ਅਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਕਾਦਮੁਂ ਲੋਕਂ ਤੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਤਾਰਣਾਤ੍ਤਾਰਕਾ ਹ੍ਯੇਤਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਿਕਾਃ
ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇਕ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਤਾਰਕਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 'ਸ਼ੁਕਲਿਕਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਹਨ।
ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਚ ਵਂਸ਼ਾਨਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਤਪਨਸ੍ਤੇਜਸੋ ਯੋਗਾਦ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਇਤਿ ਗਦ੍ਯਤੇ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤਪਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ 'ਆਦਿਤਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰਵਤਿਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਰ੍ਥੇ ਚ ਧਾਤੁਰੇष ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਰਵਣਾਤ੍ਤੇਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇਨਾਸੌ ਸਵਿਤਾ ਸ੍ਮृਤਃ
'ਸ੍ਰਵਤੀ' ਧਾਤੂ ਨੂੰ ਵਹਿਣ ਅਤੇ ਚਲਣ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਜ ਦੇ ਵਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਵਿਤਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹ੍ਵਰ੍ਥਸ਼੍ਚਨ੍ਦ ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਧਾਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵੇ ਹ੍ਯਮृਤਤ੍ਵੇ ਚ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵੇ ਹ੍ਲਾਦਨੇ ऽਪਿ ਚ
'ਚੰਦ' ਧਾਤੂ ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹਨ; ਇਹ ਚਿੱਟੇਪਣ, ਅਮਰਤਾ, ਠੰਡਕ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ਦਿਵ੍ਯੇ ਮਣ੍ਡਲੇ ਭਾਸ੍ਵਰੇ ਖਗੇ ਜਲਤੇਜੋਮਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਵृਤ੍ਤਕੁਮ੍ਭਨਿਭੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਸਮਾਨੀ ਗੋਲਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਣੇ, ਚਿੱਟੇ, ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਗੋਲ ਘੜੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਸਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਦੇਵਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ऋषਿਸੂਰ੍ਯਗ੍ਰਹਾਦਯਃ
ਕਰਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿਚ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਆਦਿ ਵੀ ਇਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤਾਨਿ ਦੇਵਗृਹਾਣਿ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਥਾਨਾਖ੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ਸੌਰਂ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਵਿਸ਼ਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸੌਮ੍ਯਂ ਸੋਮਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਇਹ ਥਾਂਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੂਰਜੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਚੰਦ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਈ ਥਾਂ ਵਿਚ।
ਸ਼ੌਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ऽਵਿਸ਼ਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ षੋਡਸ਼ਾਰਂ ਪ੍ਰਭਾਸ੍ਵਰਮ੍ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਲੋਹਿਤਂ ਚਾਪਿ ਲੋਹਿਤਃ
ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਕਰੀ ਥਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਲ੍ਹਾ ਸਪੋਕ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਮੰਗਲ ਨੇ ਲਾਲ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੋ ऽਵਿਸ਼ਤ੍ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਏਵਂ ਸ਼ਾਨੈਸ਼੍ਚਰਂ ਤਥਾ ਬੁਧੋ ऽਪਿ ਵੈ ਬੁਧਸ੍ਥਾਨਂ ਭਾਨੁਂ ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਰੇਵ ਚ
ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਬੁਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੁਧੀ ਥਾਂ ਵਿਚ; ਭਾਨੁ ਤੇ ਸਵਰਭਾਨੁ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਸੁਕृਤਾਮ੍ ਏਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦੇਵਗृਹਾਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਜੋ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਾਵਦਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਦੇਵਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵੈ
ਇਹ ਥਾਂਵਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਤਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿਚ, ਇਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਥਾਂ ਹਨ।
ਅਭਿਮਾਨੇਨ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਦੇਵਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਅਤੀਤਾਸ੍ਤੁ ਸਹਾਤੀਤੈਰ੍ ਭਾਵ੍ਯਾ ਭਾਵ੍ਯੈਃ ਸੁਰੈਃ ਸਹ
ਦੇਵਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਰ ਹੋਏ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸੁਰੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤੁ ਸ੍ਥਾਨਿਨਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦੇਵੋ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਅष੍ਟਮਸ੍ਤ੍ਵਦਿਤੇਃ ਸੁਤਃ
ਜੋ ਥਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਵਿਵਸਵਾਨ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸੋਮੋ ਦੇਵੋ ਵਸੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ऽਸੁਰਯਾਜਕਃ
ਚਮਕਦਾਰ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇਵਤਾ 'ਵਸੁ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਦੈਤ, ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਯਾਜਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ ਬृਹਤ੍ਤੇਜਾ ਦੇਵਾਚਾਰ੍ਯੋ ऽਙ੍ਗਿਰਃਸੁਤਃ ਬੁਧੋ ਮਨੋਹਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਸ਼ਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਵੱਡੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਬੁਧ, ਮਨੋਹਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੋ ਵਿਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸਂਜ੍ਞਾਪੁਤ੍ਰੋ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਕੇਸ਼੍ਯਾਂ ਜਜ੍ਞੇ ਤੁ ਯੁਵਾਸੌ ਲੋਹਿਤਾਧਿਪਃ
ਸ਼ਨੀ, ਵਿਅੰਗ, ਸੰਜਨਾ ਤੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਅੱਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮੰਗਲ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਨਾਮ੍ਨ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇषੁ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣ੍ਯਃ ਸੁਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਃ ਸਿਂਹਿਕਾਪੁਤ੍ਰੋ ਭੂਤਸਂਸਾਧਨੋ ऽਸੁਰਃ
ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਵਰਭਾਨੁ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇष੍ਵ੍ ਅਭਿਮਾਨੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਤਾਃ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ, ਮੁਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਥਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਗ੍ਨਿਸਮਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੋਰ੍ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਤ੍ਵਿषਃ ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਅਮ੍ਮਯਂ ਤੈਜਸਂ ਤਥਾ
ਸਫੈਦ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਦੇਵਤਮਈ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਥਾਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਣਗਿਣਤ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਸ੍ਥਾਨਂ ਮਨੋਜ੍ਞਸ੍ਯ ਰਵਿਰਸ਼੍ਮਿਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ षੋਡਸ਼ਰਸ਼੍ਮਿਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਪੋਮਯਃ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਹਣਾ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸ਼ੁਕਰ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਲੋਹਿਤੋ ਨਵਰਸ਼੍ਮਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਾਨਮਾਪ੍ਯਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਬृਹਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਸ਼੍ਮੀਕਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਭਂ ਤੁ ਵੇਧਸਃ
ਲਾਲ, ਨੌਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੱਡਾ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੀਲਿਆ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਰਸ਼੍ਮਿਸ਼ਨੇਸ੍ਤਤ੍ਤੁ ਕृष੍ਣਂ ਵृਦ੍ਧਮਯਸ੍ਮਯਮ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੋਸ੍ਤ੍ਵਾਯਸਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਭੂਤਸਂਤਾਪਨਾਲਯਮ੍
ਅੱਠ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਥਾਂ ਕਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਲੋਹਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਸਵਰਭਾਨੂ ਦਾ ਥਾਂ ਵੀ ਲੋਹਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।
ਸੁਕृਤਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਾਸ੍ਤਾਰਾ ਰਸ਼੍ਮਯਸ੍ਤੁ ਹਿਰਣ੍ਮਯਾਃ ਤਾਰਣਾਤ੍ਤਾਰਕਾ ਹ੍ਯੇਤਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚੈਵ ਤਾਰਕਾਃ
ਤਾਰੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ; ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਵਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਃ ਸਵਿਤੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ
ਸੂਰਜ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸੂਰ੍ਯਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ ਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵੈਪੁਲ੍ਯਾਚ੍ਛਸ਼ਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਚੰਦ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ।
ਸਰ੍ਵੋਪਰਿ ਨਿਸृष੍ਟਾਨਿ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ ਤਾਰਕਾਃ ਯੋਜਨਾਰ੍ਧਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਤਾਭ੍ਯੋ ऽਨ੍ਯਾਨਿ ਗਣਾਨਿ ਤੁ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅੱਧਾ ਜੋਜਨ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਸ੍ ਤਦਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ਉਦ੍ਧੂਤ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀਂ ਛਾਯਾਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਕृਤਿਮ੍
ਸਵਰਭਾਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਂ, ਜੋ ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਠਾ ਕੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤृਤੀਯਂ ਤੁ ਤਮੋਮਯਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਾਤ੍ਸ ਤੁ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸੋਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਰ੍ਵਸੁ
ਤੀਜਾ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ; ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਪਰਵਾਂ 'ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮੇਤਿ ਸੋਮਾਚ੍ਚ ਪੁਨਃ ਸੌਰੇषੁ ਪਰ੍ਵਸੁ ਸ੍ਵਭਾਸਾ ਤੁਦਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਰਿਤਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਚੰਦ ਤੋਂ ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੌਰੇ ਪਰਵਾਂ 'ਤੇ; ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਭਾਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਃ षੋਡਸ਼ੋ ਭਾਗੋ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ ਵਿਧੀਯਤੇ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਚੰਦ ਤੋਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫੈਲਾਅ ਤੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਇਹ ਜੋਜਨ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।