ਚਤੁਰ੍ਭੂਤਾਵਸ਼ਿष੍ਟੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਲੋਕਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਤੱਤ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਪ-ਉਪਜੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਖਦ੍ਯੋਤਰੂਪੀ ਵਿਚਰਨ੍ਨ੍ ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਂ ਵ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਕਲ੍ਪਕਾਲਾਦਾਵ੍ ਅਪਃ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ
ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਪਜਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ; ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਸ ਸਂਭृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਤੁਲ੍ਯੋ ऽਭਵਤ੍ਪੁਨਃ ਪਾਚਕੋ ਯਸ੍ਤੁ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ਸੋ ऽਗ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਨਣ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ: ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਅੱਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ਚਾਸੌ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਸ਼ੁਚਿਰਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ਜਾਠਰਃ ਸੌਮ੍ਯੋ ਵੈਦ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਬਿਨ੍ਧਨਃ
ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਿਜਲੀ, ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ, ਚੰਦ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਇੰਧਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵੀ ਅੱਗ ਹੀ ਹੈ।
ਤੇਜੋਭਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵਾਪ੍ਯਨਿਨ੍ਧਨਃ ਕਾष੍ਠੇਨ੍ਧਨਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਃ ਸੋ ऽਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪਾਵਕਃ
ਕੁਝ ਅੱਗ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਇੰਧਨ ਦੇ; ਲੱਕੜ ਮਲ ਕੇ ਬਣੀ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਾਨ੍ਪਚਨੋ ऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਃ ਸੌਮ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ਯਸ਼੍ਚਾਸੌ ਮਣ੍ਡਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਨਿਰੂष੍ਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜਿਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲਪਟਾਂ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਨਹੀਂ, ਚੰਦ ਵਾਲਾ ਲਕੜ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਭਾ ਸੌਰੀ ਤੁ ਪਾਦੇਨ ਅਸ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਕਰੇ ਅਗ੍ਨਿਮਾਵਿਸ਼ਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਉਦਿਤੇ ਤੁ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਊष੍ਮਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਸਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ ਪਾਦੇਨ ਤੇਜਸਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਤਪਤੇ ਦਿਵਾ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰਾਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਪਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਚ ਤਥੌष੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਸੌਰ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯੇ ਤੁ ਤੇਜਸੀ ਪਰਸ੍ਪਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦ੍ ਆਪ੍ਯਾਯੇਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਚਾਨਣ ਤੇ ਗਰਮੀ, ਸੂਰਜੀ ਤੇ ਅੱਗੀ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਭੂਮ੍ਯਰ੍ਧੇ ਤਥਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰਿਰਾਵਿਸ਼ਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਃ
ਭੂਮੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਇਥੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਮ੍ਰਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ ਅਸ੍ਤਂ ਗਤੇ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਅਹਰ੍ਵੈ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਪਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਹ੍ਯ੍ ਆਪੋ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਾਸੁਰਾਃ ਏਤੇਨ ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਣ ਭੂਮ੍ਯਰ੍ਧੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੇ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਪਃ ਯਸ਼੍ਚਾਸੌ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋ ऽਪਃ ਪਿਬਤਿ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਇਥੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਪਾਦਸ੍ਤ੍ਵੇषੋ ऽਗ੍ਨੀ ਰਕ੍ਤਕੁਮ੍ਭਨਿਭਸ੍ਤੁ ਸਃ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ ਤੁ ਨਾਡੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਲਾਲ ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਪੋ ਨਦੀਸਮੁਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਰਦਕੂਪੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ ਤਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ੀਤਵਰ੍षੋष੍ਣਨਿਃਸ੍ਰਵਃ
ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਕੂਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਠੰਡੀ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤਂ ਨਾਡ੍ਯੋ ਵਰ੍षਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤਯਃ ਚਨ੍ਦਨਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੇਤਨਾਸ਼੍ ਚੇਤਨਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਨਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਕੁਝ ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ, ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਜਾਗਰੂਕ।
ਅਮृਤਾ ਜੀਵਨਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਜਨਾਃ ਹਿਮੋਦ੍ਭਵਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਰਸ਼੍ਮਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਾਗ੍ਰਹੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪੀਤਾ ਭਾਨੋਰ੍ਗਭਸ੍ਤਯਃ
ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਜੋ ਮੀਂਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਮਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਠੰਡੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਹ ਕਿਰਨਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਚੰਦ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾ ਮਧ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਲਾਦਿਨ੍ਯੋ ਹਿਮਸਰ੍ਜਨਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਕਕੁਭਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸृਤਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੱਧਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਨ, ਕੁਝ ਠੰਡੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਚਿੱਟੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਗਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ੍ਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਘਰ੍ਮਸਰ੍ਜਨਾਃ ਸਂਬਿਭ੍ਰਤਿ ਹਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ਦੇਵਤਾਃ ਪਿਤॄਨ੍
ਇਹ ਤੀਹ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ ਚਿੱਟੀਆਂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੁष੍ਯਾਨੋषਧੀਭਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਧਯਾ ਚ ਪਿਤॄਨਪਿ ਅਮृਤੇਨ ਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਂਤਤਂ ਪਰਿਤਰ੍ਪਯਨ੍
ਮਨੁੱਖ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਪਿਤਰ ਸਵਧਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਸਨ੍ਤੇ ਚੈਵ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਚ ਸ਼ਨੈਃ ਸਂਤਪਤੇ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਵਰ੍षਾਸੁ ਚ ਸ਼ਰਦ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍षਤਿ
ਵਸੰਤ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਤਿੰਨ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚੈਵ ਹਿਮੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪੁਨਃ ਓषਧੀषੁ ਬਲਂ ਧਤ੍ਤੇ ਸੁਧਾਂ ਚ ਸ੍ਵਧਯਾ ਪੁਨਃ
ਹੇਮੰਤ ਤੇ ਸ਼ੀਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਠੰਡੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸਵਧਾ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਮਰਤ੍ਵਮਮृਤੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ ਤ੍ਰਿषੁ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਏਵਂ ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸੌਰਂ ਲੋਕਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍
ਸੂਰਜ ਤਿੰਨ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ऋਤੁਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਂ ਬਹੁਧਾ ਪੁਨਃ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਭਾਸ੍ਵਰਂ ਲੋਕਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸੋਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯੋਨਿਰੇਵ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ऋਕ੍ਸ਼ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸੂਰ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਃ
ਇਹ ਚੰਦ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੇ ਜਣਨੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚੰਦ-ਮੰਡਲ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁषੁਮ੍ਨਾ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਮੇਧਤੇ ਹਰਿਕੇਸ਼ਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਯੋ ਵੈ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਯੋਨਿਕृਤ੍
ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਚੰਦ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਕੇਸ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਤੁ ਰਸ਼੍ਮਿਰਾਪ੍ਯਾਯਯਦ੍ਬੁਧਮ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁਸ਼੍ਚ ਯਃ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ ਛੁਕ੍ਰਯੋਨਿਸ਼੍ਚ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਉਹ ਕਿਰਨ ਹੈ ਜੋ ਬੁਧ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਰ੍ਧਨਸ੍ਤੁ ਯੋ ਰਸ਼੍ਮਿਃ ਸ ਯੋਨਿਰ੍ਲੋਹਿਤਸ੍ਯ ਚ षष੍ਠਸ੍ਤੁ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਭੂ ਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ ਯੋਨਿਃ ਸ ਹਿ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ
ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਨ ਮੰਗਲ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਛੇਵੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਰਨ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਂ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਸ਼੍ਮਿਰਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਸੁਰਾਟ੍ ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਯਤਸ੍ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਨ ਨੂੰ ਸੁਰਾਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤਾਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯਮ੍ ਆਪਤਨ੍ਤਿ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇषਾਮਾਦਤ੍ਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਤਾ ਤਤਃ
ਇਹ ਖੇਤਰ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਉਹ ਖੇਤਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਾਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।