹ ਵੈ ਦਿਵਾ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸੂਰ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਸਹਸੋਦ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਨਾਤ੍ਤੁ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਅਮਾਵਾਸੀ 'ਤੇ ਚੰਦ ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਉਗਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਲਵੌ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਨ੍ਨਿਪਤਨ੍ਰਵਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪਚ੍ਛੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਾਤ੍
ਮੱਧ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੋ ਲਵਾ ਮਿਲ ਕੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਦਾ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮੁਚ੍ਯਮਾਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਯੋਰ੍ਮਣ੍ਡਲਯੋਸ੍ਤੁ ਵੈ ਸ ਤਦਾਨ੍ਵਾਹੁਤੇਃ ਕਾਲੋ ਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਵषਟ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਏਤਦृਤੁਮੁਖਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਾਰ੍ਵਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਦੋ ਗੋਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਨਵਾਹਾਰੀ ਤੇ ਦਰਸ਼ ਦੀ ਵਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅਮਾਵਾਸੀ ਦਾ ਪਰਵ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਾ ਪਰ੍ਵ ਤ੍ਵਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇਨ੍ਦੌ ਧਵਲੇ ਤੁ ਵੈ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵਾ ਤ੍ਵਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਅਮਾਵਾਸੀ 'ਤੇ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦ ਘਟ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਵਾਲੀ ਅਮਾਵਾਸੀ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਹੇਤਿ ਕੋਕਿਲੇਨੋਕ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਤ੍ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਕਾਲਸਂਜ੍ਞਿਤਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਕੁਹੂਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕੋਕਿਲ 'ਕਹੁ' ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਮਾਵਾਸੀ ਨੂੰ 'ਕਹੁ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ।
ਸਿਨੀਵਾਲੀਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸ਼ੇषੋ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਰ੍ਕਂ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਤਦਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਦੀ ਮਾਪ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਮਾਵਾਸੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਿਨੀਵਾਲੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਮਤਿਸ਼੍ਚ ਰਾਕਾ ਚ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਕੁਹੂਸ੍ਤਥਾ ਏਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵਿਲਵਃ ਕਾਲਃ ਕੁਹੂਮਾਤ੍ਰਾ ਕੁਹੂਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਅਨੁਮਤੀ, ਰਾਕਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਤੇ ਕਹੁ—ਇਹ ਚਾਰ; ਦੋ ਲਵਾ ਦਾ ਸਮਾਂ 'ਕਹੁ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਹੁ ਉਸ ਮਾਪ ਨਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।