ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਸ੍ਤਸ੍ਯਾਥ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸੋਤ੍ਤਰੋ ਹਨੁਃ ਯਜ੍ਞੋ ऽਧਰਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਧਰ੍ਮੋ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਜਬੜੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਯਜਨੋ ਹੇਠਲੀ ਜਬੜੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹृਦਿ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਪੂਰ੍ਵਪਾਦਯੋਃ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯਮਾ ਚੈਵ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਤਸ੍ਯ ਸਕ੍ਥਿਨੀ
ਨਾਰਾਇਣ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹਨ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਆਰਯਮਾਨ ਪਿੱਛਲੇ ਰਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਪੁਚ੍ਛੇ ऽਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਰੀਚਿਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਧ੍ਰੁਵਃ
ਸੰਵਤਸਰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਨ ਅੰਗ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਨੁਸ 'ਤੇ ਹੈ; ਪੁੱਛ 'ਤੇ ਅਗਨਿ, ਮਹਿੰਦਰ, ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼ਯਪ ਤੇ ਧ੍ਰੂ ਹਨ।
ਏष ਤਾਰਾਮਯਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਨਾਸ੍ਤਮੇਤਿ ਨ ਵੋਦਯਮ੍ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਾਰਾਗਣੈਃ ਸਹ
ਇਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਤੰਭ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ।
ਤਨ੍ਮੁਖਾਭਿਮੁਖਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚਕ੍ਰਭੂਤਾ ਦਿਵਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਧ੍ਰੁਵੇਣਾਧਿष੍ਠਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਰੁਵਮੇਵ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਨ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਯਾਨ੍ਤਿ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਮੇਢੀਭੂਤਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਦਿਵਿ ਆਗ੍ਨੀਧ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯਪਾਨਾਂ ਤੁ ਤੇषਾਂ ਸ ਪਰਮੋ ਧ੍ਰੁਵਃ
ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੰਭ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਤੇ ਕਾਸ਼ਯਪ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ।
ਏਕ ਏਵ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੇष ਮੇਰੋਰਨ੍ਤਰਮੂਰ੍ਧਨਿ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਚਕ੍ਰਮਾਦਾਯ ਆਕਰ੍षਂਸ੍ਤਮਧੋਮੁਖਃ ਮੇਰੁਮਾਲੋਕਯਨ੍ਨੇਵ ਪ੍ਰਤਿਯਾਤਿ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਦੇਤਦ੍ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸਰ੍ਵਮਸ਼ੇषਤਃ ਕਥਂ ਦੇਵਗृਹਾਣਿ ਸ੍ਯੁਃ ਪੁਨਰ੍ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਰ੍ਣਯ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਫਿਰ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।
ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ਗਤਿਮ੍ ਯਥਾ ਦੇਵਗृਹਾਣਿ ਸ੍ਯੁਃ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ੍ਤਥਾ
ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ—ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਲ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਲਈ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਵ੍ਯੁष੍ਟੌ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਵ੍ਯਕ੍ਤਯੋਨਿਨਾ ਅਵ੍ਯਾਕृਤਮਿਦਂ ਤ੍ਵਾਸੀਨ੍ ਨੈਸ਼ੇਨ ਤਮਸਾ ਵृਤਮ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਉਗਣ ਵੇਲੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅਜੋਣੀ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ।
ਚਤੁਰ੍ਭੂਤਾਵਸ਼ਿष੍ਟੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਲੋਕਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਤੱਤ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਪ-ਉਪਜੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਖਦ੍ਯੋਤਰੂਪੀ ਵਿਚਰਨ੍ਨ੍ ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਂ ਵ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਕਲ੍ਪਕਾਲਾਦਾਵ੍ ਅਪਃ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ
ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਪਜਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ; ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਸ ਸਂਭृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਤੁਲ੍ਯੋ ऽਭਵਤ੍ਪੁਨਃ ਪਾਚਕੋ ਯਸ੍ਤੁ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ਸੋ ऽਗ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਨਣ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ: ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਅੱਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ਚਾਸੌ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਸ਼ੁਚਿਰਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ਜਾਠਰਃ ਸੌਮ੍ਯੋ ਵੈਦ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਬਿਨ੍ਧਨਃ
ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਿਜਲੀ, ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ, ਚੰਦ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਇੰਧਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵੀ ਅੱਗ ਹੀ ਹੈ।
ਤੇਜੋਭਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵਾਪ੍ਯਨਿਨ੍ਧਨਃ ਕਾष੍ਠੇਨ੍ਧਨਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਃ ਸੋ ऽਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪਾਵਕਃ
ਕੁਝ ਅੱਗ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਇੰਧਨ ਦੇ; ਲੱਕੜ ਮਲ ਕੇ ਬਣੀ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਾਨ੍ਪਚਨੋ ऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਃ ਸੌਮ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ਯਸ਼੍ਚਾਸੌ ਮਣ੍ਡਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਨਿਰੂष੍ਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜਿਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲਪਟਾਂ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਨਹੀਂ, ਚੰਦ ਵਾਲਾ ਲਕੜ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਭਾ ਸੌਰੀ ਤੁ ਪਾਦੇਨ ਅਸ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਕਰੇ ਅਗ੍ਨਿਮਾਵਿਸ਼ਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਉਦਿਤੇ ਤੁ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਊष੍ਮਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਸਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ ਪਾਦੇਨ ਤੇਜਸਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਤਪਤੇ ਦਿਵਾ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰਾਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਪਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਚ ਤਥੌष੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਸੌਰ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯੇ ਤੁ ਤੇਜਸੀ ਪਰਸ੍ਪਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦ੍ ਆਪ੍ਯਾਯੇਤੇ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਚਾਨਣ ਤੇ ਗਰਮੀ, ਸੂਰਜੀ ਤੇ ਅੱਗੀ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਭੂਮ੍ਯਰ੍ਧੇ ਤਥਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰਿਰਾਵਿਸ਼ਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਃ
ਭੂਮੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਇਥੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਮ੍ਰਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ ਅਸ੍ਤਂ ਗਤੇ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਅਹਰ੍ਵੈ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਪਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਹ੍ਯ੍ ਆਪੋ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਾਸੁਰਾਃ ਏਤੇਨ ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਣ ਭੂਮ੍ਯਰ੍ਧੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੇ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਪਃ ਯਸ਼੍ਚਾਸੌ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋ ऽਪਃ ਪਿਬਤਿ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਇਥੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਪਾਦਸ੍ਤ੍ਵੇषੋ ऽਗ੍ਨੀ ਰਕ੍ਤਕੁਮ੍ਭਨਿਭਸ੍ਤੁ ਸਃ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ ਤੁ ਨਾਡੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਲਾਲ ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਪੋ ਨਦੀਸਮੁਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਰਦਕੂਪੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ ਤਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ੀਤਵਰ੍षੋष੍ਣਨਿਃਸ੍ਰਵਃ
ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਕੂਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਠੰਡੀ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤਂ ਨਾਡ੍ਯੋ ਵਰ੍षਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤਯਃ ਚਨ੍ਦਨਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੇਤਨਾਸ਼੍ ਚੇਤਨਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਨਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਕੁਝ ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ, ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਜਾਗਰੂਕ।
ਅਮृਤਾ ਜੀਵਨਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਜਨਾਃ ਹਿਮੋਦ੍ਭਵਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਰਸ਼੍ਮਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਾਗ੍ਰਹੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪੀਤਾ ਭਾਨੋਰ੍ਗਭਸ੍ਤਯਃ
ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਜੋ ਮੀਂਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਮਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਠੰਡੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਹ ਕਿਰਨਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਚੰਦ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾ ਮਧ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਲਾਦਿਨ੍ਯੋ ਹਿਮਸਰ੍ਜਨਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਕਕੁਭਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸृਤਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੱਧਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਨ, ਕੁਝ ਠੰਡੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਚਿੱਟੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਗਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ੍ਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਘਰ੍ਮਸਰ੍ਜਨਾਃ ਸਂਬਿਭ੍ਰਤਿ ਹਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ਦੇਵਤਾਃ ਪਿਤॄਨ੍
ਇਹ ਤੀਹ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ ਚਿੱਟੀਆਂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੁष੍ਯਾਨੋषਧੀਭਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਧਯਾ ਚ ਪਿਤॄਨਪਿ ਅਮृਤੇਨ ਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਂਤਤਂ ਪਰਿਤਰ੍ਪਯਨ੍
ਮਨੁੱਖ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਪਿਤਰ ਸਵਧਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।