ਉਦਗ੍ਧਿਮਵਤਃ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ੍-ਓਤ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵृष੍ਟਿਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਉਸ ਦੱਖਣੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੁੰਡ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਮੀਂਹ ਵਧਣ ਲਈ mashhoor ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਵਰ੍षਂ ਤਤ੍ਤੁषਾਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ ਤਤੋ ਹਿਮਵਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਹਿਮਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਉਥੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤুষਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਉਥੇ ਹਿਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਨਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਵੇਗੇਨ ਸਿਞ੍ਚਯਾਨੋ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍ ਹਿਮਵਨ੍ਤਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵृष੍ਟਿਸ਼ੇषਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਵਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਾ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਇਭਾਸ੍ਯੇ ਚ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਇਦਂ ਭੂਤਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ ਵਰ੍षਦ੍ਵਯਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵृष੍ਟਿਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਫਿਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ, ਦੁੱਗਣੀ ਮੀਂਹ ਹੋਣੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਚੰਗੀ ਮੀਂਹ ਵਧੇ।
ਮੇਘਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਸੂਰ੍ਯ ਏਵ ਤੁ ਵृष੍ਟੀਨਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਬੱਦਲ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਮੀਂਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ ਸੂਰਜ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍षਂ ਘਰ੍ਮਂ ਹਿਮਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਸਂਧ੍ਯੇ ਚੈਵ ਦਿਨਂ ਤਥਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲਾਨੀਹ ਧ੍ਰੁਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਮੀਂਹ, ਗਰਮੀ, ਠੰਢ, ਰਾਤ, ਸਾਂਝ ਤੇ ਦਿਨ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲ—all ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵੇਣਾਧਿष੍ਠਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਗृਹ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਤ੍ਵ੍ ਆਪੋ ਹ੍ਯਨੁਸ਼੍ਰਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਆਧੀਨ, ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਹ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਤੇष੍ਵੇਵ ਜਙ੍ਗਮਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਚ ਧੂਮਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਹ੍ਯਾਪੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ ਜੀਵ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਚਾਭ੍ਰਾਣਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਨਮਭ੍ਰਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਤੇਜੋਭਿਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਭ੍ਯ ਆਦਤ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਜਲਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ 'ਬੱਦਲ-ਇਲਾਕਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁਦ੍ਰਾਦ੍ਵਾਯੁਸਂਯੋਗਾਦ੍ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਗਭਸ੍ਤਯਃ ਤਤਸ੍ਤ੍ਵृਤੁਵਸ਼ਾਤ੍ਕਾਲੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਚ੍ਛਤ੍ਯਾਪੋ ਮੇਘੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਸ੍ਤੁ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ਅਭ੍ਰਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਪਤਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਵਾਯੁਨਾ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾਃ
ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ। ਜਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਵਰ੍षਤਿ षਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ ਵਾਯੁਭਿਃ ਸ੍ਤਨਿਤਂ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਯੁਤਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਫਿਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੱਜਣਾ ਹਵਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੇਹਨਾਚ੍ਚ ਮਿਹੇਰ੍ ਧਾਤੋਰ੍ ਮੇਘਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤੋ ਹ੍ਯਾਪਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਭ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾਸੌ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਧ੍ਰੁਵੇਣਾਧਿष੍ਠਿਤੋ ਰਵਿਃ
'ਮਿਹ' ਧਾਤ ਤੋਂ 'ਮੇਘ' (ਬੱਦਲ) ਸ਼ਬਦ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਜੋ ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵੇਣਾਧਿष੍ਠਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਵृष੍ਟਿਂ ਸਂਹਰਤੇ ਪੁਨਃ ਗ੍ਰਹਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਚਰਤੇ ऋਕ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਾ ਫੇਰ ਮੀਂਹ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿਣ ਮੁੱਕਣ ਤੇ, ਇਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਚਾਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਰ੍ਕਂ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਅਤਃ ਸੂਰ੍ਯਰਥਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਨਿਵੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਚੱਲਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤੇਨ ਤ੍ਵੇਕਚਕ੍ਰੇਣ ਪਞ੍ਚਾਰੇਣ ਤ੍ਰਿਣਾਭਿਨਾ ਹਿਰਣ੍ਮਯੇਨਾਣੁਨਾ ਵੈ ਅष੍ਟਚਕ੍ਰੈਕਨੇਮਿਨਾ ਚਕ੍ਰੇਣ ਭਾਸ੍ਵਤਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇਨ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਿਣਾ
ਇੱਕ ਪਹੀਏ, ਪੰਜ ਤੀਲੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਨਾਭੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿਕੇ ਧੁਰੇ, ਅੱਠ ਪਹੀਏ, ਇੱਕ ਗੇੜ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਪਹੀਏ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਆਪਣਾ ਰਥ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਯਾਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਚ ਰਥੋਪਸ੍ਥਾਦ੍ ਈषਾਦਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਲੱਖ ਜੋਜਨ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਥ ਦਾ ਡੰਡਾ, ਰਥ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸृष੍ਟੋ ਰਥੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਵਸ਼ੇਨ ਤੁ ਅਸਙ੍ਗਃ ਕਾਞ੍ਚਨੋ ਦਿਵ੍ਯੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਵਨਗੈਰ੍ਹਯੈਃ
ਇਹ ਰਥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਵਟੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਅਲੌਕਿਕ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ਵਾਜਿਰੂਪੈਸ੍ਤੈਰ੍ ਯਥਾਚਕ੍ਰਂ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤੈਃ ਵਾਰੁਣਸ੍ਯ ਰਥਸ੍ਯੇਹ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਸਦृਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਃ
ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਏ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਰਥ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰਥ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨਾਸੌ ਚਰਤਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਭਾਸ੍ਵਾਨਨੁਦਿਨਂ ਦਿਵਿ ਅਥਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤੁ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਰਥਸ੍ਯ ਚ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਵਯਵੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਉਸ ਰਥ ਰਾਹੀਂ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰਥ ਦੇ ਅੰਗ, ਸਾਲ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਅਹਰ੍ਨਾਭਿਸ੍ਤੁ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਏਕਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ ਅਰਾਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨੇਮ੍ਯਃ षਡृਤਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਨਾਭੀ ਇੱਕ ਪਹੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੀਲੀਆਂ ਸਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਗੇੜ ਛੇ ਮੌਸਮ ਹਨ।
ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਵਰੂਥੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਧ੍ਵਜ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਅਕ੍ਸ਼ਕੋਟ੍ਯੋਰ੍ਯੁਗਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਆਰ੍ਤਵਾਹਾਃ ਕਲਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਰਾਤ ਯੋਕ ਹੈ, ਧਰਮ ਝੰਡਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਚਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਧੁਰੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁਹਰੇ ਯੁਗ ਹਨ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਵਾਹਕ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਕਾष੍ਠਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਘੋਣਾ ਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਸ੍ਤੁ ਵੈ ਨਿਮੇषਸ਼੍ਚਾਨੁਕਰ੍षੋ ऽਸ੍ਯ ਈषਾ ਚਾਸ੍ਯ ਕਲਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਕਾਠ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਤੇ ਪਲ ਹਨ। ਨਿਮੇਸ਼ (ਪਲਕ ਛਪਕਣਾ) ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਡੰਡਾ ਉਸ ਦੀ ਵੰਡ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਕੋਟੀ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਅਰ੍ਥਕਾਮਾਵੁਭੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਰੂਪਾਸ਼੍ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਵਹਨ੍ਤੇ ਵਾਯੁਰਂਹਸਾ
ਧੁਰੇ ਦੇ ਮੁਹਰੇ ਦੋਵੇਂ, ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਇੱਛਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ਚ ਜਗਤ੍ਯਨੁष੍ਟੁਪ੍ਤਥੈਵ ਚ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਬृਹਤੀ ਚੈਵ ਉष੍ਣਿਗੇਵ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮਮ੍
ਗਾਇਆਤ੍ਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ, ਜਗਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ, ਪੰਗਤੀ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਤੇ ਉਸ਼ਣਿਕ — ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ।
ਚਕ੍ਰਮਕ੍ਸ਼ੇ ਨਿਬਦ੍ਧਂ ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਮਰ੍ਪਿਤਃ ਸਹਚਕ੍ਰੋ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਧ੍ਰੁਵਃ
ਪਹੀਆ ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਧੁਰਾ ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹੀਆ ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧੁਰਾ ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹੈਵ ਚਕ੍ਰੇਣ ਭ੍ਰਮਤੇ ऽਸੌ ਧ੍ਰੁਵੇਰਿਤਃ ਏਵਮਰ੍ਥਵਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਨਿਵੇਸ਼ੋ ਰਥਸ੍ਯ ਤੁ
ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਰਥ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸਂਯੋਗਭਾਗੇਨ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵੈ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਰਥਃ ਤੇਨਾਸੌ ਤਰਣਿਰ੍ਦੇਵੋ ਨਭਸਃ ਸਰ੍ਪਤੇ ਦਿਵਮ੍
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਚਮਕਦਾ ਦੇਵਤਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਕੋਟੀ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਤੁ ਭ੍ਰਮਤੋ ਭ੍ਰਮਤੋ ਰਸ਼੍ਮੀ ਤੌ ਚਕ੍ਰਯੁਗਯੋਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਉਸ ਰਥ ਦੇ ਜੂਆ ਅਤੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਕੋਨੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਜੂਆ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵੀ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ऽਸ੍ਯ ਖੇਚਰਸ੍ਯ ਰਥਸ੍ਯ ਤੁ ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਭ੍ਰਮਵਨ੍ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸਰ੍ਵਤੋਦਿਸ਼ਮ੍
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਰਥ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ, ਕੂੰਭਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।